Διαφορετικά πρότυπα παραγωγής και έλεγχοι εγείρουν ερωτήματα για ποιότητα, υγεία και διαφάνεια – Η απόκλιση μεταξύ αφήγησης και πραγματικότητας
Επιστημονική έρευνα – άρθρο των Παναγιώτη Λαμπρόπουλου* & Μάριου Παπαευσταθίου**
«Στο τραπέζι της συμφωνίας: Ο,τι σερβίρουν δεν είναι πάντα αυτό που φαίνεται». Καλώς ήρθατε σε ένα «γεύμα» εμπορικών συμφωνιών. Ενα πιάτο που παρότι μπήκε στο ψυγείο (η συμφωνία Mercosur τέθηκε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για έλεγχο), ως χώρα θα το πληρώσουμε ακριβά, αν και, σύμφωνα με το μενού, ήδη το γευόμαστε ξανά και ξανά εδώ και αρκετά χρόνια. Το περιεχόμενο του πιάτου είναι αμφισβητούμενο, και μεταφορικά και κυριολεκτικά. Πάντοτε, όμως, σερβίρετε ευγενικά, με ωραίο decor, χρώματα και αρώματα, και πολλές υποσχέσεις.
Ας βάλουμε όμως τα πράγματα/πιάτα σε μια σειρά:
Το πρώτο πιάτο, όπως στα καλά εστιατόρια, οφείλει να εντυπωσιάζει. Μικρό, περίτεχνο, συνήθως μια βελουτέ σούπα. «Σούπα» όμως ήταν και τα δεδομένα που μας προσφέρθηκαν ως δέλεαρ: μπερδεμένα νούμερα, αποσπασματικές πληροφορίες, λανθασμένες χρονικές αναφορές. Κι εμείς, πεινασμένοι πελάτες, αρχίζουμε ήδη να αναρωτιόμαστε: κάναμε τη σωστή επιλογή;
Αγροδιατροφικά προϊόντα από χώρες της Mercosur, που εδώ και χρόνια βρίσκονται στο τραπέζι μας. Γιατί; Δεν επαρκεί η εγχώρια παραγωγή; Δεν παράγουμε τα συγκεκριμένα προϊόντα; Ή μήπως, λόγω εποχικότητας, δεν μπορούμε πάντα να τα καλύψουμε;
Τα «μπαχαρικά» κάνουν το πιάτο πικάντικο: δασμοί. Ο σεφ -Ε.Ε. και Mercosur- υπόσχεται ότι στη συνέχεια οι γεύσεις θα «γλυκάνουν», με μειώσεις ή και μηδενισμό τους. Αναμένουμε.
Το πιάτο είναι, άραγε, υγιεινό; Τα υγειονομικά πρότυπα, οι συνθήκες παραγωγής και συντήρησης είναι γνωστά και συγκρίσιμα; Γιατί, όπως λέει και ο κανόνας, για να εμπιστευτείς το φαγητό, πρέπει πρώτα να δεις την κουζίνα.
Και, τέλος, το επιδόρπιο (οι πραγματικοί λόγοι σύναψης). Ποιες χώρες επιδιώκουν εδώ και χρόνια τη σύναψη (ήδη υπάρχει η εμπορική συναλλαγή, απλώς παζαρεύουμε καλύτερες τιμές) της συμφωνίας; Για ποιους λόγους;
Τα δεδομένα
Η Ελλάδα εισάγει προϊόντα από τις χώρες της Mercosur εδώ και περίπου δύο δεκαετίες. Εισάγαμε 368 προϊόντα, εκ των οποίων τα 78 είναι άμεσου ή έμμεσου αγροδιατροφικού ενδιαφέροντος (ΕΛ.ΣΤΑΤ., 2025). Αγαθά που είτε η χώρα δεν μπορεί να παράξει είτε παράγει αλλά επιλέγει να εισάγει. Δηλώνουμε υπέρμαχοι της μεσογειακής διατροφής, στην πράξη όμως έχουμε υιοθετήσει μια υπερκατανάλωση. Θέλουμε πορτοκάλια το καλοκαίρι, μήλα εκτός εποχής, ντομάτες τον χειμώνα. Η εποχικότητα υποχωρεί μπροστά στη διαθεσιμότητα. Υπάρχει όμως και ο οικονομικός παράγοντας. Εισάγουμε γιατί επιδιώκουμε το υπερκέρδος, ή έστω τη μεγιστοποίησή του. Γιατί να πουλήσει ο έμπορος το ελληνικό πορτοκάλι, όταν μπορεί να προμηθευτεί το αργεντίνικο στη μισή τιμή; Ιδίως όταν γνωρίζει πως ο αστικός καταναλωτής δύσκολα μπορεί να ξεχωρίσει το ντόπιο από το εισαγόμενο προϊόν στην όψη. Και, πιστέψτε με, δεν μπορούμε. Το πορτοκάλι, την ντομάτα, το μαρούλι. Τουλάχιστον όχι προτού τα δοκιμάσουμε.
Ο πίνακας 1 αποτυπώνει, από την υψηλότερη αξία σε ευρώ στη μικρότερη, τα είκοσι σημαντικότερα αγροδιατροφικά προϊόντα που εισάγουμε από τις χώρες της Mercosur.24-25 sel pinakas 1
Παρατηρούμε ότι από αυτά τα 20 αγροδιατροφικά προϊόντα, το υψηλότερο σε αξία είναι οι ζωοτροφές, ύψους 164.918.609 ευρώ! Το μέγεθος του ποσού αναδεικνύει τη σημαντική εξάρτηση της ελληνικής κτηνοτροφίας από εξωτερικές αγορές. Και υπενθυμίζουμε ότι τα δεδομένα αφορούν μόνο τις χώρες Mercosur. Από τα 20 προϊόντα, τα 14 παράγονται και στη χώρα μας. Γιατί, λοιπόν, τα εισάγουμε; Πρώτον, λόγω εποχικότητας: η ανάγκη συνεχούς παρουσίας τους στην αγορά ωθεί τους εμπόρους σε εισαγωγές. Δεύτερον, για οικονομικούς λόγους, καθώς το εισαγόμενο προϊόν μπορεί να είναι φθηνότερο, ακόμα κι όταν υπάρχει εγχώριο. Τρίτον, για να καλυφθούν ελλείψεις και παραγωγικά «κενά». Τέλος, οι εμπορικές συμφωνίες, με όρους ποσότητας (όσο μεγαλύτερη η ποσότητα τόσο καλύτερη τιμή), τιμής και χρόνου, καθιστούν τις εισαγωγές πιο ελκυστικές.
Γλυκό, πικάντικο ή αμφιλεγόμενο το πιάτο που σερβίρεται;
Τα προϊόντα μεταφέρονται ακτοπλοϊκώς σε απλά ή ψυχόμενα εμπορευματοκιβώτια. Το ταξίδι διαρκεί περίπου 20-30 ημέρες και περιλαμβάνει μεταφορτώσεις, εκτελωνισμούς και υγειονομικούς/φυτοϋγειονομικούς ελέγχους. Με την άφιξη σε Θεσσαλονίκη και Πειραιά, διακινούνται οδικώς σε αποθήκες, ψυκτικούς θαλάμους και βιομηχανικές εγκαταστάσεις. Στις χώρες Mercosur τα αγροδιατροφικά προϊόντα παράγονται με διαφορετικά και γενικώς λιγότερο αυστηρά πρότυπα από αυτά της Ε.Ε. Χρήση φυτοφαρμάκων που απαγορεύονται στην Ε.Ε., άρα και σε εμάς. Αυτό έχει τεθεί ως ζήτημα στον δημόσιο διάλογο για τη συμφωνία Mercosur, με φωνές ανησυχίας για «διπλά στάνταρ» παραγωγής και εκτεταμένη χρήση φυτοφαρμάκων που στην Ευρώπη δεν επιτρέπονται.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Flash, τουλάχιστον οκτώ φυτοφάρμακα έχουν αποσυρθεί ή απαγορευτεί στην Ε.Ε. λόγω σοβαρών επιπτώσεων: το Chlorpyrifos για νευροαναπτυξιακή τοξικότητα, το mancozeb και το thiophanate-methyl για αναπαραγωγική και ενδοκρινική τοξικότητα, το carbendazim για τοξικότητα στην αναπαραγωγή, το glufosinate για αναπαραγωγική και αναπτυξιακή τοξικότητα, το atrazine λόγω ρύπανσης υπόγειων υδάτων και το chlorothalonil ως καρκινογόνο. Και όμως, η Ελλάδα εισάγει αγροδιατροφικά προϊόντα από χώρες Mercosur εδώ και είκοσι χρόνια. Κάτι εδώ μάλλον δεν πάει καλά.
Το εισαγόμενο κρέας περνά τα σύνορα, οι αμφιβολίες παραμένουν…
Η Ε.Ε. απαγορεύει αυστηρά ορμόνες πάχυνσης και ουσίες όπως ρακτοπαμίνη και κλενβουτερόλη λόγω κινδύνων για την υγεία. Αν και τα εισαγόμενα φορτία θεωρητικά πρέπει να είναι «καθαρά», οι έλεγχοι στις χώρες εξαγωγής δεν είναι πάντα επαρκείς. Η συμφωνία Mercosur δεν θεσπίζει νέους κανόνες, αλλά επαναλαμβάνει τους υφιστάμενους, κυρίως για λόγους καθησυχασμού των καταναλωτών.
Πολύ πιπέρι; Ή θέλει κι άλλο;
Ερχόμαστε τώρα να δούμε και τα μπαχαρικά (δασμοί) του πιάτου μας για… να «νοστιμίσει». Στην πράξη, ο δασμός δεν είναι ένα σταθερό ποσό ευρώ ανά κιλό, αλλά ένα ποσοστό πάνω στην τιμή του προϊόντος όταν αυτό φτάνει στα σύνορα. Οσο ακριβότερο είναι το προϊόν τόσο μεγαλύτερος είναι και ο δασμός. Για παράδειγμα, αν ένα κιλό εισαγόμενου βόειου κρέατος κοστίζει 5 ευρώ και ο δασμός είναι 40%, τότε προστίθενται 2 ευρώ δασμού ανά κιλό. Δηλαδή, πριν καν το προϊόν φτάσει στο ράφι, η τιμή του έχει ήδη γίνει «πιπεράτο».
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι δασμοί που εφαρμόζονται σήμερα από την Ε.Ε. δεν διαφέρουν ουσιαστικά από εκείνους που ισχύουν και στη Βόρεια Αμερική. Στις χώρες της Mercosur το χαμηλότερο κόστος γης, εργασίας, ζωοτροφών και περιβαλλοντικών υποχρεώσεων επιτρέπει την παραγωγή φθηνότερων προϊόντων, τα οποία παραμένουν ανταγωνιστικά ακόμα και μετά την επιβολή υψηλών δασμών.
Γλυκιά πολιτική, πικρές σκοπιμότητες…
Τα συμβαλλόμενα μέρη της συμφωνίας είναι δύο: η Ε.Ε. και οι χώρες της Mercosur. Οπως με τις χώρες της Mercosur (η Βραζιλία και η Αργεντινή είναι οι δύο χώρες με τις μεγαλύτερες δυναμικές και οι πολυπληθέστερες), έτσι και στην Ε.Ε. όλες οι χώρες δεν είναι ίδιες.
Ο πίνακας 2 αποτυπώνει τις επερχόμενες επενδύσεις στη Νότια Αμερική έως και το 2030. Απ’ ό,τι φαίνεται, «είναι πολλά τα λεφτά».
Τι δείχνει συνοπτικά ο πίνακας 2;
Τα έργα που δρομολογούνται σε Αργεντινή, Βραζιλία, Ουρουγουάη και Παραγουάη συνθέτουν ένα εκτεταμένο επενδυτικό πρόγραμμα υποδομών και ενέργειας στη Νότια Αμερική, συνολικού ύψους περίπου 19,9 δισ. δολ. Περιλαμβάνουν αγωγούς φυσικού αερίου, καινοτόμα πυρηνικά και έργα ΑΠΕ, νέα ναυτιλιακά κανάλια, καθώς και μεγάλης κλίμακας σιδηροδρομικούς και οδικούς διαδρόμους που ενισχύουν τη συνδεσιμότητα, τα logistics και την ενεργειακή ασφάλεια της περιοχής. Στόχος των επενδύσεων είναι η μείωση του κόστους μεταφορών, η στήριξη της βιομηχανικής και εξαγωγικής δραστηριότητας και η προώθηση της πράσινης μετάβασης, με έργα στρατηγικής σημασίας τόσο σε εθνικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο, που αναμένεται να επηρεάσουν καθοριστικά την οικονομική ανάπτυξη της ηπείρου τα επόμενα χρόνια.
Στον πίνακα 3 απεικονίζεται η «ευρωπαϊκή» παρουσία στις χώρες της Mercosur. Ηλίου φαεινότερο, ποιοι βιάζονται να κλειδώσουν τη συμφωνία και για ποιους λόγους.
* Οικονομολόγος – υπάλληλος του Επιμελητηρίου Λάρισας
** Καθηγητής Οικονομίας & Νέων Τεχνολογιών
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (6 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2026)
