Οι ηλικιωμένοι δεν είναι παθητικοί αποδέκτες βοήθειας, αλλά κινητήριες δυνάμεις της προόδου, προσφέροντας γνώσεις και εμπειρία, σε τομείς όπως Υγεία, Οικονομία, Ανθεκτικότητα της Κοινότητας και Ανθρώπινα Δικαιώματα.
ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΊΝΟΥ ΚΟΥΣΚΟΎΚΗ*
Η Πολιτική Διακήρυξη και το Διεθνές Σχέδιο Δράσης της Μαδρίτης για τη Γήρανση (MIPAA), που υιοθετήθηκαν το 2002, παραμένουν θεμέλια της παγκόσμιας πολιτικής για τη γήρανση, προωθώντας μια κοινωνία φιλική προς όλες τις ηλικίες και δράσεις που ενισχύουν την ανάπτυξη και τα υποστηρικτικά περιβάλλοντα για την καταπολέμηση του ηλικιακού ρατσισμού.
Το ψήφισμα 58/13 του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων το 2025 δείχνει αυξανόμενη αναγνώριση των δικαιωμάτων των ηλικιωμένων, καθώς προωθεί τη σύσταση ομάδας εργασίας για τη δημιουργία νομικά δεσμευτικού μέσου προστασίας των ηλικιωμένων, γεγονός που αποτελεί ορόσημο στην παγκόσμια προσπάθεια για ισότητα και αξιοπρέπεια.
Οι προτάσεις των ηλικιωμένων πρέπει να ακούγονται για τη διαμόρφωση πολιτικών, στον τερματισμό των διακρίσεων και στην οικοδόμηση κοινωνιών χωρίς αποκλεισμούς, προωθώντας τη συμμετοχή και την ενδυνάμωσή τους σε κάθε επίπεδο.
Ο παγκόσμιος πληθυσμός ηλικιωμένων αυξάνεται ραγδαία, καθώς τα άτομα άνω των 65 ετών τριπλασιάστηκαν από 280 εκατ. το 1980 σε 761 εκατ. το 2021 και μέχρι το 2050 το ποσοστό τους θα παρουσιάσει τεράστια αύξηση στους αιωνόβιους, γεγονός που επιφέρει σημαντικές κοινωνικοοικονομικές προκλήσεις.
Στην Ελλάδα ο πληθυσμός μειώνεται από το 2011, καθώς οι γεννήσεις και οι μεταναστευτικές ροές δεν καλύπτουν πλέον τους θανάτους και τη μετανάστευση, δημογραφικές αλλαγές που καθιστούν την ανάληψη δράσης επιτακτική.
Σήμερα ζουν στην Ελλάδα 2.400.000 άτομα άνω των 65 ετών, εκ των οποίων 600.000 είναι άνω των 85 ετών. Η γήρανση δημιουργεί νέες απαιτήσεις για φροντίδα, υγεία, ευεξία και κοινωνική ενσωμάτωση, καθώς και την αξιοποίηση της εμπειρίας των ηλικιωμένων προς όφελος της κοινωνίας.
Οι ηλικιωμένοι αποτελούν σημαντικό και αυξανόμενο κομμάτι της κοινωνίας, ειδικά στις αναπτυσσόμενες χώρες. Πολιτικές που ενδυναμώνουν τους ηλικιωμένους διασφαλίζουν πρόσβαση στην υγεία και την κοινωνική προστασία και εξαλείφουν τις διακρίσεις, απαραίτητες για βιώσιμη ανάπτυξη και κοινωνική συνοχή.
Ακανθώδες πρόβλημα είναι η χαμηλή ποιότητα ζωής των ηλικιωμένων, καθώς τα έτη υγιούς γήρανσης μειώθηκαν κατά 3,4 έτη την τελευταία δεκαετία, κατατάσσοντας την Ελλάδα σε χαμηλή θέση εντός Ε.Ε. Αυτό οφείλεται σε υψηλό επιπολασμό χρόνιων νοσημάτων, όπως καρδιαγγειακά, καρκίνο, σακχαρώδη διαβήτη, οστεοπόρωση, καθώς και σε παράγοντες όπως παχυσαρκία, έλλειψη άσκησης, κακές διατροφικές συνήθειες και κακή ποιότητα περιβάλλοντος.
Η άνοια και άλλες διαταραχές μνήμης επηρεάζουν μεγάλο βαθμό ηλικιωμένων στην Ελλάδα και παγκοσμίως, με συνεχώς αυξανόμενη επίπτωση. Η πρόληψη στηρίζεται σε σωστή διατροφή, σωματική και πνευματική άσκηση, ενώ η έρευνα αναζητά νέες θεραπείες, ειδικά σε πρώιμα στάδια. Η υποστήριξη από το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον, καθώς και οι ειδικές μονάδες φροντίδας παίζουν κρίσιμο ρόλο στη διαχείριση της νόσου.
Ο τομέας των Μονάδων Φροντίδας Ηλικιωμένων (ΜΦΗ) στην Ελλάδα βασίζεται κυρίως στην ιδιωτική πρωτοβουλία, με 45% κερδοσκοπικές και 55% μη κερδοσκοπικές, διαθέτοντας 15.000 κλίνες. Η ζήτηση για μακροχρόνια φροντίδα αυξάνεται λόγω της γήρανσης του πληθυσμού και απαιτεί επάρκεια εκπαιδευμένου προσωπικού, κρίσιμη για ποιοτική και ισότιμη φροντίδα όλων των ηλικιωμένων, με σεβασμό στην αξιοπρέπεια και τις ανάγκες τους.
Η ψυχολογική υποστήριξη και η ενίσχυση της κοινωνικής δικτύωσης είναι κρίσιμες για τη διατήρηση της ψυχικής ευεξίας και της υγιούς γήρανσης, ιδιαίτερα στη μετά Covid εποχή. Συνολικά, η αντιμετώπιση των χρόνιων νοσημάτων στην τρίτη ηλικία απαιτεί ολοκληρωμένη και διεπιστημονική προσέγγιση, που περιλαμβάνει έγκαιρη διάγνωση, πρόληψη, φαρμακευτική αγωγή, ψυχολογική υποστήριξη και κοινωνική φροντίδα, ώστε να βελτιωθεί η ποιότητα ζωής και να μειωθεί η θνητότητα.
* Kαθηγητής Δερματολογίας, νομικός,
πρόεδρος της Ιπποκρατείου Aκαδημίας
Iαματικής Iατρικής, πρόεδρος Παγκόσμιας
Aκαδημίας Kινεζικής και Συμπληρωματικής
Iατρικής
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 7/11/2025)
