Το περιβάλλον είναι το σύνολο των οργανικών και ανόργανων στοιχείων τα οποία μας περιβάλλουν, διακρινόμενο σε φυσικό (έδαφος, νερό, ατμόσφαιρα, θάλασσα, ποτάμια, λίμνες, οι οργανισμοί που διαβιούν σε αυτό), που διέπεται από φυσικούς νόμους που διασφαλίζουν τάξη, αναλογία, συμμετρία, αρμονία και ευρυθμία, και σε ανθρωπογενές.
Του ΙΣΙΔΩΡΟΥ ΜΕΝΤΗ*
Ο άνθρωπος αποτελεί στοιχείο του περιβάλλοντος και μέρος της φύσης, συνιστώντας την πλέον εξελιγμένη (αλλά και ευαίσθητη) μονάδα του βιοσυστήματος. Υφίσταται οργανική σχέση ανάμεσα στον άνθρωπο και στη φύση και ζώντας μέσα σε αυτό το φυσικό πλαίσιο ο άνθρωπος απολαμβάνει βιολογική και ψυχική ισορροπία, ενώ το αντίθετο παρατηρείται κατά την αποκοπή του από αυτό, όταν εντάσσεται στο αποκαλούμενο «βιομηχανικό περιβάλλον».
Στην προσπάθειά του ο άνθρωπος να αξιοποιήσει τα πλεονεκτήματα του φυσικού περιβάλλοντος και αποβλέποντας στην οικονομική απογείωση με τρόπο ανεξέλεγκτο, μέσω ικανοποίησης υπερκαταναλωτικών αναγκών, έδρασε με τρόπο εξόχως βλαπτικό για τον φυσικό χώρο του, αποδιαρθρώνοντάς το και δημιουργώντας ένα δικό του τεχνητό περιβάλλον, το βιομηχανικό, το οποίο, εκτός από τις ανέσεις που του παρέχει, συνιστά, ταυτόχρονα, γενεσιουργό αιτία πλήθους προβλημάτων.
Η συστηματική και μαζική ρύπανση του φυσικού χώρου από τα βιομηχανικά απόβλητα, τα πετρελαιοειδή και χημικά παραπροϊόντα, από τη βιομηχανική επεξεργασία πρώτων υλών, τα προϊόντα καύσης και τους εκπεμπόμενους ρύπους, τα φυτοφάρμακα και τα εντομοκτόνα που μολύνουν τα νερά του πλανήτη και δηλητηριάζουν την ατμόσφαιρα, σε συνδυασμό με την ανεύθυνη απογύμνωση των δασών από τις ανθρωπογενείς πυρκαγιές και την ασύδοτη υλοτομία, έχει καταστροφικές επιπτώσεις στο σύνολο του οικοσυστήματος, ενώ, παράλληλα, εξαντλούνται οι φυσικοί πόροι και κατασπαταλιέται ο ορυκτός πλούτος της γης, που είναι αποτέλεσμα φυσικών διεργασιών εκατομμυρίων ετών.
Η φύση στο τεχνητό, βιομηχανικό κύκλωμα ζωής εν πολλοίς απουσιάζει, ενώ κυριαρχούν τα βιομηχανικά υλικά, ο σίδηρος, το αλουμίνιο και τα πλαστικά. Το αφύσικο του βιομηχανικού περιβάλλοντος που εκμηδενίζει τον ζωτικό χώρο του ανθρώπου τεκμαίρεται και από την απελπισμένη έξοδο εκατομμυρίων συνανθρώπων μας από τα μεγάλα αστικά κέντρα τις ημέρες αργίας.
Συγχρόνως η φύση διδάσκει ότι κάθε οργανισμός χρειάζεται έναν συγκεκριμένο χώρο για να κινηθεί και για να αναπτυχθεί, αφού η ζωή είναι κίνηση και δημιουργία και ο άνθρωπος δεν αποτελεί εξαίρεση. Εάν το πλαίσιο ζωής δεν επιτρέπει την κίνηση, την έκφραση του εσωτερικού δυναμικού και τη δημιουργική κατάφαση της ύπαρξης, τότε ο άνθρωπος καταδυναστεύεται από τις ίδιες τις επιλογές του και εν τέλει συνθλίβεται εντός της χωροταξικής δομής του αντιλειτουργικού -για την ανθρώπινη υγεία- βιομηχανικού περιβάλλοντος, το οποίο χαρακτηρίζεται από πνιγηρή και ανθυγιεινή ατμόσφαιρα, προβληματική κίνηση (κυκλοφοριακό), ηχορύπανση και συρρίκνωση του ελεύθερου χώρου από την εκτεταμένη δόμηση και λειτουργία αναρίθμητων βιομηχανικών εγκαταστάσεων.
Ετσι, υποσκάπτονται τα θεμέλια της υγείας, διαταράσσεται η βιολογική και ψυχοσωματική ισορροπία των ανθρώπων, τραυματίζεται ο ψυχισμός τους, μειώνεται η ευεξία και η ευρωστία (ιδιαιτέρως των διαβιούντων σε βιομηχανικά επιβαρυμένες περιοχές) και συνεκδοχικά υποβαθμίζεται η ποιότητα του ανοσοποιητικού συστήματος και ελαττώνεται η δύναμη αντίστασης του οργανισμού σε νόσους, με αποτέλεσμα ο άνθρωπος να καθίσταται ευπρόσβλητος στις αποκληθείσες «βιομηχανικές ασθένειες», όπως αναπνευστικά προβλήματα, καρδιαγγειακές παθήσεις, ποικίλες μορφές καρκίνου αλλά και κατάθλιψη και ψυχικές νόσοι.
Ως απότοκο των ανωτέρω, εκτινάσσονται οι δημόσιες υγειονομικές δαπάνες, δοκιμάζοντας την αντοχή αλλά και τη βιωσιμότητα των υγειονομικών συστημάτων και των ήδη οικονομικά επιβαρυμένων ασφαλιστικών ταμείων. Συγχρόνως αυξάνονται με εκθετικό ρυθμό οι ιδιωτικές δαπάνες υγείας, με συνεκδοχική καταγραφή της ανόδου των καταστροφικών δαπανών υγείας, δηλαδή δαπανών υγείας υπερβαίνουσες ένα συγκεκριμένο ποσοστό του προϋπολογισμού ενός νοικοκυριού προοριζόμενο για κάλυψη των βασικών αναγκών (π.χ. διατροφή, στέγαση), διακυβεύοντας την ικανοποίησή τους και οδηγώντας αναπόδραστα σε μεγέθυνση των δεικτών φτωχοποίησης.
ΥΙΟΘΕΤΗΣΗ ΜΕΤΡΩΝ
Προκειμένου να αντιστραφεί η διαρκώς επιδεινούμενη για το περιβάλλον κατάσταση με οξύτατο αρνητικό αντίκτυπο στη δημόσια υγεία, προτείνεται υιοθέτηση δέσμης στοχευμένων μέτρων προς επίτευξη του μέγιστου υγειονομικού οφέλους για τον πληθυσμό. Αυτά θα πρέπει να εστιάζουν στη βελτιστοποίηση της ποιότητας του φυσικού περιβάλλοντος, συμπεριλαμβάνοντας αυστηροποίηση της φορολόγησης των εκπεμπόμενων ατμοσφαιρικών ρύπων και επιβολή υψηλών περιβαλλοντικών τελών σε επιχειρήσεις που ευθύνονται για ρυπογόνες δραστηριότητες που σχετίζονται με καύση ορυκτών, εκπομπή διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) και παραγωγή λυμάτων.
Επικουρικά προτείνεται και η εξέταση της επικαιροποίησης του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (ΣΕΔΕ) της Ευρωπαϊκής Ενωσης – Emissions Trading System (EU ETS), μηχανισμού θέσπισης ανώτατου ορίου σε εκπομπές αερίων θερμοκηπίου (όπως το CO₂) που διανέμεται σε βιομηχανίες με μορφή δικαιωμάτων εκπομπών και εμπορίας τους (δυνητικά ανταλλάξιμα μεταξύ τους), με σκοπό τη μείωση ρυπογόνων εκπομπών, την προώθηση επενδύσεων σε καινοτόμες τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών ρύπων και την επίτευξη του διακηρυγμένου ενωσιακού στόχου της κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050.
Συμπληρωματικά προτείνονται υλοποίηση εθνικής στρατηγικής ενίσχυσης των τοπικών οικονομιών και οικονομικής υποστήριξης της περιφέρειας, επιχειρηματική κινητροδότηση για αποκέντρωση των βιομηχανικών δραστηριοτήτων με διασπορά -κατόπιν των χρηζουσών οικονομετρικών μελετών- των βιομηχανικών μονάδων ανά την επικράτεια, με συνεπακόλουθη αποσυμφόρηση των κεντρικών βιομηχανικών περιοχών.
Επιπροσθέτως, ιδιαίτερη σημασία έχει και η αξιοποίηση των πλεονεκτημάτων της Αξιολόγησης Τεχνολογιών Υγείας – Health Technology Assessment (HTA), εγχωρίως θεσπισθείσα με τον Ν. 4512/2018, ως εργαλείο ορθολογικής λήψης αποφάσεων υγειονομικής πολιτικής από τους αρμοδίους χάραξης πολιτικής υγείας, με συνεκτίμηση όλων των περιβαλλοντικών παραμέτρων που σχετίζονται με τη δημόσια υγεία.
Τέλος, προκρίνονται και η θέσπιση πλήρως/τμηματικώς κρατικά επιχορηγούμενων ομαδικών δραστηριοτήτων σε δασικά περιβάλλοντα για διασφάλιση της πολυπόθητης ψυχικής ευεξίας (πρόληψη – θεραπεία κατάθλιψης και ψυχικών διαταραχών), μέσω αλληλεπίδρασης του πληθυσμού με τη φύση (ιδιαίτερα επωφελής για τον γυναικείο, υποκείμενος σε ευρείες ορμονικές διακυμάνσεις), και η εφαρμογή προγραμμάτων ενημέρωσης των πολιτών για ενθάρρυνση υιοθέτησης υγιεινότερου τρόπου ζωής.
Καταληκτικά, με την εφαρμογή των προαναφερθεισών στρατηγικών θα βελτιωθούν οι δείκτες υγείας, διασφαλίζοντας την προάσπιση της δημόσιας υγείας, και θα μεγιστοποιηθεί το κοινωνικό όφελος, με εξοικονόμηση πολύτιμων πόρων, δυνητικά κατευθυνόμενοι σε άλλα κοινωνικά «πεδία» (π.χ. παιδεία), με παράλληλη προστασία του περιβάλλοντος, δίχως ανάσχεση της βιομηχανικής δραστηριότητας και αποκλίσεων από τους εθνικούς οικονομικούς στόχους.
*Φαρμακοποιός (ΕΚΠΑ), κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου σπουδών στη Διοίκηση Οικονομικών Μονάδων με εξειδίκευση στα Οικονομικά της Υγείας (ΕΚΠΑ), υποψήφιος διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Αθηνών και στέλεχος της Διεύθυνσης Φαρμάκου Κεντρικής Υπηρεσίας ΕΟΠΥΥ
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 10/10/2025)
