Η ώρα της κρίσης για το Ταμείο Ανάκαμψης ήρθε και για τις επιδοτήσεις, αλλά και για τα δάνεια που μένουν στο ράφι. Το ραντεβού έχει οριστεί για τον Μάρτιο με κάθοδο των θεσμών στην Αθήνα, η οποία θα… επιμεληθεί μία ολική αναθεώρηση. Θα οδηγήσει σε αιφνίδιο θάνατο παρεμβάσεις που δεν έχουν καμία πιθανότητα υλοποίησης, αλλά και σε ένα «κόλπο» έμμεσης παράτασης, πέραν του τέλους χρόνου της 31ης Αυγούστου, όσων αντιμετωπίζουν διαχειρίσιμες δυσκολίες.
Ουσιαστικά ενεργοποιείται το σχέδιο το οποίο υπήρχε από τον προηγούμενο Ιούνιο και για το οποίο εγκαίρως είχαμε αναδείξει, το οποίο στρώνει το χαλί για μία έμμεση παράταση του Ταμείου Ανάκαμψης. Η πρώτη και η πιο συμφέρουσα «παροχή» αφορά την αλλαγή της διατύπωσης κρίσιμων οροσήμων που δεν συνδέονται με μεταρρυθμίσεις αλλά με επενδύσεις. Ο στόχος για το τέλος Αυγούστου δεν θα είναι είναι πλήρης υλοποίηση/παραλαβή του έργου, αλλά ένα προηγούμενο στάδιο, για παράδειγμα η υπογραφή της σύμβασης με τους τελικούς αποδέκτες και με δεσμεύσεις ολοκλήρωσης σε εύλογο χρονικό διάστημα μηνών.
Πρόκειται για έναν «Δούρειο Ιππο», ο οποίος συζητείται εδώ και μήνες και ουσιαστικά μεταφέρει τον χρόνο ολοκλήρωσης των έργων στο 2027. Δομείται υπό την πίεση των καθυστερήσεων όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά (κυρίως) σε άλλα κράτη που τρέχουν και αυτά μεγάλα πακέτα κονδυλίων. Το ζήτημα είναι -αναφέρουν αρμόδιες πηγές- ότι ακόμα και έπειτα από αυτή την ευελιξία ο χρόνος μπορεί να μη φτάνει, γιατί υπάρχουν έργα που πραγματικά κολλάνε, ειδικά στο σκέλος των δανείων. Ετσι, η λύση είναι άλλη, και έχει επίσης δοθεί από το προηγούμενο Ιούνιο, χωρίς να είναι η πιο συμφέρουσα: να μεταφερθούν κονδύλια σε fund.
Στο σκέλος των δανείων, αυτό γίνεται ήδη με τα λεφτά που θα διοχετευτούν στην Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα. Η ροή αναμένεται να μεγαλώσει το επόμενο διάστημα, καθώς και στο πρόγραμμα «Σπίτι μου», αλλά και στα δάνεια που χειρίζονται οι μεγάλες εμπορικές τράπεζες το ενδιαφέρον έχει «φρενάρει» και το ποσό που απομένει προς διάθεση είναι μεγάλο.
Ωστόσο, αντίστοιχη οροφή ενδεχομένως υπάρχει και σε αυτά τα οχήματα που δρομολογούνται και θεωρητικά θα πρέπει να διοχετεύσουν σε εύλογο χρονικό διάστημα τα δάνεια προς μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Ετσι υπάρχει στο τραπέζι και η «βεντάλια» άλλων επιλογών που δίνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και δεν είναι τόσο ευνοϊκές, όπως το παρκάρισμα σε ευρωπαϊκά σχήματα, για παράδειγμα στο ταμείο αμυντικών επενδύσεων της Ε.Ε…
Οφέλη και κίνδυνοι
Αρμόδιες πηγές εξηγούν ότι αυτή η ευελιξία πολιτικά και διαχειριστικά βολεύει σε πρώτη ανάγνωση. Ουσιαστικά δίνει ακόμα μία δυνατότητα ώστε τα λεφτά να μην πάνε χαμένα, ειδικά στο σκέλος των επιδοτήσεων. Υπάρχει όμως και μια άλλη ανάγνωση: είναι παραδοχή αποτυχίας να φτάσουν τα κονδύλια εγκαίρως στην αγορά, αλλά και να αξιοποιηθούν με το βέλτιστο δυνατό τρόπο από τη στιγμή που αναζητούνται στο παρά ένα επενδύσεις ανάγκης. Επίσης, αναγκαστικά μεγάλα έργα κομματιάζονται ή γίνονται εν μέρει (στο πρότυπο του ΒΟΑΚ), κάτι που σημαίνει ότι θα πρέπει να βρεθούν τρόποι να ολοκληρωθούν τα επόμενα χρόνια από άλλα επενδυτικά οχήματα (πιθανόν και από κρατικό χρήμα). Ακόμα ένα σημαντικό στοιχείο είναι πως η όποια παράταση είναι λελογισμένη και άρα έργα που θεωρούνται εφικτό να ολοκληρωθούν σε… μήνες αλλά μπλοκάρουν θα προκαλέσουν κίνδυνο απώλειας κονδυλίων αλλά και δημοσιονομικής επιβάρυνσης…
Υστέρηση ροών και κονδύλια «παρκαρισμένα»
Η τελευταία εικόνα για την πορεία υλοποίησης του Ταμείου Ανάκαμψης προέρχεται από τα στοιχεία που ανακοίνωσε η Τράπεζα της Ελλάδος. Δείχνουν ότι έχουν φτάσει μέχρι σήμερα με τη μορφή δόσεων που συνδέονται με ορόσημα και στόχους 12 δισ. ευρώ επιδοτήσεις και 11,4 δισ. ευρώ δάνεια επί συνόλου 36 δισ. ευρώ. Συνολικά, δηλαδή, έχει λάβει η Ελλάδα 23,4 δισ. ευρώ ή το 65% των συνολικών κονδυλίων που αναλογούν στη χώρα.
Στο επίπεδο των επιδοτήσεων, που συνολικά φτάνουν στα 18,2 δισ. ευρώ, τα 7,3 δισ. ευρώ έχουν φτάσει σε τελικούς αποδέκτες, ενώ ακόμα 5,9 δισ. έχουν μεταφερθεί σε άλλους φορείς, εντός και εκτός του Ελληνικού δημοσίου. Δηλαδή, δεν υπάρχει μόνο η εκκρεμότητα να γίνουν τα ορόσημα και οι στόχοι, ώστε να κάνουμε τα τελευταία αίτημα για τις δόσεις, αλλά και να φτάσουν πλήρως τα χρήματα στους τελικούς αποδέκτες.
Ανάλογη είναι η εικόνα στο πεδίο των δανείων, τα οποία να σημειωθεί ότι με την έλευσή τους επιβαρύνουν το ελληνικό χρέος (έως ότου επιστραφούν στις Βρυξέλλες). Συνολικά δικαιούται η χώρα να λάβει έως 17,7 δισ. ευρώ, εκ των οποίων έχουν έρθει 11,4 δισ. ευρώ. Τα ποσά αυτά σταδιακά μοιράζονται στις τράπεζες και στους άλλους χρηματοπιστωτικούς φορείς, ανάλογα με τις συμβασιοποιήσεις που κάνουν. Μέχρι το τέλος Δεκεμβρίου οι συμβασιοποιήσεις δανείων έφταναν στα 9,8 δισ. ευρώ, ενώ οι εκταμιεύσεις δανείων προς τις επιχειρήσεις για την υλοποίηση των επενδυτικών έργων ήταν μόνο 5,2 δισ. ευρώ.
Το σημαντικότερο είναι ότι από την πλευρά των τραπεζών μεταφέρεται η εικόνα της «οροφής» στη δυνατότητα σύναψης νέων επιχειρηματικών δανείων, αλλά και της εξάντλησης του κύκλου των επιχειρήσεων που πληρούν τα απαραίτητα κριτήρια ούτως ώστε να λάβουν δάνεια. Να σημειωθεί ότι η εκταμίευση των επιδοτήσεων γίνεται με βάση την εκπλήρωση οροσήμων και στόχων που συνδέονται είτε με μεταρρυθμίσεις είτε με την πορεία επενδύσεων, ενώ στο πεδίο των δανείων η εκταμίευση συνδέεται με το ύψος των συμβάσεων που έχουν υπογραφεί με τις τράπεζες.
Στην προηγούμενη αναθεώρηση μειώθηκε ακόμα μία φορά το εύρος των εργασιών στον ΒΟΑΚ σε «προκαθορισμένες εργασίες στα τμήματα από: Χανιά προς Ηράκλειο, Χερσόνησος προς Νεάπολη, και Νεάπολη προς Αγιο Νικόλαο». Επίσης, περιορίστηκαν σε πέντε οι εμβληματικές επενδύσεις στη σχετική δράση για την προσέλκυση στρατηγικών επενδύσεων. Επιπλέον μειώθηκαν σε 150 (από 283) οι ψηφιακές επενδύσεις για τις επιχειρήσεις (όπως συρρικνώνονται ανάλογα και πολλές άλλες από τις δράσεις προς τον ιδιωτικό τομέα), ενώ η επαγγελματοποίηση του τομέα των δημόσιων συμβάσεων (που είχε στόχο να βελτιώσει το πλαίσιο για τις δημόσιες συμβάσεις στην Ελλάδα και να στηρίξει την αντιμετώπιση των υφιστάμενων αδυναμιών σε τέσσερις άξονες) περιορίστηκε στην «πιστοποίηση δημόσιων υπαλλήλων κατόπιν συμμετοχής σε ειδικά προγράμματα αναβάθμιση δεξιοτήτων/επανειδίκευση στο πλαίσιο της επαγγελματοποίησης των δημόσιων συμβάσεων».
Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ελλάδα έχουν, επίσης, διατυπωθεί από τους θεσμούς και εκτείνονται σε τρεις άξονες. Ο πρώτος αφορά τις «χρονοβόρες δικαστικές διαδικασίες για την εξέταση νομικών προσφυγών κατά διαδικασιών σύναψης δημόσιων συμβάσεων, οι οποίες ενδέχεται να προκαλέσουν καθυστερήσεις στην προγραμματισμένη ημερομηνία ολοκλήρωσης των επενδύσεων μετά τον Αύγουστο του 2026». Επίσης, μέγα ζήτημα είναι η αργή μεταβίβαση δικαιωμάτων ιδιοκτησίας, ενώ το τρίτο αγκάθι αφορά τον ανεπαρκή συντονισμό «ιδίως όσον αφορά τις επενδύσεις και τις μεταρρυθμίσεις σε τομείς πολιτικής που εκτείνονται πέραν των αρμοδιοτήτων ενός μόνο υπουργείου»…
Οι 5+4 συστάσεις των Βρυξελλών που έχουν ενεργοποιηθεί από την Αθήνα
Στο κείμενο συστάσεων των Βρυξελλών, που είναι γνωστό στα κράτη από τον προηγούμενο Ιούνιο, περιγράφονται οι αρχές των αναθεωρήσεων που έχουν ήδη γίνει, αλλά και επιλογές ελαστικοποίησης για να μη χαθούν κονδύλια. Δεν καταγράφεται ρητά το πιο… ευνοϊκό δικαίωμα, αυτό της αναθεώρησης της διατύπωσης των μέτρων, των οροσήμων και των στόχων, ώστε να διασφαλιστεί ότι εστιάζουν μόνο στα ουσιώδη και στα… εφικτά.
Ωστόσο, πέραν αυτής της έμμεσης παροχής, υπάρχουν και οι εξής επιλογές που έχουν ήδη διατεθεί και τις οποίες έχει αρχίσει να χρησιμοποιεί η Αθήνα:
1. Κλιμάκωση των υφιστάμενων μέτρων των οποίων η εφαρμογή προχωρά καλά. Δηλαδή, να αυξηθεί ο προϋπολογισμός έργων που πάνε καλά για να ενταχθούν και άλλοι δικαιούχοι.
2. Μείωση των προγραμμάτων επιδοτήσεων ή μείωση του ποσού του δανείου. Ηδη πολλά έργα μειώθηκαν σε προϋπολογισμό και (προς το παρόν) το ποσό που περίσσεψε αντικαταστάθηκε με άλλες δράσεις. Οσο ο χρόνος τελειώνει, τέτοιες περικοπές ενδεχομένως πλέον να συνεπάγονται μείωση του συνολικού προϋπολογισμού των έργων.
3. Αν έργα που χρηματοδοτούνται από επιχορηγήσεις πρέπει να καταργηθούν, το «κενό» μπορεί να καλυφθεί από δράσεις στο σκέλος των δανείων. Στα χαρτιά αυτό σημαίνει, για παράδειγμα, πως μπορεί να μεταφερθεί ως επιδότηση μέρος από το σχήμα στήριξης της στέγασης, εφόσον βεβαίως υπάρχουν εγγυήσεις για την ολοκλήρωσή του.
4. Διαχωρισμός έργων και συνέχιση μέρους τους με εθνικά ή άλλα κονδύλια της Ε.Ε. Ισχύει για έργα που δεν είναι πλέον εφικτό να γίνουν πλήρως έως τον Αύγουστο του 2026 και μπορούν να διαχωριστούν σε στάδια (π.χ., ΒΟΑΚ).
5. Μεταφορά πόρων σε Εθνικές Αναπτυξιακές Τράπεζες (ή στις θυγατρικές τους) υπό προϋποθέσεις για την υποστήριξη έργων, σύμφωνα με τις στρατηγικές προτεραιότητες της Ε.Ε. Η μεταφορά δανείων προς την ΕΑΤ ήταν μία πρώτη τέτοια κίνηση.
Τα παραπάνω βήματα -λίγο ή πολύ- έχουν αρχίσει να γίνονται. Υπάρχουν και άλλες επιλογές που ακόμη δεν έχουν ενεργοποιηθεί, γιατί δεν είναι τόσο εύκολες ή… ελκυστικές, και είναι οι εξής:
1. Δημιουργία ενός ανεξάρτητα διαχειριζόμενου μέσου για την παροχή κινήτρων για ιδιωτικές επενδύσεις. Θα μεταφερθεί το ποσό, αλλά και συμβάσεις με τους τελικούς δικαιούχους για τη χρήση του συνόλου των μεταφερόμενων κεφαλαίων.
2. Μεταφορά προς το InvestEU έως και του 4% της συνολικής χρηματοδότησης. Ενα επιπλέον 6% μπορεί να πάει στην πλατφόρμα STEP. Τελικό ορόσημο θα είναι η έγκριση όλων των επενδυτικών πράξεων .
3. Συνεισφορές στο Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Αμυντικής Βιομηχανίας (EDIP) για έργα προς όφελος του ενδιαφερόμενου κράτους-μέλους.
4. Συνεισφορές σε προγράμματα της Ε.Ε. για δορυφορικές επικοινωνίες για δράσεις προς όφελος του εν λόγω κράτους μέλους.
Να σημειωθεί πως δεν υπάρχει περιθώριο για την έγκριση τροποποιήσεων μετά τις 31 Αυγούστου του 2026. Ολες οι αιτήσεις πληρωμής πρέπει να υποβληθούν έως τις 30 Σεπτεμβρίου του 2026. Θα αξιολογηθούν από την Επιτροπή, με επίκεντρο την ικανοποιητική εκπλήρωση των οροσήμων και των στόχων και όλες οι πληρωμές πρέπει να πραγματοποιηθούν έως τις 31 Δεκεμβρίου του 2026.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 6/2/2026)
