Μέτριες έως και κακές επιδόσεις σε πολλούς δείκτες που αφορούν την ανταγωνιστικότητα καταγράφει η Ελλάδα στην ετήσια έκθεση για την ενιαία αγορά και την ανταγωνιστικότητα που συνέταξε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Του Μάκη Ντόβολου
Μέσω 29 βασικών δεικτών που μετρούν τις επιδόσεις της Ε.Ε. ως σύνολο, αλλά και της κάθε χώρας ξεχωριστά, φαίνεται ότι η Ελλάδα υστερεί έντονα σε καινοτομία (R&D, πατέντες), έχει ένα αρκετά περιοριστικό ρυθμιστικό περιβάλλον, ενώ οι ελληνικές επιχειρήσεις βρίσκονται πολύ χαμηλά στην υιοθέτηση ψηφιακών τεχνολογιών. Ολα τα παραπάνω οδηγούν, όπως είναι αναμενόμενο, σε χαμηλή παραγωγικότητα και στον εγκλωβισμό σε ένα μοντέλο που παράγει αγαθά χαμηλής προστιθέμενες αξίας.
Ας δούμε τις βασικές επιδόσεις της Ελλάδας όπως καταγράφονται στην έκθεση της Κομισιόν:
– Η Ελλάδα εμφανίζεται χαμηλά διασυνδεδεμένη με την ευρωπαϊκή οικονομία. Ειδικότερα η επίδοση της χώρας μας στις διασυνοριακές εμπορικές ροές εντός της ενιαίας αγοράς της Ε.Ε. ανερχόταν στο 15% του ΑΕγχΠ το 2024 για τα αγαθά, όταν ο μέσος όρος της Ε.Ε. ήταν 22% (το εμπόριο μετράται με βάση τον μέσο όρο των εισαγωγών και των εξαγωγών), ενώ στις υπηρεσίες ανήλθε στο 4,8% του ΑΕΠ, με τον μέσο όρο της Ε.Ε. να φτάνει στο 7,9%. Στη σχετική κατάταξη είναι στην 23η θέση στις 27 χώρες της Ε.Ε.
– Οι εταιρίες που δραστηριοποιούνται στη χώρα μας αντιλαμβάνονται ως περίπλοκο και γραφειοκρατικό το εγχώριο ρυθμιστικό πλαίσιο, καθώς στο ερώτημα «Στη χώρα σας πόσο εύκολο είναι για τις εταιρίες να συμμορφώνονται με τις κανονιστικές και διοικητικές απαιτήσεις της κυβέρνησης (π.χ., άδειες, υποβολή εκθέσεων, νομοθεσία) (1 = υπερβολικά περίπλοκο, 7 = εξαιρετικά εύκολο);» η Ελλάδα καταγράφει επίδοση 3,19 και βρίσκεται στη 17η θέση το 2025, με τον μέσο όρο της Ε.Ε. να είναι 3,89. Ο εν λόγω δείκτης παρακολουθεί την πρόοδο σε σχέση με τον στόχο της διευκόλυνσης των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, δεδομένου ότι η πολυπλοκότητα της ίδρυσης και της λειτουργίας επιχειρήσεων λόγω της ρύθμισης αποτελεί ένα από τα «δέκα τρομερά εμπόδια» που προσδιορίζονται στη στρατηγική για την ενιαία αγορά.
– Η Ελλάδα βρίσκεται στην 22η θέση όσον αφορά τα ποσοστά ανταπόκρισης (θετικά, εκκρεμή και αρνητικά) όλων των αιτήσεων που υποβλήθηκαν για την αναγνώριση επαγγελματικών προσόντων. Οι αιτήσεις αυτές υποβάλλονται όταν ένα πρόσωπο που διαθέτει επαγγελματικά προσόντα πιστοποιημένα στο κράτος-μέλος καταγωγής του επιδιώκει να αναγνωριστούν τα προσόντα του σε άλλο κράτος-μέλος προκειμένου να εργαστεί εκεί. Το 2023, από τις διαδικασίες αναγνώρισης που έχουν κινηθεί, στην Ε.Ε. το 18% είτε εκκρεμεί είτε έχει οδηγήσει σε αρνητική απόφαση, ενώ στην Ελλάδα το εν λόγω ποσοστό φτάνει στο 25%.
– Η χώρα μας βρίσκεται στην 21η θέση όσον αφορά τον βαθμό κυκλικότητας της οικονομίας, δηλαδή το ποσοστό χρήσης δευτερογενών υλικών ως μερίδιο της συνολικής ζήτησης υλικών. Στην Ελλάδα το εν λόγω ποσοστό δεν ξεπέρασε το 5% της συνολικής ζήτησης υλικών το 2024, όταν στην Ε.Ε. είναι κατά μέσο όρο 12,2%, το οποίο επίσης είναι αρκετά χαμηλό σε σχέση με τον στόχο του 2030 για μερίδιο της τάξης 24% των υλικών που επιστρέφουν στην οικονομία από τη συνολική χρήση υλικών.
– Την καθόλου τιμητική 21η θέση καταλαμβάνει η χώρα μας στον δείκτη που μετρά το ποσοστό των διοικητικών διαδικασιών που σχετίζονται με την ενιαία αγορά και απαιτείται να είναι πλήρως διαθέσιμες ηλεκτρονικά τόσο για τους εθνικούς όσο και για τους διασυνοριακούς χρήστες. Κατά μέσο όρο το 2024 στην Ε.Ε. το 21% των διαδικασιών που έπρεπε να είναι ηλεκτρονικές ήταν πλήρως ηλεκτρονικές, ενώ στην Ελλάδα το εν λόγω ποσοστό ήταν μόλις 8%.
– Στον δείκτη που παρακολουθεί την πρόοδο που έχει σημειωθεί σε σχέση με τον στόχο της αντιμετώπισης της έλλειψης συμμόρφωσης των προϊόντων με τους κανόνες, η Ελλάδα βρίσκεται στην 22η θέση, καθώς οι έρευνες από τις Αρχές εποπτείας της αγοράς ανέρχονταν σε μόλις 42 ανά εκατομμύριο κατοίκους το 2024, όταν ο μέσος όρος στα κράτη-μέλη της Ε.Ε. είναι 102 έρευνες ανά εκατομμύριο κατοίκους.
– Αντίθετα, στον μέσο όρο της Ε.Ε. βρίσκεται η χώρα μας όσον αφορά τους περιορισμούς σε επιλεγμένους τομείς υπηρεσιών (υπηρεσίες κατασκευών, υπηρεσίες ταχυμεταφορών, υπηρεσίες αρχιτεκτονικής, υπηρεσίες μηχανικής, νομικές υπηρεσίες).
Ουραγός η χώρα σε πατέντες και χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης
Παρά την αύξηση που καταγράφεται στην τελευταία 10ετία, οι εγχώριες ετήσιες δαπάνες του ιδιωτικού και δημόσιου τομέα για την έρευνα και ανάπτυξη, ως ποσοστό του ΑΕΠ, παραμένουν χαμηλότερα του μέσου όρου της Ε.Ε., ειδικότερα στο 1,54% του ΑΕΠ το 2024, έναντι 2,24% στην Ε.Ε. Συνολικά, σε επίπεδο Ε.Ε. οι συνολικές δαπάνες για έρευνα και ανάπτυξη παραμένουν κάτω από τον στόχο του 3% του ΑΕΠ, με την πρόοδο τα τελευταία 10 χρόνια να παραμένει μέτρια, ενώ σε σύγκριση με τις δαπάνες έρευνα και ανάπτυξη άλλων μεγάλων οικονομιών η Ε.Ε. εξακολουθεί να υστερεί σε σχέση με τις ΗΠΑ, την Κίνα και την Ιαπωνία.
Εκεί που είναι απογοητευτική η κατάσταση είναι στον αριθμό των αιτήσεων για διπλώματα ευρεσιτεχνίας ανά εκατομμύριο κατοίκους που κατατέθηκαν στο Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας (EPO), καθώς η Ελλάδα βρίσκεται στην 25η θέση με μόλις 10 αιτήσεις, έναντι 152 που είναι ο μέσος όρος αιτήσεων της Ε.Ε. (στοιχεία 2024). Πάντως και σε αυτόν τον τομέα η Ευρώπη βρίσκεται πίσω από τους ανταγωνιστές της, καθώς στο πλαίσιο της Συνθήκης Συνεργασίας για τα Διπλώματα Ευρεσιτεχνίας (PCT) ο αριθμός των αιτήσεων που υποβλήθηκαν από αιτούντες της Ε.Ε. ανήλθε σε 98 ανά εκατομμύριο κατοίκους το 2023, έναντι 358 αιτήσεων από την Ιαπωνία και 156 από τις ΗΠΑ.
Στον «πάτο», συγκεκριμένα στην 26η θέση, βρίσκεται η Ελλάδα στον δείκτη που μετρά τον βαθμό στον οποίο οι εταιρίες υιοθετούν τρεις βασικές ψηφιακές τεχνολογίες: Τεχνητή Νοημοσύνη (A.I.), ανάλυση δεδομένων και cloud. Σύμφωνα με στοιχεία του 2025, ενώ στην αξιοποίηση εργαλείων ανάλυσης δεδομένων η εικόνα είναι λίγο καλύτερη, κοντά στο 30% των επιχειρήσεων, αλλά χαμηλότερα από τον μέσο όρο της Ε.Ε. (40%), εκεί που υστερούμε σημαντικά είναι στο α) στο ποσοστό των επιχειρήσεων που απασχολούν 10 ή περισσότερους υπαλλήλους και χρησιμοποιούν τουλάχιστον μία τεχνολογία A.I. (στο 9%, όταν ο μέσος όρος της Ε.Ε. είναι στο 20%) και β) στο ποσοστό των επιχειρήσεων που αγοράζουν τουλάχιστον μία ενδιάμεση ή εξελιγμένη υπηρεσία cloud computing (γύρω στο 24%, με μέσο όρο Ε.Ε. κοντά στο 53%). Σημειώνεται πως ο δείκτης υπολογίζεται για όλες τις επιχειρήσεις του μεταποιητικού και του τομέα των υπηρεσιών, εξαιρουμένου του χρηματοπιστωτικού τομέα.
Σε επίπεδο Ε.Ε., το ποσοστό υιοθέτησης της Τεχνητής Νοημοσύνης, του cloud και/ή της ανάλυσης δεδομένων από τις επιχειρήσεις στην Ε.Ε. είχε βελτιωθεί, αλλά παραμένει πολύ κάτω από τον στόχο του 75% για το 2030.
Στα τάρταρα οι επενδύσεις στον ιδιωτικό τομέα
Πολύ χαμηλά, ειδικότερα στην 25η θέση στην Ε.Ε., βρίσκεται η χώρα μας στις επενδύσεις του ιδιωτικού τομέα ως ποσοστού του ΑΕΠ, σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης.
Ειδικότερα, οι ακαθάριστες επενδύσεις πάγιου κεφαλαίου από εταιρίες και ιδιώτες, συμπεριλαμβανομένων εξοπλισμού, γης, κατοικιών και άλλων κτιρίων, καθώς και άυλων περιουσιακών στοιχείων, όπως η έρευνα και ανάπτυξη, ανήλθαν στο 12,2% του ΑΕΠ το 2024, όταν ο μέσος όρος της Ε.Ε. ήταν 17,6%. Μετά την επενδυτική καθίζηση που καταγράφηκε την περίοδο της κρίσης και των Μνημονίων ακολουθεί μια αύξηση των επενδύσεων, η οποία όμως υστερεί σε σχέση με ό,τι συμβαίνει στην υπόλοιπη Ευρώπη, με αποτέλεσμα το χάσμα να διευρύνεται. Αντίθετα, οι επενδύσεις του δημόσιου τομέα ήταν σχεδόν στο μέσο επίπεδο της Ε.Ε. (3,6% του ΑΕΠ, έναντι 3,7% κατά μέσο όρο στην Ε.Ε.).
Πολύ χαμηλά, στην 21η θέση, βρίσκεται η Ελλάδα στον δείκτη που μετρά τις επενδύσεις επιχειρηματικού κεφαλαίου (venture capital) ως ποσοστό του ΑΕΠ. Ειδικότερα ανήλθαν μόλις στο 0,01% του ΑΕΠ, ενώ και συνολικά στην Ε.Ε. παραμένουν σε πολύ χαμηλά επίπεδα, καθώς ισοδυναμούν με το 0,06% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ το 2024. Πολλές καινοτόμες, ταχέως αναπτυσσόμενες εταιρίες εξαρτώνται από τις επενδύσεις επιχειρηματικών κεφαλαίων για την επέκτασή τους. Μετρούμενες ως ποσοστό του ΑΕΠ, οι επενδύσεις επιχειρηματικών κεφαλαίων στην Ε.Ε. εκτιμάται ότι βρίσκονται στο ένα δέκατο των αντίστοιχων επενδύσεων στις ΗΠΑ και στο ένα τέταρτο του μεγέθους των επενδύσεων στην Κίνα.
Στο τραπέζι της Ε.Ε. η προστασία των επιχειρήσεων από τον αθέμιτο ανταγωνισμό
Η ενίσχυση της ενιαίας αγοράς στο νέο γεωοικονομικό περιβάλλον θα απασχολήσει την άτυπη σύνοδο κορυφής της Ε.Ε. που θα συγκληθεί την επόμενη εβδομάδα και στην οποία θα συμμετέχουν και οι Μάριο Ντράγκι και Ενρίκο Λέτα.
Στην προσκλητήρια επιστολή του, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, αναφέρει πως στο παρόν γεωπολιτικό περιβάλλον η ενίσχυση της ενιαίας αγοράς αποτελεί επείγουσα στρατηγική επιταγή. Οπως σημειώνει, «πρέπει να κάνουμε περισσότερα για να μειώσουμε αποτελεσματικά τους εθνικούς φραγμούς και να καταστήσουμε το κανονιστικό πλαίσιο -σε όλα τα επίπεδα, μεταξύ άλλων και σε ευρωπαϊκό επίπεδο- πιο ευνοϊκό για τις επενδύσεις, την καινοτομία και την εταιρική ανάπτυξη». Παράλληλα η επιτάχυνση των εργασιών για μια Ενωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων θα επιτρέψει την αποτελεσματικότερη διοχέτευση των αποταμιεύσεων σε παραγωγικές επενδύσεις στην Ευρώπη.
Επίσης, θέτει το ζήτημα των συγχωνεύσεων εντός της ενιαίας αγοράς, μέσω των οποίων ανταγωνιστικές επιχειρήσεις από όλη την Ε.Ε. θα μπορέσουν να επεκταθούν σε παγκόσμιο επίπεδο.
Τέλος, ο κ. Κόστα επισημαίνει ότι η Ευρώπη πρέπει να επιταχύνει την υλοποίηση των φιλόδοξων εμπορικών της στόχων, αλλά παράλληλα οφείλει να προστατεύσει τις εταιρίες της από τον αθέμιτο ανταγωνισμό με στοχευμένη προστασία σε στρατηγικούς τομείς.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 6/2/2026)
