Αυστηρότερο πλαίσιο ελέγχων για τον εντοπισμό του μαύρου χρήματος ενεργοποιείται με νέα νομοθετική ρύθμιση, φέρνοντας στο επίκεντρο τους πραγματικούς δικαιούχους εταιριών και νομικών μορφωμάτων. Οι τράπεζες και τα λοιπά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα υποχρεώνονται πλέον να εφαρμόζουν εκτεταμένες και ποιοτικά αναβαθμισμένες διαδικασίες ελέγχου κατά το άνοιγμα νέων εταιρικών λογαριασμών, αλλά και κατά την επανεξέταση υφιστάμενων σχέσεων.
Η ρύθμιση, που εναρμονίζει το εθνικό πλαίσιο με τις τελευταίες διεθνείς δεσμεύσεις στο πλαίσιο του ΟΟΣΑ, στοχεύει στη διαφάνεια των εταιρικών δομών και στον περιορισμό πρακτικών απόκρυψης των φυσικών προσώπων που ασκούν πραγματικό έλεγχο.
ΝΕΟ ΠΛΑΙΣΙΟ
Με βάση τον νόμο, οι έλεγχοι δεν περιορίζονται πλέον στην τυπική καταγραφή των στοιχείων μιας εταιρίας. Τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα καλούνται να εντοπίζουν και να ταυτοποιούν τα φυσικά πρόσωπα που βρίσκονται πίσω από τις νομικές οντότητες, εξετάζοντας όχι μόνο το ποιοι είναι, αλλά και με ποιον τρόπο ασκούν έλεγχο ή επιρροή. Η προσέγγιση αυτή ευθυγραμμίζεται με τα διεθνή πρότυπα για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ποιότητα των ελέγχων. Οι τράπεζες μπορούν να βασίζονται στις υφιστάμενες διαδικασίες «Ξέπλυμα Χρήματος / Γνώρισε τον Πελάτη σου» (AML/KYC) μόνο εφόσον αυτές ανταποκρίνονται πλήρως στις συστάσεις της Financial Action Task Force του 2012. Σε αντίθετη περίπτωση, υποχρεούνται να εφαρμόζουν διαδικασίες ουσιαστικά ισοδύναμες, ειδικά για τον προσδιορισμό των ελεγχόντων προσώπων.
ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΕΛΕΓΧΩΝ
Η νομοθεσία επιχειρεί να κλείσει πιθανά κενά που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν από ιδρύματα τα οποία, βάσει εθνικού δικαίου, δεν είχαν μέχρι σήμερα αυστηρές υποχρεώσεις συμμόρφωσης. Πλέον, ανεξαρτήτως του νομικού πλαισίου στο οποίο υπάγεται κάθε ίδρυμα, οι διαδικασίες ταυτοποίησης των πραγματικών δικαιούχων πρέπει να πληρούν ενιαία και διεθνώς αποδεκτά κριτήρια.
Στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι οι πληροφορίες που συλλέγονται είναι επαρκείς, ακριβείς και συγκρίσιμες σε διεθνές επίπεδο, ενισχύοντας την ανταλλαγή δεδομένων μεταξύ κρατών και εποπτικών αρχών.
ΠΑΛΙΟΙ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΙ
Για τους προϋπάρχοντες εταιρικούς λογαριασμούς, δηλαδή όσους είχαν ανοίξει έως το τέλος του 2025, προβλέπεται μεταβατικό καθεστώς. Εάν στα αρχεία των τραπεζών λείπουν κρίσιμα στοιχεία, όπως ο ΑΦΜ ή η ημερομηνία γέννησης των σχετικών προσώπων, αυτά δεν απαιτείται να δηλωθούν άμεσα, εφόσον δεν υπήρχε σχετική υποχρέωση κατά το άνοιγμα του λογαριασμού.
Ωστόσο, τα ιδρύματα οφείλουν να καταβάλουν εύλογες προσπάθειες για τη συμπλήρωση των στοιχείων εντός προθεσμίας δύο ετών από τον χρόνο που ο λογαριασμός χαρακτηρίζεται δηλωτέος. Η επικαιροποίηση των δεδομένων συνδέεται και με τις τακτικές διαδικασίες επανελέγχου στο πλαίσιο του AML/KYC.
ΡΟΛΟΙ ΔΙΚΑΙΟΥΧΩΝ
Κομβικό σημείο των νέων διατάξεων είναι η αναλυτική αποτύπωση του ρόλου κάθε ελέγχοντος προσώπου. Δεν αρκεί πλέον η απλή αναφορά των στοιχείων ταυτότητας. Τα ιδρύματα υποχρεούνται να καταγράφουν με ποια ιδιότητα ένα φυσικό πρόσωπο ασκεί έλεγχο, είτε ως μέτοχος, είτε ως διαχειριστής, είτε μέσω άλλης μορφής επιρροής.
Για ειδικές περιπτώσεις, όπως επενδυτικές οντότητες ή trust, απαιτείται σαφής αναφορά του ρόλου (ιδρυτής, διαχειριστής, δικαιούχος), ώστε να αποφεύγεται η χρήση σύνθετων σχημάτων για τη συγκάλυψη της πραγματικής ιδιοκτησίας.
ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ
Σημαντική καινοτομία αποτελεί η επέκταση των κανόνων στα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία. Ως ιδρύματα καταθέσεων θεωρούνται πλέον και οι πάροχοι που διαχειρίζονται ηλεκτρονικό χρήμα ή ψηφιακά νομίσματα κεντρικών τραπεζών για λογαριασμό πελατών. Στην πράξη, οι ίδιες υποχρεώσεις ταυτοποίησης εφαρμόζονται και σε εταιρικά ψηφιακά πορτοφόλια, ενισχύοντας τον έλεγχο στον ταχέως αναπτυσσόμενο χώρο των κρυπτονομισμάτων.
Με τις αλλαγές αυτές, το θεσμικό πλαίσιο στοχεύει στη μείωση των «σκιών» στην εταιρική ιδιοκτησία και στη θωράκιση του χρηματοπιστωτικού συστήματος απέναντι σε πρακτικές απόκρυψης κεφαλαίων.
