Τα δραματικά γεγονότα των τελευταίων ημερών στη Βενεζουέλα δεν αποτέλεσαν κεραυνό εν αιθρία για όσους παρατηρούσαν προσεκτικά τις δηλώσεις τόσο του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ όσο και στελεχών της αμερικανικής κυβέρνησης. Αποτέλεσαν την πρακτική εφαρμογή του νέου αμερικανικού δόγματος, όπως αυτό αποτυπώθηκε στο κείμενο της Εθνικής Στρατηγικής Ασφάλειας των ΗΠΑ που δημοσιοποιήθηκε πριν από μερικές εβδομάδες. Το κείμενο αυτό δείχνει ξεκάθαρα, ωμά και κυνικά την κατεύθυνση στην οποία θα κινηθούν οι ΗΠΑ τα προσεχή χρόνια προκειμένου να διατηρήσουν την πρωτοκαθεδρία στο παγκόσμιο στερέωμα.
Του Μάκη Ντόβολου
Στο πεδίο της οικονομικής ασφάλειας οι προτεραιότητες που τίθενται, από την αρχή κιόλας του κειμένου, είναι σαφείς:
– Ενίσχυση της βιομηχανίας, προκειμένου να καλύπτει τις παραγωγικές ανάγκες τόσο σε καιρό ειρήνης όσο και σε καιρό πολέμου. Αυτό σημαίνει ότι θα δοθεί ιδιαίτερη έμφαση όχι μόνο στην κλασική βιομηχανική παραγωγή, αλλά και στην πολεμική βιομηχανία.
– Ενίσχυση του ενεργειακού τομέα, ικανού όχι μόνο να τροφοδοτεί την αμερικανική οικονομική ανάπτυξη αλλά και να αποτελέσει έναν από τους κορυφαίους εξαγωγικούς κλάδους της Αμερικής (απτό παράδειγμα η διείσδυση των ΗΠΑ στην Ευρώπη με τις εξαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου).
– Να παραμείνουν οι ΗΠΑ η πιο επιστημονικά και τεχνολογικά προηγμένη χώρα στον κόσμο, δίνοντας έμφαση στην προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας και την αποτροπή της «κλοπής» της από ανταγωνίστριες χώρες.
– Η οικονομική πολιτική και οι διεθνείς οικονομικές σχέσεις οφείλουν να υπηρετούν τη βιομηχανική/τεχνολογική βάση της χώρας και όχι να ανταμείβουν την αποβιομηχάνιση και τις ανισορροπίες.
Για να συμβούν τα παραπάνω, η αμερικανική εξωτερική πολιτική αναπροσανατολίζεται προκειμένου να επιτύχει τους εξής στόχους:
– Στο δυτικό ημισφαίριο θα αποτραπεί η εχθρική ξένη διείσδυση ή η ιδιοκτησία κρίσιμων περιουσιακών στοιχείων και των εφοδιαστικών αλυσίδων από άλλες χώρες, ενώ την ίδια στιγμή οι ΗΠΑ θα έχουν συνεχή πρόσβαση σε καίριες στρατηγικές τοποθεσίες. Με άλλα λόγια, όπως λέει το ίδιο το κείμενο, θα εφαρμοστεί και θα επιβληθεί το Δόγμα Μονρόε, με τις όποιες προσαρμογές προέλθουν από τη διακυβέρνηση Τραμπ. Κάτι που είδαμε πρόσφατα στην περίπτωση της Βενεζουέλας και νωρίτερα, εντός του 2025, με την παρέμβαση των ΗΠΑ στις οικονομικές σχέσεις του Παναμά με την Κίνα. Προφανώς εντός του 2026 θα γίνουμε μάρτυρες νέων εντάσεων και συγκρούσεων όπου υπάρχουν κινεζικά οικονομικά συμφέροντα στην αμερικανική ήπειρο ή στις περιπτώσεις εκείνες όπου οι κρίσιμες υποδομές βρίσκονται υπό εθνικό έλεγχο.
– Ελευθερία της ναυσιπλοΐας σε όλες τις κρίσιμες θαλάσσιες οδούς, με ανοιχτή την οδό του Ινδο-Ειρηνικού, ασφαλείς και αξιόπιστες εφοδιαστικές αλυσίδες, πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες.
– Αποτροπή της κυριαρχίας μιας αντίπαλης δύναμης στη Μέση Ανατολή στα αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου και στα θαλάσσια «στενά» από τα οποία διέρχονται.
– Η τεχνολογία των ΗΠΑ και τα αμερικανικά πρότυπα -ιδίως στο A.I., στη βιοτεχνολογία και την κβαντική υπολογιστική- θα είναι κυρίαρχα.
– Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα ανεχθούν εμπορικές ανισορροπίες και επιθετικές οικονομικές πρακτικές. Στο πλαίσιο αυτό οι Ηνωμένες Πολιτείες θα βοηθήσουν -ενδεχομένως μέσω ευνοϊκότερης μεταχείρισης σε εμπορικά θέματα, σε κοινή χρήση τεχνολογίας και αμυντικές προμήθειες- τις χώρες που πρόθυμα αναλαμβάνουν μεγαλύτερη ευθύνη για την ασφάλεια στην περιοχή τους και ευθυγραμμίζουν τους ελέγχους στις εξαγωγές τους με τους αντίστοιχους αμερικανικούς.
Η οικονομική ασφάλεια ως πυρήνας της εθνική ισχύος
Σύμφωνα με τη νέα Εθνική Στρατηγική, η οικονομική ασφάλεια είναι θεμελιώδης για την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ και στο πλαίσιο αυτό θα δοθεί έμφαση στα εξής:
– Ισορροπημένο εμπόριο. Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα δώσουν προτεραιότητα στην εξισορρόπηση των εμπορικών σχέσεων, στη μείωση των εμπορικών ελλειμμάτων, στην καταπολέμηση των φραγμών στις αμερικανικές εξαγωγές και στον τερματισμό του ντάμπινγκ και άλλων αντιανταγωνιστικών πρακτικών που βλάπτουν τις αμερικανικές βιομηχανίες.
– Διασφάλιση της πρόσβασης σε κρίσιμες αλυσίδες εφοδιασμού και κρίσιμες πρώτες ύλες. Πρέπει να εξασφαλιστεί η ανεξάρτητη και αξιόπιστη πρόσβαση στα αγαθά που χρειάζονται για να διατηρηθεί ο αμερικανικός τρόπος ζωής. Αυτό θα απαιτήσει την επέκταση της αμερικανικής πρόσβασης σε κρίσιμα ορυκτά και υλικά, με παράλληλη καταπολέμηση των επιθετικών οικονομικών πρακτικών. Επιπλέον, θα παρακολουθούνται οι βασικές αλυσίδες εφοδιασμού και οι τεχνολογικές εξελίξεις σε όλο τον κόσμο, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι θα αντιμετωπιστούν οι απειλές για την αμερικανική ασφάλεια και ευημερία.
– Επαναβιομηχάνιση. Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα επαναβιομηχανοποιήσουν την οικονομία τους, θα «επαναπατρίσουν» τη βιομηχανική παραγωγή και θα ενθαρρύνουν και θα προσελκύσουν επενδύσεις στην οικονομία, με έμφαση στους κρίσιμους και αναδυόμενους τεχνολογικούς τομείς. Αυτό θα επιτευχθεί μέσω της χρήσης των δασμών, αλλά και νέων τεχνολογιών που ευνοούν την ευρεία βιομηχανική παραγωγή σε κάθε γωνιά της χώρας, διασφαλίζοντας ότι οι ΗΠΑ δεν θα εξαρτώνται από οποιονδήποτε αντίπαλο, παρόντα ή εν δυνάμει για κρίσιμα προϊόντα ή εξαρτήματα.
– Αναζωογόνηση της αμυντικής βιομηχανικής βάσης. Απαιτείται εθνική κινητοποίηση για την παραγωγή ισχυρών αμυντικών συστημάτων χαμηλού κόστους, για την παραγωγή των πιο σύγχρονων συστημάτων και πυρομαχικών σε μεγάλη κλίμακα και για τον «επαναπατρισμό» των αμυντικών βιομηχανικών αλυσίδων. Επίσης, θα ενθαρρυνθεί η βιομηχανική παραγωγή των συμμάχων και εταίρων για να ενισχυθεί η συλλογική άμυνα.
– Ενεργειακή υπεροχή. Η αποκατάσταση της αμερικανικής ενεργειακής υπεροχής (σε πετρέλαιο, φυσικό αέριο, άνθρακα και πυρηνική ενέργεια)
αποτελεί κορυφαία στρατηγική προτεραιότητα. Η φθηνή και άφθονη ενέργεια θα μειώσει το κόστος για καταναλωτές και επιχειρήσεις, θα τροφοδοτήσει την εκβιομηχάνιση και θα συμβάλει στη διατήρηση του πλεονεκτήματος σε τεχνολογίες αιχμής, όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη.
Η επέκταση των καθαρών εξαγωγών ενέργειας θα εμβαθύνει, επίσης, τις σχέσεις με τους συμμάχους, περιορίζοντας παράλληλα την επιρροή των αντιπάλων. Απορρίπτονται οι ιδεολογίες της «κλιματικής αλλαγής» και του «Net Zero», που έχουν βλάψει την Ευρώπη, απειλούν τις Ηνωμένες Πολιτείες και επιδοτούν τους αντιπάλους.
– Διατήρηση και ανάπτυξη της κυριαρχίας του χρηματοπιστωτικού τομέα των ΗΠΑ. Οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν τις κορυφαίες χρηματοπιστωτικές και κεφαλαιαγορές στον κόσμο, οι οποίες αποτελούν τους πυλώνες της αμερικανικής επιρροής και παρέχουν στους υπευθύνους χάραξης πολιτικής σημαντική επιρροή και εργαλεία για την προώθηση των εθνικών προτεραιοτήτων των ΗΠΑ. Ωστόσο, η διατήρηση και η ενίσχυση της κυριαρχίας συνεπάγονται την αξιοποίηση του συστήματος της ελεύθερης αγοράς και της ηγετικής θέσης στον τομέα της ψηφιακής χρηματοδότησης και καινοτομίας, ώστε να διασφαλιστεί ότι οι αμερικανικές αγορές θα συνεχίσουν να είναι οι πιο δυναμικές και ασφαλείς.
Υπό αυστηρό έλεγχο συμφερόντων το δυτικό ημισφαίριο
Οι ΗΠΑ θα επαναβεβαιώσουν και θα επιβάλουν το Δόγμα Μονρόε για να αποκαταστήσουν την αμερικανική πρωτοκαθεδρία στο δυτικό ημισφαίριο. Στο πλαίσιο αυτό θα αποτρέψουν σε ανταγωνιστές, εκτός του δυτικού ημισφαιρίου, να κατέχουν στρατηγικά ζωτικά περιουσιακά στοιχεία.
Το δυτικό ημισφαίριο διαθέτει πολλούς στρατηγικούς πόρους και στο πλαίσιο αυτό το Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας θα αρχίσει άμεσα τη διαδικασία εντοπισμού τους, με σκοπό την από κοινού ανάπτυξή τους με τους εταίρους.
Επίσης, οι όροι των συμμαχιών και της παροχής οποιασδήποτε βοήθειας πρέπει να εξαρτώνται από τη μείωση της εχθρικής εξωτερικής επιρροής, από τον έλεγχο στρατιωτικών εγκαταστάσεων, λιμανιών και κρίσιμων υποδομών, έως την αγορά στρατηγικών περιουσιακών στοιχείων με ευρεία έννοια.
Οι αμερικανικές πρεσβείες πρέπει να γνωρίζουν τις μεγάλες επιχειρηματικές ευκαιρίες σε κάθε χώρα (ιδίως τα κρατικά συμβόλαια), ενώ η κυβέρνηση των ΗΠΑ θα εντοπίζει στρατηγικές ευκαιρίες εξαγορών και επενδύσεων για αμερικανικές εταιρίες στην περιοχή.
Η αμερικανική κυβέρνηση πρέπει, επίσης, να ανατρέπει δυσμενή μέτρα όπως στοχευμένη φορολόγηση, άδικη ρύθμιση και απαλλοτριώσεις/εθνικοποιήσεις που βλάπτουν αμερικανικές επιχειρήσεις. Οι όροι των συμφωνιών -ειδικά με χώρες που εξαρτώνται περισσότερο τις ΗΠΑ- πρέπει να συμπεριλαμβάνουν συμβόλαια αποκλειστικής ανάθεσης (sole-source) για τις αμερικανικές εταιρίες. Παράλληλα, θα πρέπει να καταβληθεί κάθε προσπάθεια προκειμένου να εκτοπιστούν ξένες εταιρίες που κατασκευάζουν υποδομές στην περιοχή.
Πεδίο σκληρού γεωοικονομικού ανταγωνισμού ο Ινδο-Ειρηνικός
Ο Ινδο-Ειρηνικός είναι και θα παραμείνει κεντρικό οικονομικό και γεωπολιτικό πεδίο ανταγωνισμού. Στο πλαίσιο Ευρώπη, Ιαπωνία, Κορέα, Αυστραλία, Καναδά, Μεξικό και άλλα έθνη πρέπει να υιοθετήσουν πολιτικές που να βοηθούν να στραφεί η κινεζική οικονομία προς την ενίσχυση της εσωτερικής της κατανάλωσης.
Επίσης, οι ΗΠΑ θα πρέπει να συνεργαστεί με Ευρωπαίους και Ασιάτες συμμάχους/εταίρους (συμπεριλαμβανομένης της Ινδίας), προκειμένου να ενισχύσουν τις κοινές επιχειρηματικές τους δραστηριότητες στο δυτικό ημισφαίριο αλλά και σε κρίσιμα ορυκτά στην Αφρική.
Παράλληλα, οι ΗΠΑ μπορούν να βοηθήσουν χώρες χαμηλού εισοδήματος να αναπτύξουν τις δικές τους κεφαλαιαγορές και να «δέσουν» τα νομίσματά τους στενότερα στο δολάριο, διασφαλίζοντας το μέλλον του δολαρίου ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος.
Σημαντική πρόκληση αποτελεί το ενδεχόμενο ένας ανταγωνιστής να ελέγξει τη θάλασσα της Νότιας Κίνας και να ανοιγοκλείνει κατά βούληση έναν από τους πιο κρίσιμους εμπορικούς διαδρόμους του κόσμου. Απαιτείται η λήψη μέτρων για να παραμείνουν οι θαλάσσιες οδοί ανοιχτές και η συνεργασία με χώρες που θα ζημιωθούν (Ινδία, Ιαπωνία κ.ά.).
Οι προτεραιότητες σε Ευρώπη και Μέση Ανατολή
Η πολιτική των ΗΠΑ για την Ευρώπη πρέπει να δώσει προτεραιότητα σε:
– Επαναφορά συνθηκών σταθερότητας εντός Ευρώπης και στρατηγικής σταθερότητας με τη Ρωσία.
– Ανοιγμα ευρωπαϊκών αγορών σε αμερικανικά αγαθά/υπηρεσίες και διασφάλιση δίκαιης μεταχείρισης Αμερικανών εργαζομένων και επιχειρήσεων.
– Ενθάρρυνση ευρωπαϊκής δράσης κατά της τεχνολογικής κλοπής, της κυβερνοκατασκοπίας και άλλων εχθρικών οικονομικών πρακτικών.
Οσον αφορά τη Μέση Ανατολή, η περιοχή θα γίνεται πηγή και προορισμός διεθνών επενδύσεων σε κλάδους πέρα από πετρέλαιο/αέριο, συμπεριλαμβανομένων πυρηνικής ενέργειας, Τ.Ν. και αμυντικών τεχνολογιών. Επίσης, οι ΗΠΑ μπορούν να συνεργαστούν με εταίρους της Μέσης Ανατολής για την προώθηση και άλλων οικονομικών συμφερόντων: ασφάλεια αλυσίδων εφοδιασμού, ευκαιρίες ανάπτυξης ανοικτών αγορών σε μέρη όπως η Αφρική.
Τέλος, οι ΗΠΑ θα έχουν πάντα ως κύριο στόχο να μην πέσουν οι ενεργειακές προμήθειες του Κόλπου σε χέρια εχθρού, να παραμείνει ανοιχτό το Στενό του Ορμούζ και να είναι πλωτή η Ερυθρά Θάλασσα.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (9 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2026)
