Η επιχειρηματικότητα αποτελεί αδιαμφισβήτητα βασικό μοχλό της επανεκκίνησης και του μετασχηματισμού της ελληνικής οικονομίας. Στο πλαίσιο αυτό, το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας αποτελεί μοναδική πρωτοβουλία, ένα εργαλείο μεταρρύθμισης, και συγχρόνως μοχλό οικονομικής ανάπτυξης.
ΤΟΥ ΞΕΝΟΦΩΝΤΑ ΚΑΡΑΒΙΔΑ
Στην πράξη, όμως, η χώρα παρουσιάζει εμφανή καθυστέρηση στην υλοποίηση των έργων και την απορροφητικότητα των πόρων του Ταμείου, αφού καταγράφει ποσοστό σχεδόν 59%, μόλις 15 μήνες πριν από την εκπνοή της χρονικής ισχύος διάθεσης των κονδυλίων του Ταμείου.
Ως εκ τούτου, μεγάλο μέρος των κονδυλίων του Ταμείου παραμένει στα ταμεία ως λογιστική εγγραφή και αναμένουν να προκύψει μια δαπάνη, όπως η πληρωμή ενός εργολάβου, ώστε να μετατραπούν σε πραγματικές δαπάνες που διατίθενται στους τελικούς δικαιούχους. Αυτό έχει ως συνέπεια η πραγματική απορρόφηση των κονδυλίων να μην πλησιάζει σε εκταμιευσιμότητα ούτε στο 50% του συνολικού κονδυλίου της χώρας, τέσσερα χρόνια πια από την έναρξη του μηχανισμού.
Αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης είναι να απαιτείται πια ένας μαραθώνιος αγώνας δρόμου 15 μηνών, ώστε να αποφευχθεί ο κίνδυνος απώλειας των κονδυλίων, δεδομένου ότι η προθεσμία υλοποίησης των οροσήμων των επενδυτικών έργων και των μεταρρυθμίσεων είναι ο ερχόμενος Αύγουστος, ενώ οι πληρωμές ολοκληρώνονται τον Δεκέμβριο του 2026.
Ως γνωστόν, το συνολικό σχέδιο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας της Ελλάδας προβλέπει κονδύλιο 35,95 δισ. ευρώ. Η κατανομή του περιλαμβάνει 18,22 δισ. ευρώ σε μη επιστρεπτέες επιχορηγήσεις και 17,73 δισ. ευρώ σε δανειοδοτήσεις, όπου διαμέσου του παραδοσιακού τραπεζικού συστήματος παρέχεται ελάχιστο επιτόκιο χορήγησης 0,35% στις μικρές και 1% στις μεσαίες και μεγάλες επιχειρήσεις.
Επί τούτου, το σχέδιο εστιάζεται σε πέντε βασικούς πυλώνες με οριοθέτηση 105 επενδύσεων και 77 μεταρρυθμίσεων. Με 381 ορόσημα -έχουν υλοποιηθεί τα 118- που σχετίζονται με την πράσινη μετάβαση, το ψηφιακό μετασχηματισμό, την απασχόληση, τις δεξιότητες και την κοινωνική συνοχή, τις ιδιωτικές επενδύσεις και τον μετασχηματισμό της οικονομίας, το REPowerEU. Η ικανοποιητική επίτευξη των στόχων αποτελεί στην ουσία το εισιτήριο για την εκταμίευση των κονδυλίων και τις πληρωμές των δικαιούχων.
Στο πλαίσιο αυτό και έως σήμερα οι συνολικές εκταμιεύσεις αντιστοιχούν σε 23,2 δισ. ευρώ, δηλαδή στο 59% των συνολικών διαθέσιμων πόρων σε επίπεδο επιχορηγήσεων και δανείων, όπου ειδικότερα οι εκταμιεύσεις επιχορηγήσεων μετρούν 11.35 δισ. ευρώ. Στο σκέλος των δανείων, έχουν συμβασιοποιηθεί μόλις 35 δάνεια, εκ των οποίων το 55% αφορά ΜμΕ, ενώ σε δανειακά προγράμματα όπως το «Σπίτι μου ΙΙ» έχουν υπαχθεί 11.000 δάνεια, αξίας 1,25 δισ ευρώ.
Σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, οι χώρες που επιδεικνύουν υψηλή απορροφητικότητα -σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή- στα κονδύλια που αναλογεί σε κάθε χώρα είναι η Γαλλία με 76,6%, η Γερμανία με 65,2%, η Ιταλία με 62,8%, ενώ σε χαμηλές πτήσεις απορρόφησης κινούνται η Αυστρία με 30,1% και η Ουγγαρία στο 8,8%. Παρά ταύτα, είναι ηλίου φαεινότερο πως με την προθεσμία της ολοκλήρωσης του Μηχανισμού Ανάκαμψης να κοντοζυγώνει, διαπιστώνονται υψηλές αποκλίσεις μεταξύ των χωρών στις εισροές των πόρων.
Η επεξήγηση των λόγων των καθυστερήσεων στην απορρόφηση κονδυλίων αποδίδεται κυρίως στη λανθασμένη εκτίμηση του απαιτούμενου χρόνου σχεδιασμού και υλοποίησης και σε δισεπίλυτα ζητήματα δημόσιων συμβάσεων. Σημαντικές είναι η δυσχερής εφαρμογή των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων και η πολυπλοκότητα των εθνικών διαδικασιών. Παράλληλα, ως κομβική τεκμαίρεται η ανεπαρκής διοικητική ικανότητα των διαχειριστικών Αρχών των περιφερειών σε ζητήματα τεύχους διακηρύξεων των έργων και της νομολογίας.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα που αναδεικνύει το σύνολο των λόγων της δυσλειτουργίας και της χαμηλής απορρόφησης πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης αποτελεί η τελευταία δράση -«Αθηνά και Φοίβος»- που σχετίζεται με την ενεργειακή αναβάθμιση νηπιαγωγείων και δημοτικών σχολείων ύψους, 50 εκατ. ευρώ. Επί τούτου, η χρονική περίοδος υποβολής αιτήσεων ήταν από 20/1 έως 28/2/2025 και ακολούθως λόγω δυσλειτουργιών δόθηκε παράταση έως 15 και μετά έως 28 Απριλίου. Εκτοτε και έως σήμερα δεν έχουν ανακοινωθεί αποτελέσματα εντάξεων που αναμένεται να εκδοθούν πιθανόν στις αρχές Φεβρουαρίου 2026. Ακολούθως υπολογίζεται δυνατότητα διμήνου για ενστάσεις και άλλο τόσο για την οριστική διευθέτηση αυτών, συν τη μετέπειτα διαδικασία έκδοσης οριστικών αποτελεσμάτων διάρκειας τουλάχιστον τριών μηνών. Εν τέλει, έπεται η διάρκεια υλοποίησης έργων ενεργειακής αναβάθμισης, που, σύμφωνα με ειδικούς του κλάδου, απαιτεί κατασκευαστικές εργασίες έως και εννέα μήνες.
Υπολογίζοντας τα χρονικά διαστήματα, η ακολουθούμενη διαδικασία σημαίνει πως από την προκήρυξη έως και την υλοποίηση του έργου απαιτούνται κατ΄ ελάχιστον 29 μήνες, δηλαδή σχεδόν τρία έτη. Περιττό να σημειωθεί πως δεν υπολογίζεται καν ο χρόνος εκταμίευσης των κονδυλίων στον κατασκευαστή του έργου, που στην ουσία χρηματοδοτεί και το έργο καθ’ όλη τη διάρκεια και περιμένει να εισπράξει τα χρήματά του, ενώ σε περίπτωση κωλύματός του στη χρηματοδότηση του έργου εννοείται πως καθυστερεί περισσότερο και η υλοποίηση της δράσης.
Προφανέστατα οι αιτίες των καθυστερήσεων είναι συγκεκριμένες και έχουν καταφανέστατη περιγραφή. Ο πιο σοβαρός λόγος των καθυστερήσεων είναι η περιορισμένη διαλειτουργικότητα των πληροφοριακών συστημάτων του Ταμείου, καθώς και η υποστελέχωση των φορέων υλοποίησης που κάκιστα λόγω εξειδίκευσης υπάγονται στον ΑΣΕΠ. Επιπλέον, εμφανείς είναι η απουσία ουσιαστικών μέτρων πρόληψης καθυστερήσεων, η έλλειψη ενδιάμεσων εκθέσεων προόδου και το χαμηλό επίπεδο συμμόρφωσης των εμπλεκόμενων φορέων με τις διαδικασίες ελέγχου και ESG που απαιτούνται.
Εν τέλει, η ζοφερή πραγματικότητα και το σημαντικό στην περίπτωση της Ελλάδας είναι οι αριθμοί και η επίδρασή τους στο ΑΕΠ και στον ρυθμό ανάπτυξης. Η άμεση επίλυση των προβλημάτων και των καθυστερήσεων για τη διεκδίκηση του υπολειπόμενου κονδυλίου του Ταμείου περί τα 12 δισ. ευρώ είναι οφθαλμοφανές πως θεωρείται επιτακτική.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 12/12/2025)
