Ανησυχητικά για το μέλλον της ευρωπαϊκής οικονομίας είναι τα ευρήματα της τελευταίας έρευνας της European Round Table for Industry, σε συνεργασία με το The Conference Board, καθώς δείχνουν ότι οι μεγάλοι ευρωπαϊκοί όμιλοι μειώνουν την όρεξή τους για επενδύσεις στην Ευρώπη, ενώ αυξάνουν τα σχέδια τοποθετήσεων στις ΗΠΑ, εξέλιξη που δεν αφήνει αδιάφορη την Ελλάδα, καθώς το 80% του αποθέματος άμεσων ξένων επενδύσεων προέρχεται από ευρωπαϊκές χώρες. Μόλις ένα μικρό ποσοστό CEO δηλώνει ότι θα επενδύσει περισσότερο στην Ευρώπη, την ώρα που σημαντικό τμήμα «παγώνει» ή περιορίζει τα αρχικά του πλάνα, ενώ σχεδόν οι μισοί σχεδιάζουν να αυξήσουν τις επενδύσεις στις ΗΠΑ.
Η μέτρηση CEO Confidence για την Ευρώπη παραμένει σταθερά κάτω από το ουδέτερο όριο, κάτι που δείχνει ότι η απαισιοδοξία εξακολουθεί να κυριαρχεί. Είναι η πρώτη φορά που ο δείκτης μένει για τρεις διαδοχικές μετρήσεις σε αρνητικό έδαφος, με τους επικεφαλής βιομηχανικών και τεχνολογικών ομίλων να βλέπουν τις συνθήκες εκτός Ευρώπης να βελτιώνονται, ενώ εντός ηπείρου η εικόνα επιδεινώνεται, ιδίως ως προς τις προοπτικές επενδύσεων και απασχόλησης.
Το 38% των CEO δηλώνει ότι έχει μειώσει ή καθυστερήσει προγραμματισμένες επενδύσεις στην Ευρώπη, μόλις το 8% σκοπεύει να τις αυξήσει, ενώ το 45% σχεδιάζει να ενισχύσει τις επενδύσεις στις ΗΠΑ. Οι επικεφαλής περίπου 60 ομίλων μιλούν για αποδυνάμωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος της Ευρώπης και επικρίνουν την αργή υλοποίηση μεταρρυθμίσεων στις Βρυξέλλες.
«Στα χαρτιά» οι εκθέσεις
Πίσω από τα στοιχεία υπάρχει η κριτική ότι η Ε.Ε. κινείται αργά στην υλοποίηση των μεγάλων προτάσεων για την ανταγωνιστικότητα και την εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς.
Οι εκθέσεις Ντράγκι και Λέτα, που παρουσίασαν μια ολοκληρωμένη ατζέντα για φθηνότερη ενέργεια, απλούστευση κανονισμών, βαθύτερες κεφαλαιαγορές και ενιαία αγορά υπηρεσιών, προς το παρόν έχουν μείνει στα χαρτιά. Ενα μεγάλο μέρος των CEO δηλώνει ότι βλέπει «ελάχιστη ή μηδενική» πρόοδο σε κρίσιμα μέτωπα, με αποτέλεσμα η δυναμική των επενδύσεων στην Ευρώπη να αποδυναμώνεται σε σχέση με τις ΗΠΑ και την Ασία.
Το πρόβλημα αποτυπώνεται και στις ροές άμεσων ξένων επενδύσεων. Διεθνείς μελέτες ευρύτερα δείχνουν ότι τα τελευταία χρόνια οι ΑΞΕ προς την Ευρώπη υποχωρούν, σε αντίθεση με την παγκόσμια τάση, με μεγάλες οικονομίες όπως η Γαλλία και η Γερμανία να καταγράφουν αισθητές μειώσεις στον αριθμό έργων. Και ενώ στην Ε.Ε. υπάρχουν ιδιωτικές αποταμιεύσεις άνω των 30 τρισ. ευρώ, μεγάλο μέρος τους παραμένει σε καταθέσεις ή κατευθύνεται σε αγορές εκτός Ευρώπης. Η συζήτηση για την Ενωση Κεφαλαιαγορών στοχεύει ακριβώς στο να διοχετευτεί ένα μέρος αυτών των κεφαλαίων στην πραγματική οικονομία, αλλά οι πολιτικές αντιστάσεις και οι μάχες των διαδρόμων στις Βρυξέλλες έχουν καθυστερήσει χαρακτηριστικά τις αποφάσεις.
Θετική εξαίρεση η Ελλάδα, προσελκύοντας κεφάλαια σε επιλεγμένους κλάδους
Μεταξύ των επιχειρήσεων η Ελλάδα έχει καταφέρει να εμφανίζεται εν μέρει ως θετική εξαίρεση, λόγω της προόδου που πέτυχε από το ναδίρ της προηγούμενης δεκαετίας, πασχίζοντας, ωστόσο, ακόμη να βρει τη θέση της στον χάρτη. Οπως έχουν επισημάνει πολλαπλές έρευνες, η Ελλάδα αναρριχάται τα τελευταία χρόνια στην πρώτη γραμμή των χωρών που βελτιώνουν το επενδυτικό τους προφίλ.
Ωστόσο, μεγάλο μέρος των ροών οφείλεται σε λίγες, πολύ μεγάλες συναλλαγές, όπως εξαγορές σε ενέργεια και υποδομές, και λιγότερο σε μια διάχυση επενδύσεων σε πολλούς κλάδους και σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Η εικόνα είναι θετική σε σύγκριση με το παρελθόν της χώρας, χωρίς ωστόσο το επενδυτικό κενό να έχει κλείσει.
Επιπλέον, η σύνθεση των επενδύσεων παραμένει ανισόρροπη. Η Ελλάδα προσελκύει σημαντικό ενδιαφέρον σε ενέργεια, τουρισμό, real estate, logistics και ψηφιακά κέντρα δεδομένων. Οι τομείς αυτοί δημιουργούν αξία και θέσεις εργασίας, αλλά δεν αρκούν από μόνοι τους για να αλλάξει η παραγωγική δομή της οικονομίας, όπως καταμαρτυρούν και τα στοιχεία του εμπορικού ελλείμματος της χώρας. Η παρουσία επενδύσεων σε βιομηχανία υψηλής προστιθέμενης αξίας, σε αλυσίδες παραγωγής τεχνολογίας ή σε κλάδους που μπορούν να αυξήσουν θεαματικά τις εξαγωγές παραμένει περιορισμένη.
Στο εσωτερικό, οι παλιές αδυναμίες που απωθούν τους επενδυτές δεν έχουν εξαφανιστεί. Η χαμηλή παραγωγικότητα, η βραδύτητα της Δικαιοσύνης, οι καθυστερήσεις σε χωροταξικό σχεδιασμό και αδειοδοτήσεις, η αβεβαιότητα σε φορολογικά ζητήματα και το υψηλό δημόσιο χρέος εξακολουθούν να αποτελούν παράγοντες κινδύνου. Τα τελευταία χρόνια έγιναν βήματα στη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, όμως σε πολλούς διεθνείς δείκτες η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται κάτω από τον μέσο όρο της Ε.Ε.
Ακόμα και το αφήγημα της αναπτυξιακής δυναμικής της χώρας συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με ευρωπαϊκούς πόρους και με το χαμηλό κόστος δανεισμού που εξασφάλισαν τα τελευταία χρόνια η ΕΚΤ και οι πιστοληπτικές αναβαθμίσεις, με το ερώτημα να παραμένει ποια θα είναι η επόμενη ημέρα μετά το Ταμείο Ανάκαμψης.
Υπό αυτό το πρίσμα, η όποια δυναμική για μια μικρή και ανοιχτή οικονομία στην περιφέρεια της Ευρωζώνης κινδυνεύει να εξανεμιστεί από μια γενικότερη επενδυτική κόπωση στην Ευρώπη. Αν οι μεγάλοι όμιλοι αποφασίσουν συνολικά να μειώσουν την έκθεσή τους στην ήπειρο, η «πίτα» των διαθέσιμων κεφαλαίων για χώρες όπως η Ελλάδα μικραίνει.
