Στην επόμενη φάση ετοιμότητας έπειτα από αρκετές καθυστερήσεις δείχνει να περνά η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα σε ό,τι αφορά την έκδοση του ψηφιακού ευρώ. Στα τέλη Οκτωβρίου αποφάσισε να προχωρήσει ακόμα ένα βήμα, ορίζοντας ως προθεσμία πιλοτικής λειτουργίας το 2027, εφόσον το νομοθετικό πλαίσιο έχει κλείσει μέσα στο 2026, και με τεχνική ετοιμότητα για ενδεχόμενη πρώτη έκδοση το 2029. Το μήνυμα για επιτάχυνση ήρθε και σε πολιτικό επίπεδο μία εβδομάδα πριν, με τους Ευρωπαίους ΥΠΟΙΚ να ζητούν πρόοδο σε ένα εργαλείο το οποίο συνδέεται με την ευρωπαϊκή αυτονομία στις πληρωμές και τον περιορισμό της εξάρτησης από συστήματα τρίτων χωρών και ιδιαίτερα των ΗΠΑ.
ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΑΠΟΣΤΟΛΟΠΟΥΛΟΥ
Σε επίπεδο νομοθεσίας, ο φάκελος παραμένει ανοικτός στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, όπου το ψηφιακό ευρώ εξετάζεται στην Επιτροπή Οικονομικών και Νομισματικών Υποθέσεων.
Η αρχική πρόταση της Κομισιόν από τον Ιούνιο του 2023 ορίζει τις βασικές αρχές του εγχειρήματος: το ψηφιακό ευρώ θα είναι απαιτητό νόμισμα κεντρικής τράπεζας διαθέσιμο στο κοινό, σε αναλογία ένα προς ένα με το ευρώ, συμπληρωματικό προς τα μετρητά και με γενική υποχρέωση αποδοχής με συγκεκριμένες εξαιρέσεις. Οι λεπτομέρειες για όρια κατοχής, offline λειτουργίες, δικλίδες απορρήτου και το καθεστώς υποχρεωτικής αποδοχής θα κλειδώσουν τελικά στη νομοθετική πράξη, ενώ τα κράτη-μέλη επιδιώκουν λόγο στις κρίσιμες παραμέτρους για να αποφευχθεί αποσταθεροποίηση των τραπεζικών καταθέσεων.
ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ
Παράλληλα με τη νομοθεσία, η ΕΚΤ κινεί τις τεχνικές διαδικασίες. Στις αρχές Οκτωβρίου επιλέχθηκαν πάροχοι για βασικές ψηφιακές συνιστώσες του συστήματος και υπογράφηκαν πλαίσια συνεργασίας. Ανάμεσά τους περιλαμβάνεται έργο κεντρικού μηχανισμού διαχείρισης κινδύνου και ανίχνευσης απάτης για τις online συναλλαγές, ώστε οι πάροχοι υπηρεσιών πληρωμών να έχουν σε πραγματικό χρόνο αξιολόγηση κινδύνου προτού εκτελεστεί μια συναλλαγή.
Το λειτουργικό μοντέλο που περιγράφεται στα κείμενα της Κομισιόν και στις εκθέσεις προόδου της ΕΚΤ περιλαμβάνει online και offline συναλλαγές, με την offline χρήση να θυμίζει τα μετρητά σε ό,τι αφορά την ιδιωτικότητα, χωρίς να καταργεί τα υφιστάμενα μέσα πληρωμής. Η χρήση για πολίτες προβλέπεται χωρίς χρέωση, με πρόσβαση ακόμα και για άτομα χωρίς τραπεζικό λογαριασμό και με πλήρη διαλειτουργικότητα σε όλη τη Ευρωζώνη. Η τεχνική αρχιτεκτονική βασίζεται σε ενδιάμεσο ρόλο των παρόχων πληρωμών για τη σχέση με τον πελάτη, ώστε το ψηφιακό ευρώ να μην υποκαθιστά το εμπορικό τραπεζικό προϊόν, αλλά να λειτουργεί ως δημόσια υποδομή πληρωμών.
Αντιδράσεις και εμπόδια από τον τραπεζικό κλάδο
Ωστόσο, η διαδικασία μόνο εύκολη δεν είναι, χωρίς να λείπουν οι αντιπαραθέσεις. Ο τραπεζικός κλάδος βλέπει στο ψηφιακό ευρώ έναν διττό κίνδυνο, καθώς φοβάται πως σε περιόδους αβεβαιότητας θα αναληφθούν καταθέσεις, αλλά και το υψηλό κόστος συμμόρφωσης σε κανονικές συνθήκες. Η ανησυχία είναι ότι ένα ασφαλές ψηφιακό πορτοφόλι της κεντρικής τράπεζας θα λειτουργεί ως «καταφύγιο» οδηγώντας σε αναλήψεις. Γι’ αυτό οι ενώσεις τραπεζών ζητούν αυστηρά πλαφόν διακράτησης, ξεκάθαρους κανόνες αποζημίωσης παρόχων, σταδιακή υλοποίηση για να μοιραστεί το κόστος στον χρόνο και αποφυγή επικάλυψης με υπάρχουσες ιδιωτικές λύσεις πληρωμών.
Η ΕΚΤ θέλει να καθησυχάσει τις τράπεζες, προτείνοντας να μην υπάρχει αμειβόμενο υπόλοιπο, ώστε να μην αποτελεί επενδυτικό προϊόν, ανώτατα όρια διακράτησης ανά χρήστη, για να περιορίζεται ο όγκος που «φεύγει» από τις καταθέσεις, και μηχανισμός αυτόματης αποσυμφόρησης, που επιστρέφει τα πλεονάζοντα ποσά στον συνδεδεμένο τραπεζικό λογαριασμό.
Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, μέρος της πλειοψηφίας «βλέπει» την offline λειτουργία ως ψηφιακό ισοδύναμο μετρητών και θεωρεί ότι η πλήρης online λειτουργία πρέπει να ακολουθήσει μόνο αν ο ιδιωτικός τομέας δεν προσφέρει μια πανευρωπαϊκή εναλλακτική λύση, ενώ Πράσινοι και Σοσιαλδημοκράτες πιέζουν για πλήρεις online δυνατότητες από την αρχή. Κρίσιμα σημεία της διαπραγμάτευσης παραμένουν το καθεστώς «νόμιμου χρήματος» και ο βαθμός υποχρεωτικής αποδοχής, όπως και το πλαίσιο αποζημιώσεων προς τους παρόχους πληρωμών.
Από την πλευρά τους, οι Αρχές προστασίας δεδομένων επιδιώκουν ιδιωτικότητα όχι μόνο στο offline αλλά και στο online, με «όριο ιδιωτικότητας» για μικροπληρωμές χωρίς ιχνηλάτηση, σαφή οριοθέτηση ρόλων επεξεργασίας και ρητή απαγόρευση «προγραμματιζόμενου χρήματος». Επιπλέον, οργανώσεις καταναλωτών ζητούν δωρεάν, απλή και ασφαλή χρήση με καθολική πρόσβαση, ενώ ο κλάδος του λιανεμπορίου είναι θετικός, θέτοντας, ωστόσο, τις προϋποθέσεις της πραγματικής διαλειτουργικότητας, το χαμηλότερο κόστος αποδοχής και σαφείς κανόνες.
Οι εναλλακτικές του ιδιωτικού τομέα και ο χρονικός «ορίζοντας»
Εναλλακτικές προτείνονται και από τον ιδιωτικό τομέα, όπως το σχήμα Wero του EPI, ενώ τραπεζικά σχέδια για ευρωπαϊκό stablecoin επιχειρούν να καλύψουν τον χώρο των άμεσων πληρωμών. Εάν ωριμάσουν γρήγορα, ενδέχεται το online σκέλος του ψηφιακού ευρώ να αρχίσει πιο περιορισμένο για να αποφευχθεί διπλασιασμός υποδομών.
Σε κάθε περίπτωση, το επόμενο τρίμηνο είναι κρίσιμο, καθώς θα καθορίσει αν το Κοινοβούλιο θα συγκλίνει σε κείμενο που να απαντά στις ανησυχίες για τα κόστη, τα όρια και την ιδιωτικότητα, ούτως ώστε να δρομολογηθεί η διαπραγμάτευση με το συμβούλιο. Κατά δεύτερον, θα καθορίσει το πόσο γρήγορα θα προχωρήσουν οι τεχνικές συμβάσεις της ΕΚΤ, οι οποίες ναι μεν δεν αποτελούν πολιτική δέσμευση, αλλά διαμορφώνουν το πλαίσιο πάνω στο οποίο θα «χτιστούν» οι υποδομές, έτσι ώστε να γίνει εφικτή η πιλοτική εφαρμογή του 2027.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (21 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2025)
