Σημαντικές επιπτώσεις για την πορεία του ελληνικού ΑΕΠ αναδεικνύει η νέα εξαμηνιαία έκθεση Transition Report 2025-26 της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (EBRD).
Η Τράπεζα επισημαίνει ότι η Ελλάδα, μαζί με αρκετές χώρες από τις περιοχές που χρηματοδοτεί, βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ήδη ορατή δημογραφική μεταβολή, η οποία διαμορφώνει αρνητικές προοπτικές για την οικονομική ανάπτυξη των επόμενων δεκαετιών.
Σύμφωνα με την EBRD, η γήρανση του πληθυσμού έχει αρχίσει να λειτουργεί ως «φρένο» στην πορεία του κατά κεφαλήν ΑΕΠ, ενώ απαιτούνται άμεσα μέτρα για να αποφευχθούν μεγαλύτερες πιέσεις στο μέλλον.
ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΟ ΑΕΠ
Για την Ελλάδα, η έκθεση αναφέρει ότι από το 2000 έως το 2023 η συρρίκνωση του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας περιόρισε την ετήσια αύξηση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ κατά περίπου 0,3 ποσοστιαίες μονάδες. Για την περίοδο 2024-2050 η επίπτωση αυτή αναμένεται να διπλασιαστεί, φθάνοντας τις 0,6 μονάδες ετησίως.
Συνολικά, στις αναδυόμενες οικονομίες της Ευρώπης, το μικρότερο ποσοστό ατόμων σε παραγωγική ηλικία προβλέπεται να μειώσει τον ετήσιο ρυθμό αύξησης του κατά κεφαλήν ΑΕΠ κατά σχεδόν 0,4 μονάδες κατά μέσο όρο.
Στην Ελλάδα, το δημογραφικό πρόβλημα εντείνεται από την αρνητική φυσική μεταβολή του πληθυσμού εδώ και περίπου τρεις δεκαετίες, με τη μετανάστευση να λειτουργεί ως βασικός μηχανισμός συγκράτησης της συνολικής μείωσης.
ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΥΠΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣ
Η EBRD εντοπίζει μια σειρά παραμέτρων που οδηγούν στη χαμηλή γεννητικότητα: αλλαγές στα κοινωνικά πρότυπα, δυσκολίες συνδυασμού εργασίας και οικογενειακής ζωής, καθώς και απώλεια εισοδήματος για τις γυναίκες όταν αποκτούν παιδιά.
Παρότι σχεδόν όλες οι χώρες έχουν θεσπίσει κίνητρα για τη στήριξη των γεννήσεων, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν δείχνουν ουσιαστικά αποτελέσματα. Παράλληλα, η έκθεση σημειώνει ότι η μετανάστευση σε κλίμακα ικανή να αντισταθμίσει τη μείωση των γεννήσεων δεν θεωρείται πολιτικά αποδεκτή στις περισσότερες χώρες.
ΕΡΓΑΣΙΑΚΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ
Ως βασικό εργαλείο άμβλυνσης των επιπτώσεων η EBRD προτείνει την επιμήκυνση του εργασιακού βίου. Η προσαρμογή αυτή θα απαιτήσει νέες μορφές επανεκπαίδευσης και πιθανές μεταβολές στα συνταξιοδοτικά συστήματα, ώστε μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες να παραμένουν ενεργές στην αγορά εργασίας.
Η επικεφαλής οικονομολόγος της EBRD, Μπεάτα Τζάβορτσικ, τόνισε ότι οι νεότερες γενιές θα κληθούν να επωμιστούν μεγαλύτερα βάρη για τη στήριξη των συνταξιοδοτικών συστημάτων, καθιστώντας αναγκαία την έγκαιρη ενημέρωσή τους.
ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ
Η έκθεση αναγνωρίζει ότι τα μέτρα για την αντιμετώπιση της γήρανσης δεν είναι πολιτικά δημοφιλή. Το γεγονός ότι οι ηγεσίες πολλών χωρών γερνούν παράλληλα με τον πληθυσμό συμβάλλει στη διαμόρφωση πολιτικών που ευνοούν την προστασία των συντάξεων και συχνά περιορίζουν τη μετανάστευση.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, η μέση ηλικία των ηγετών φθάνει τα 60 έτη, δηλαδή 19 χρόνια μεγαλύτερη από τον μέσο ενήλικα, γεγονός που – σύμφωνα με την EBRD – επηρεάζει την ταχύτητα και τη φύση των δημογραφικών παρεμβάσεων.
