Το μήνυμα του Alfred Kammer, διευθυντή του ευρωπαϊκού τμήματος του ΔΝΤ, σε ομιλία του στις Βρυξέλλες ήταν ξεκάθαρο και ανησυχητικό ταυτόχρονα: στην Ευρώπη, αν θέλετε να μειώσετε το δημόσιο χρέος, δεν φτάνουν οι μεταρρυθμίσεις και η λιτότητα, αλλά πρέπει να προχωρήσετε ακόμα πιο πέρα, σε περικοπές στον ίδιο τον πυρήνα του κοινωνικού κράτους, στο «σπάσιμο» του ευρωπαϊκού κοινωνικού συμβολαίου.
ΤΟΥ ΜΑΚΗ ΝΤΟΒΟΛΟΥ
Η ωμή γλώσσα του κ. Kammer έρχεται από τις χειρότερες μέρες του ΔΝΤ, τότε που οι επικεφαλής του ταμείου δρούσαν ως κατεχόμενη δύναμη σε χρεοκοπημένες χώρες, προς όφελος, βέβαια, και συγκεκριμένων συμφερόντων. Και αν ορισμένοι πίστεψαν ότι οι κρίσεις της τελευταίας 20ετίας έχουν μετατοπίσει το ΔΝΤ σε λιγότερο σκληρές θέσεις, ήρθε ο κ. Kammer να δείξει ότι κατά βάθος το ταμείο παραμένει ίδιο και απαράλλαχτο. Κάτι, άλλωστε, που διαπιστώσαμε και στη χώρα μας κατά τη διάρκεια της μνημονιακής περιόδου.
Σύμφωνα με τον διευθυντή του ευρωπαϊκού τμήματος του ΔΝΤ, η Ευρώπη είναι αντιμέτωπη με πολύ χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Το βασικό πρόβλημα, όμως, είναι ότι το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ε.Ε. είναι σχεδόν 30% χαμηλότερο από αυτό των ΗΠΑ και χωρίς ουσιαστική μεταρρύθμιση αυτό το χάσμα θα μπορούσε να γίνει ακόμα μεγαλύτερο.
Ο κ. Kammer επεσήμανε τρεις βασικούς τομείς υστέρησης της Ευρώπης:
1. Διαρθρωτικά εμπόδια
Τα ενδοενωσιακά εμπορικά εμπόδια παραμένουν υψηλά – ισοδύναμα με δασμούς ύψους 44% για τα αγαθά και 110% για τις υπηρεσίες. Επίσης, η έλλειψη μιας ενοποιημένης αγοράς ενέργειας διατηρεί το κόστος υψηλό και αποδυναμώνει την ενεργειακή ασφάλεια και ανθεκτικότητα.
2. Δημογραφικές εξελίξεις
Ο πληθυσμός της Ευρώπης γερνάει. Μέχρι το 2050 πάνω από τα δύο τρίτα των χωρών της Ε.Ε. θα δουν μείωση του πληθυσμού τους σε ηλικία εργασίας.
3. Κενό επενδύσεων
Σε ορισμένες χώρες οι χαμηλές επενδύσεις μειώνουν την παραγωγικότητα της εργασίας και την ανάπτυξη.
Την ίδια στιγμή η δημοσιονομική κατάσταση δεν είναι καλή και το μέλλον προδιαγράφεται ακόμα πιο δύσκολο, καθώς: α) έχουν προκύψει νέες απαιτήσεις στην άμυνα και την ενεργειακή ασφάλεια, ενώ συνεχίζονται οι πιέσεις στις δαπάνες από τα συστήματα συνταξιοδότησης και υγειονομικής περίθαλψης, β) οι αυξανόμενες αποδόσεις των ομολόγων σε συνδυασμό με τα υψηλά επίπεδα χρέους αυξάνουν τις πληρωμές για τόκους, γ) οι μέτριες προοπτικές για τη μεσοπρόθεσμη ανάπτυξη και την προσφορά εργασίας επηρεάζουν αρνητικά την είσπραξη εσόδων και ασκούν ανοδική πίεση στα επίπεδα χρέους.
Οι προσομοιώσεις του ΔΝΤ δείχνουν ότι, υπό τις τρέχουσες πολιτικές, ο μέσος δείκτης χρέους στις ευρωπαϊκές χώρες θα μπορούσε να φτάσει το 130% έως το 2040.
Φαρμάκι… το «φάρμακο» που προτείνει
Το «φάρμακο», ή «φαρμάκι» για πολλούς, του ΔΝΤ για την Ευρώπη βασίζεται σε τρεις πυλώνες:
– Πρώτον, μεταρρυθμίσεις που αυξάνουν την ικανότητα της κυβέρνησης να αντιμετωπίσει τις πιέσεις, ενισχύοντας την οικονομική ανάπτυξη (για παράδειγμα, μεταρρυθμίσεις στην αγορά προϊόντων, την αγορά εργασίας και τη διακυβέρνηση και μια βαθύτερη ενιαία αγορά της Ευρωπαϊκής Ενωσης [Ε.Ε.]), αντιμετωπίζουν ορισμένες πιέσεις στις δαπάνες (για παράδειγμα, προσαρμογή των συνταξιοδοτικών συστημάτων, μέσω της αύξησης των εισφορών, της αύξησης της ηλικίας συνταξιοδότησης και της μείωσης των παροχών για τον μετριασμό του κόστους της γήρανσης και της αυξημένης μακροζωίας) και μειώνουν το βάρος που βαρύνει τους εθνικούς προϋπολογισμούς (για παράδειγμα, μέσω αυξημένης συγκέντρωσης των δαπανών σε επίπεδο Ε.Ε., π.χ. με διπλασιασμό του προϋπολογισμού της Ε.Ε. για την καινοτομία, την άμυνα και την ενέργεια, που χρηματοδοτείται μέσω κοινού δανεισμού, και καταλυτικής δράσης των ιδιωτικών επενδύσεων).
– Δεύτερον, μεσοπρόθεσμα μέτρα δημοσιονομικής εξυγίανσης, τόσο από την πλευρά των εσόδων όσο και από την πλευρά των δαπανών, καθώς οι μεταρρυθμίσεις από μόνες τους δεν θα επαρκούν για την κάλυψη των αυξανόμενων αναγκών δαπανών. Αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει αύξηση των εσόδων, με διεύρυνση της φορολογικής βάσης και την εξάλειψη των εξαιρέσεων, καθώς και αυστηρότερη ιεράρχηση των δαπανών και βελτιώσεις στην αποτελεσματικότητα των δαπανών. Στο πλαίσιο αυτό ο περιορισμός των τρεχουσών δαπανών (για παράδειγμα, μισθολογικό κόστος, κοινωνικές δαπάνες) παραμένει βασική προτεραιότητα στις περισσότερες χώρες.
– Τρίτον, και το κυριότερο, μια επανεξέταση του ρόλου της κυβέρνησης μπορεί να είναι αναπόφευκτη σε ορισμένες χώρες: εάν οι μεταρρυθμίσεις και η μεσοπρόθεσμη εξυγίανση δεν επαρκούν, τότε πιο ριζοσπαστικά δημοσιονομικά μέτρα θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν την επανεκτίμηση του εύρους των δημόσιων υπηρεσιών και άλλων κυβερνητικών λειτουργιών, ενδεχομένως επηρεάζοντας το κοινωνικό συμβόλαιο. Οπως ομολογεί η σχετική έκθεση του ΔΝΤ για την Ευρώπη, εάν το ευρωπαϊκό μοντέλο χρειαστεί επανεξέταση, ενδέχεται να απαιτηθούν δύσκολες επιλογές τόσο από την πλευρά των φόρων όσο και από την πλευρά των δαπανών. Οι πρόσφατες εκθέσεις ανά χώρα του ΔΝΤ έχουν προσφέρει ορισμένες συστάσεις προς τις ευρωπαϊκές χώρες που κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση: α) πώληση ή κλείσιμο ζημιογόνων κρατικών επιχειρήσεων, β) καλύτερη στόχευση των δαπανών κοινωνικής πρόνοιας και ενίσχυση της αποτελεσματικότητας των κοινωνικών παροχών, γ) σημαντική μείωση των επιδοτήσεων ενέργειας, δ) μείωση του δημόσιου μισθολογικού κόστους, ε) τα άτομα με υψηλότερο εισόδημα θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν νέες ή υψηλότερες χρεώσεις για την πρόσβαση σε δημόσια παρεχόμενες υπηρεσίες, ιδίως στην υγειονομική περίθαλψη.
Μάλιστα το ΔΝΤ προτείνει σε χώρες όπου η δημόσια χρηματοδότηση είναι πάνω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ σε έναν ή περισσότερους τομείς της υγείας (εκπαίδευση, συντάξεις, υποδομές, περιβάλλον), οι σχετικές δαπάνες να μειωθούν στον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, εξέλιξη που θα μπορούσε να οδηγήσει σε δημοσιονομική εξοικονόμηση της τάξης του 3% του ΑΕΠ ετησίως για μια μέση ευρωπαϊκή χώρα.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 14/11/2025)
