Η κυβέρνηση επιδιώκει να διατηρήσει το αφήγημα του success story, ενώ οι τραπεζίτες και οι επενδυτές προειδοποιούν για απώλεια ταχύτητας και περιορισμό ρευστότητας στην αγορά
Οι ισχυροί κλυδωνισμοί σε παγκόσμιο οικονομικό αλλά και γεωπολιτικό επίπεδο αγγίζουν άμεσα τη χώρα, όπως προειδοποιούν εδώ και καιρό στελέχη του τραπεζικού και του επιχειρηματικού κόσμου. Οι φωνές φτάνουν έως το οικονομικό επιτελείο, το οποίο, ωστόσο, στην επίσημη γραμμή του και υπό το βάρος των δημοσκοπικών πιέσεων επιχειρεί να διατηρηθεί η εικόνα της κανονικότητας, της αναπτυξιακής προοπτικής και του συνολικού success story.
To σημείο καμπής για την Ελλάδα είναι το τέλος του Ταμείου Ανάκαμψης. Η πολιτική αδυναμία των Βρυξελλών και (κυρίως) των κρατών-μελών της Ε.Ε. να συμφωνήσουν όχι μόνο για μια συνέχειά του (ή την παράτασή του), αλλά και για έναν πραγματικά ισχυρό επόμενο πολυετή προϋπολογισμό, ο οποίος να ανταποκρίνεται στις πολύ μεγάλες ανάγκες των καιρών, οδηγεί νομοτελειακά την Ελλάδα σε μια επενδυτική θηλιά.
Τα επίσημα στοιχεία της Τραπέζης της Ελλάδος προέβλεπαν «θετική συμβολή του σχεδίου στον ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ κατά περίπου 1,2 ποσοστιαίες μονάδες κατά μέσο όρο ετησίως κατά την περίοδο 2021-2026». Δηλαδή η άνοδος του ΑΕΠ κατά 2% που βιώνουμε σήμερα είναι κατά τα δύο τρίτα σχεδόν αποτέλεσμα του Ταμείου Ανάκαμψης και χωρίς αυτό το ΑΕΠ θα αυξανόταν με ρυθμό αρκετά χαμηλότερο του 1% ετησίως, κάτι που θα βιώσει η Ελλάδα μετά το 2027.
Πέρα από την απότομη προσγείωση που θα φέρει το τέλος Ταμείου Ανάκαμψης, προτίθεται ο πονοκέφαλος της απώλειας πόρων. Το ελληνικό σχέδιο ανάκαμψης από εμπροσθοβαρές έχει γίνει ξεκάθαρα οπισθοβαρές και η αγωνία πλέον είναι τεράστια. Στο σκέλος των επιχορηγήσεων έχουν ενταχθεί 855 έργα, προϋπολογισμού 25 δισ. ευρώ, με τις πληρωμές να αγγίζουν το 45%, δηλαδή τα 11,35 δισ ευρώ. Αυτό σημαίνει δύο πράγματα: πως υπάρχουν υπερεντάξεις, αφού το κοινοτικό χρήμα είναι 18 δισ. ευρώ, και τα υπόλοιπα 7 δισ. ευρώ θα πρέπει είτε να βρουν κάπου αλλού «καταφύγιο» είτε να μη γίνουν, αλλά και πως πρέπει έως τον Αύγουστο του 2026 να γίνουν επιπλέον πληρωμές 6,65 δισ. ευρώ.
Επίσης, ήδη μετρούν καθυστερήσεις στους αναθεωρημένους στόχους που είχαν τεθεί το καλοκαίρι: το αίτημα για την 7η δόση στις επιδοτήσεις από τον Νοέμβριο πάει για τον Δεκέμβριο και είναι αμφίβολο αν θα πιαστεί ο στόχος των δανείων: αναμενόταν εξ αναβολής 6ο αίτημα τον Σεπτέμβριο και 7ο αίτημα τον Νοέμβριο, αλλά πλέον η κυβέρνηση παρακαλά να της επιτρέψουν να «παρκάρει» δάνεια στην Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα, γιατί οι εμπορικές τράπεζες δεν βρίσκουν αρκετούς νέους πελάτες.
Διαπραγμάτευση
Για να βρεθεί διέξοδος για όλα τα προβλήματα αυτά, η κυβέρνηση διαπραγματεύεται αυτές τις μέρες ακόμα μία πολύ κρίσιμη αναθεώρηση, απεντάσσοντας βασικά έργα ή μειώνοντας τον προϋπολογισμό τους. Τα εν λόγω έργα μοιραία θα πρέπει να παραγεμίσουν το ΕΣΠΑ, που και αυτό με τη σειρά του καθίσταται «προβληματικό», με την έννοια πως θα πρέπει να υποδεχθεί επενδύσεις που δεν μπόρεσαν να γίνουν ομαλά και να δωρίσει αντίστοιχα στο Ταμείο Ανάκαμψης έργα που τρέχουν.
Επίσης, επιλέγοντας να διατηρηθούν στο Ταμείο Ανάκαμψης και για πολιτικούς λόγους έργα που έχουν δυσκολίες (όπως τα νοσοκομεία και η πρωτοβάθμια υγεία) προκαλούν δημοσιονομικό κίνδυνο. Και αυτό αφού ημιτελή έργα θα πρέπει να καλυφθούν από τα κρατικά ταμεία, αφού αν κάποιο έργο έχει πάρει λεφτά από το Ταμείο Ανάκαμψης δεν μπορεί να χρηματοδοτηθεί και από το ΕΣΠΑ.
ΟΠΕΚΕΠΕ: Το σκάνδαλο μεγατόνων βάζει τρικλοποδιά στη ροή της ΚΑΠ
Πέραν των «απτών» αυτών κινδύνων, υπάρχει ένας επιπλέον μεγάλος άγνωστος x, η εξέλιξη που θα έχει το σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ. Τα κονδύλια της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής δεν είναι διόλου αμελητέα. Η ΚΑΠ μοιράζει περίπου 3 δισ. ευρώ τον χρόνο. Το ενδεχόμενο τα λεφτά αυτά να παγώσουν (όπως συνέβη και στο παρελθόν για πολύ πιο απλές αιτίες) δεν είναι μόνο σκάνδαλο μεγατόνων, αλλά και τρικλοποδιά στην αναπτυξιακή δυναμική του πρωτογενούς τομέα. Είναι επίσης και δημοσιονομική παγίδα για τη χώρα…
Το σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ προκαλεί επιπλέον παρενέργειες και σε ένα άλλο μεγάλο μέτωπο που θα πρέπει να αντιμετωπίσει έως το τέλος του 2027 η ελληνική οικονομική διπλωματία. Ο λόγος για την προσπάθεια να περιορίσει όσο το δυνατόν περισσότερο το «κούρεμα» που προς το παρόν προβλέπεται στο νέο πακέτο κονδυλίων (για ΕΣΠΑ και ΚΑΠ) που θα αναλογούν στην Ελλάδα για την περίοδο 2028-2034 και αποτελεί το «σωσίβιο» όχι για δυναμική ανάπτυξη, αλλά για να μην επιστρέψει στην ύφεση.
Ευάλωτη η Αθήνα στα «μαύρα» σενάρια μιας νέας διεθνούς κρίσης
Η Ευρώπη το μόνο που συζητά είναι ελαστικοποίηση των κανόνων στο πρότυπο όσων αποφασίστηκαν στο δημοσιονομικό πεδίο (για να καλυφθούν οι πρόσθετες αμυντικές δαπάνες με τη ρήτρα διαφυγής) και όπως ενδεχομένως μπορεί να δοθεί (στο πρότυπο της εποχής της πανδημίας) στο πεδίο των κρατικών ενισχύσεων για να αυξηθούν οι χρηματοδοτήσεις για την επιχειρηματικότητα. Ηδη ο «λογαριασμός» για τους εξοπλισμούς έχει δρομολογηθεί. Μετά το 2027 που θα ολοκληρωθεί (εκτός κακού γεωπολιτικού απροόπτου) η περίοδος της ρήτρας γενικής διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες, η Ελλάδα θα πρέπει να πάρει τα αναγκαία μέτρα για να αντισταθμίσει την επίπτωση του χρέος, λέει η απόφαση του συμβουλίου των υπουργών της Ε.Ε. Ή, αν έχει υπεραπόδοση, θα πρέπει να οδεύσει σε αυτόν τον σκοπό (στη μείωση του χρέους) και όχι σε ελαφρύνσεις.
Το ίδιο ισχύει ήδη με τα μέτρα στήριξης που λαμβάνονται με το σταγονόμετρο, διατηρώντας υψηλά τα φορτία των φόρων και των εισφορών για την επιχειρηματική κοινότητα. Αλλά και στο πεδίο των δημόσιων επενδύσεων ισχύουν οι ίδιοι περιορισμοί. Δηλαδή, μια ελαστικοποίηση των χρηματοδοτικών κανόνων ανά την Ε.Ε. που θα καλύπτει τις επενδυτικές ανάγκες με κρατικό χρήμα μπορεί να βολεύει κράτη όπως η Γερμανία που δεν έχουν σοβαρά δημοσιονομικά προβλήματα (προς το παρόν). Αλλά όχι την Ελλάδα, η οποία θα συνεχίσει να αποτελεί τα επόμενα χρόνια το κράτος με το υψηλότερο χρέος στην Ε.Ε. και δεσμεύεται (από τους θεσμούς και τις αγορές) σε υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα, που οδηγούν σε πολύ περιορισμένη άνοδο του κρίσιμου δείκτη των καθαρών πρωτογενών δαπανών.
Οσο για την πρόσβαση στις διεθνείς αγορές και την προσπάθεια επιστροφής σε κανονικότητα, με νέο κύκλο αναβαθμίσεων από τους οίκους αξιολόγησης, και αυτή η προσπάθεια, όπως εξηγούν πηγές της αγοράς, συνδέεται με τον παραπάνω γόρδιο δεσμό: την ανάγκη διατήρησης της αναπτυξιακής δυναμικής χωρίς τα χρηματοδοτικά εργαλεία από το κράτος και από τις Βρυξέλλες. Προς το παρόν δρομολογείται ακόμα μία πρόωρη αποπληρωμή χρέους, αξίας περίπου 5 δισ. ευρώ, για τις 15 Δεκεμβρίου, αλλά μένει να φανεί τι θα μπορεί να γίνει το 2026.
ΤΑ ΟΡΟΣΗΜΑ
Επιπλέον, το τοπίο στις διεθνείς αγορές σχετίζεται άμεσα με το κλίμα που θα επικρατεί στην παγκόσμια οικονομία. Το ενδεχόμενο μιας νέας δημοσιονομικής κρίσης είναι ορατό και κράτη όπως η Ελλάδα είναι τα πλέον ευάλωτα όχι μόνο λόγω χρέους, αλλά και πολλών άλλων ανοικτών πληγών. Το χαμηλό ακόμη εισόδημα προκαλεί δυνητικούς κινδύνους στην αποπληρωμή οφειλών κι αυτό συνδέεται και με την ευμάρεια του τραπεζικού συστήματος, αλλά και με τη ροή εσόδων τα κρατικά ταμεία. Επίσης, όταν ο ρυθμός ανάπτυξης φθίνει, τότε και ο δείκτης χρέους, που υπολογίζεται ως αναλογία του ΑΕΠ, θα μειώνεται με βραδύτερο ρυθμό και αυτό θα περιορίζει με τη σειρά του τις δημοσιονομικές δυνατότητες, με γνωστή την τακτική από το παρελθόν να περικόπτονται πρώτα απ’ όλα σε αυτό το σενάριο οι κρατικές επενδυτικές δαπάνες.
Τα επόμενα ορόσημα για την Αθήνα είναι η κατάθεση έως το τέλος του μήνα του Αναθεωρημένου Σχεδίου Ανάκαμψης στις Βρυξέλλες και έως το τέλος του έτους του Αναθεωρημένου ΕΣΠΑ. Παράλληλα, τρέχει η πιο δύσκολη διαπραγμάτευση για την τύχη των κονδυλίων της ΚΑΠ, ενώ αρχίζει η συζήτηση για την επόμενη ημέρα χρηματοδοτήσεων, με τα πρώτα μηνύματα να μην είναι ευνοϊκά για τα συμφέροντα της ελληνικής επιχειρηματικότητας, ιδίως της μικρομεσαίας.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 31/10/2025)
