Η επενδυτική τροχιά της οικονομίας για το 2026 εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την απρόσκοπτη ροή των ευρωπαϊκών κονδυλίων. Οι εξελίξεις γύρω από το Ταμείο Ανάκαμψης, τα κεφάλαια του ΕΣΠΑ και η ομαλότητα στις πληρωμές της ΚΑΠ διαμορφώνουν το πλαίσιο μέσα στο οποίο πρέπει να κινηθεί το επενδυτικό πλάνο, με άμεσες επιπτώσεις στο ΑΕΠ.
Του ΚΩΣΤΑ ΑΠΟΣΤΟΛΟΠΟΥΛΟΥ
Η πρόσφατη έγκριση της 6ης δόσης του Ταμείου Ανάκαμψης, ύψους 2,44 δισ. ευρώ, ανεβάζει το σωρευτικό ποσό που έχει εγκριθεί και καταβληθεί σε πάνω από 23 δισ. ευρώ. Η εξέλιξη επιβεβαιώνει την επιτάχυνση στην τελική ευθεία, αλλά ταυτόχρονα υπενθυμίζει το σκληρό πλαίσιο: έως 31 Αυγούστου του 2026 πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί όλα τα ορόσημα και έως 31 Δεκεμβρίου του 2026 όλες οι εκταμιεύσεις. Δεν προβλέπονται πληρωμές το 2027 ούτε περιθώριο παράτασης. Η Ελλάδα «τρέχει» για ακόμα μία αναθεώρηση, ώστε να αφαιρεθούν έργα που δεν προλαβαίνουν και να μετακινηθούν πόροι σε ώριμες δράσεις, ενώ το εύρος των αλλαγών εκτιμάται στην περιοχή των 800-900 εκατ. ευρώ.
ΤΙ ΑΝΑΦΕΡΕΙ Η ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ
Την ένταση της εξάρτησης της ελληνικής οικονομίας από τους ευρωπαϊκούς πόρους αποτυπώνει με στοιχεία η Τράπεζα της Ελλάδος στην Εκθεση Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας. Στο α’ εξάμηνο του 2025 μία στις πέντε νέες χορηγήσεις προς μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις υποστηρίχθηκε από χρηματοδοτικά εργαλεία και περίπου το 15% των νέων δανείων συνδέθηκε άμεσα με το δανειακό σκέλος του ΤΑΑ. Για τις ΜμΕ, οι νέες χορηγήσεις που σχετίζονται με εργαλεία και ΤΑΑ έφτασαν το 45%. Πρόκειται για σαφή καταγραφή υψηλού βαθμού εξάρτησης της επενδυτικής πίστωσης από το Ταμείο Ανάκαμψης. Στην ίδια έκθεση υπογραμμίζεται η ανάγκη έγκαιρης απορρόφησης και εκταμίευσης προς τον ιδιωτικό τομέα, ώστε να επιτευχθούν οι προβλεπόμενοι ρυθμοί αύξησης των επενδύσεων το 2025-2026.
Και αυτό διότι το προσχέδιο Προϋπολογισμού του 2026 έχει βασιστεί στον φιλόδοξο στόχο για αύξηση του ακαθάριστου σχηματισμού πάγιου κεφαλαίου κατά 10,2%. Η επίτευξή του προϋποθέτει ισχυρή ιδιωτική επενδυτική κινητικότητα και διευρυμένο Πρόγραμμα Δημόσιων Επενδύσεων, το οποίο για το 2026 προδιαγράφεται στα 16,7 δισ. ευρώ (από 14,6 δισ. το 2025). Καθώς ο στόχος «πατά» στην ένταση υλοποίησης του ΤΑΑ και στην πρόοδο του ΕΣΠΑ 2021-2027, ο χρονισμός των οροσήμων και ο ρυθμός των εκταμιεύσεων μετατρέπονται σε κρίσιμες μεταβλητές για την πραγματική οικονομία στην Ελλάδα.
Πόσα εισπράττει η Ελλάδα από την Ε.Ε.
Σε επίπεδο ροών, οι τάξεις μεγέθους της περιόδου είναι εντυπωσιακές. Οι ετήσιες εισπράξεις από το ΤΑΑ θα μπορούσαν να κινούνται στην περιοχή των 5-6 δισ. ευρώ, ανάλογα με τα κλεισίματα οροσήμων και τα αιτήματα πληρωμής. Το ευρωπαϊκό σκέλος της Πολιτικής Συνοχής (ΕΣΠΑ 2021-2027) για την Ελλάδα ανέρχεται συνολικά σε περίπου 21 δισ. ευρώ, με ανισομερή ταμειακή ροή που εντείνεται προς το τέλος της περιόδου, καθώς ωριμάζουν έργα. Η Κοινή Αγροτική Πολιτική 2023-2027 αντιστοιχεί σε περίπου 13-14 δισ. ευρώ ευρωπαϊκής χρηματοδότησης, αν και σε ταμειακούς όρους οι ετήσιες καταβολές τείνουν να κινούνται χαμηλότερα λόγω εποχικότητας και ελέγχων. Ακόμα και με συντηρητικές παραδοχές, μια «τυπική» χρονιά αντιστοιχεί σε 7-9 δισ. ευρώ ακαθάριστες εισροές από ΤΑΑ, ΕΣΠΑ και ΚΑΠ. Αυτό εξηγεί γιατί ο ρυθμός επενδύσεων είναι ιδιαίτερα ευαίσθητος στις εκταμιεύσεις από τα ευρωπαϊκά ταμεία.
Ωστόσο, σε επίπεδο Ε.Ε., το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο επισημαίνει ότι η ποσοτική απορρόφηση δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με υψηλή παραγωγική απόδοση για τα κράτη-μέλη. Η ειδική έκθεση για τη στήριξη της ψηφιακής μετάβασης μέσω του ΤΑΑ κάνει λόγο για «χαμένη ευκαιρία» στρατηγικής στόχευσης, κάτι το οποίο αποδεδειγμένα ισχύει και για την Ελλάδα. Αν και το πόρισμα αφορά συγκεκριμένο πυλώνα, λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η ποιότητα επιλογής και η έγκαιρη εκτέλεση είναι αναγκαίες προϋποθέσεις για να μετατραπεί η χρηματοδότηση σε ανάπτυξη και όχι μόνο σε απορρόφηση.
Πέραν όμως της αξιοποίησης των κονδυλίων, ερώτημα παραμένει ποια θα είναι η επόμενη ημέρα μετά το Ταμείο Ανάκαμψης και αν ανάμεσα σε αυτό και στα διάδοχα εργαλεία θα υπάρξει ομαλή μετάβαση.
Πηγές των Βρυξελλών επισημαίνουν ότι θεωρείται δεδομένο πως μετά το 2026 και τη λήξη του ΤΑΑ θα υπάρξει επενδυτικό κενό και ασυνέχεια μεταξύ των καθεστώτων χρηματοδότησης.
Επιπλέον, η συζήτηση για την επόμενη προγραμματική περίοδο συνοχής μετά το 2027 βρίσκεται ακόμη σε προπαρασκευαστικό στάδιο και δεν υπάρχει οριστική απόφαση για τις εθνικές κατανομές. Επί του παρόντος, η Κομισιόν κατέθεσε τον Ιούλιο του 2025 την πρότασή της για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034 και ταυτόχρονα πρότεινε το αναμορφωμένο πλαίσιο για την Πολιτική Συνοχής, ενώ δεν λείπουν οι «Κασσάνδρες» που ξεκαθαρίζουν πως δεν μπορεί να αποκλειστεί χαμηλότερη καθαρή κατανομή για την Ελλάδα σε σχέση με το 2021-2027.
Το μέτωπο της ΚΑΠ ενισχύει την αβεβαιότητα, καθώς μετά το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ προκλήθηκαν καθυστερήσεις πληρωμών, με την Ε.Ε. να θέτει τώρα ορόσημα στην Ελλάδα, προκειμένου να συνεχίσουν οι ροές στον αγροτικό κόσμο, όπως προέκυψε από συνάντηση του Κωστή Χατζηδάκη με την επικεφαλής της γενικής Διεύθυνσης Αγροτικής Πολιτικής της Κομισιόν.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (31 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2025)
