Δεν λειτουργούν τα φορολογικά κίνητρα στην Ελλάδα όπως στην υπόλοιπη Ευρώπη, είναι το πόρισμα ειδικής έκθεσης της ευρωπαϊκής επιτροπής. Σε κεφάλαιο που περιλαμβάνεται στην ετήσια ανασκόπηση των δημόσιων οικονομικών γίνεται ειδική αναφορά στους μειωμένους συντελεστές ΦΠΑ. Γενικά, όπως αναφέρει η ευρωπαϊκή επιτροπή, μειώνουν τις κοινωνικές ανισότητες στα κράτη της Ευρωπαϊκής Ενωσης, αλλά η Ελλάδα είναι εξαίρεση. Από τους μειωμένους συντελεστές ωφελούνται αυτοί που καταναλώνουν τα σχετικά προϊόντα. Οπως προκύπτει, όμως, αυτά που έχουν μειωμένο ΦΠΑ δεν είναι τα προϊόντα που αγοράζονται από τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα.
Η Ελλάδα είναι μαύρο πρόβατο σε αυτό το πεδίο, διότι χειροτερεύει η εισοδηματική ανισότητα με αναδιανομή εισοδήματος από τους φτωχούς προς τους πλουσιότερους κατά 10%. Στον αντίποδα είναι η Ρουμανία, στην οποία υπάρχει όφελος σε όρους αναδιανομής εισοδήματος κατά 19%.
Η εικόνα χειροτερεύει από το γεγονός ότι η Ελλάδα παρ’ όλα αυτά πληρώνει ακριβά τους μειωμένους συντελεστές ΦΠΑ: κοστίζουν δημοσιονομικά σε απώλεια εσόδων ίση με 1,5% του ΑΕΠ ετησίως και είναι από τις υψηλότερες αναλογίες πανευρωπαϊκά. Με άλλα λόγια, τα λεφτά που χάνονται από τα κρατικά ταμεία δεν βοηθούν στην κοινωνική στήριξη, όπως είναι ο στόχος για τον οποίο σχεδιάστηκε το μέτρο, εν αντιθέσει με άλλα κράτη.
Η μελέτη καταγράφει όλο το φάσμα των φορολογικών εσόδων και φαίνεται η «ψαλίδα» ανάμεσα σε Ελλάδα και σε Ευρώπη σε διάφορα άλλα πεδία. Χαρακτηριστική είναι η υπερβολική φορολογία στην παραγωγή λόγω της χαμηλής απόδοσης των φόρων στο εισόδημα και στην εργασία (και εξαιτίας της φοροδιαφυγής και της φοροαποφυγής).
Μάλιστα, αναφέρεται πως αυτό το «βαρίδι» δεν αφορά μόνο το παρόν και την ανάγκη για υψηλούς φορολογικούς συντελεστές. Οπως εξηγεί η ευρωπαϊκή επιτροπή, αφορά και το μέλλον, γιατί στην Ελλάδα, λόγω της γήρανσης του πληθυσμού, αναμένεται να μειωθεί πάρα πολύ η απασχόληση και έτσι να περιοριστούν τα έσοδα από την εργασία (ασφαλιστικές εισφορές) έως το 2050. Και από κάπου θα πρέπει η «χασούρα» να αντισταθμιστεί…
Ο ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ
Οι μειωμένοι συντελεστές ΦΠΑ σε είδη που καταναλώνουν τα νοικοκυριά έχουν σημαντικό αντίκτυπο στα συνολικά φορολογικά έσοδα, αναφέρει η επιτροπή. Κατά μέσο όρο στην Ε.Ε. το δημοσιονομικό κόστος είναι ίσο με το 1,1% του ΑΕΠ, αν και ο δημοσιονομικός αντίκτυπος των μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των χωρών, κυμαινόμενος σε λιγότερο από 0,5% στη Βουλγαρία, στην Εσθονία, στη Μάλτα, στην Ιρλανδία και τη Λετονία έως 1,5% στην Ελλάδα και πάνω από 2% στην Πολωνία, στην Κύπρο και την Πορτογαλία.
Γιατί υφίστανται οι μειωμένοι συντελεστές ΦΠΑ; Διαπιστώνεται ότι έχουν προοδευτικό αντίκτυπο στην κατανομή του εισοδήματος για το σύνολο της οικονομίας. Καθώς τα νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα πληρώνουν περισσότερο ΦΠΑ ως ποσοστό του εισοδήματός τους σε σχέση με τα νοικοκυριά με υψηλότερα εισοδήματα (αφού καταναλώνουν πιο μεγάλο μέρος του εισοδήματός τους), ωφελούνται περισσότερο και η φορολογία γίνεται πιο προοδευτική.
Ωστόσο, στην πράξη, υπάρχει σημαντική διακύμανση μεταξύ των κρατών-μελών όσον αφορά τη συνολική αναδιανεμητική επίδραση των μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ. Στη Ρουμανία προκαλεί όφελος κατά 19% και στην Πορτογαλία κατά 13%. Αντίθετα, οι μειωμένοι συντελεστές ΦΠΑ εκτιμάται ότι προκαλούν περαιτέρω επιδείνωση της κατάστασης σε οκτώ κράτη-μέλη, με τη μεγαλύτερη επίδραση να καταγράφεται στην Ελλάδα, με επόμενες χώρες την Πολωνία και την Ολλανδία. «Η αρνητική διανεμητική επίδραση προκαλείται από μειωμένους συντελεστές που δεν ωφελούν ιδιαίτερα τα φτωχότερα νοικοκυριά» εξηγεί η επιτροπή για την Ελλάδα…
Η μείωση της απασχόλησης έως το 2050 απειλεί με δημοσιονομικό κενό
Οι φόροι επί της παραγωγής κατά μέσο όρο στην Ε.Ε. φτάνουν στο 25,5% του συνόλου και στην Ελλάδα στο 35,2%. Ο ΦΠΑ φέρνει το 17,2% των εσόδων στην Ε.Ε. και το 21,6% στην Ελλάδα (παρά την υψηλή σχετικά ακόμη φοροδιαφυγή). Ανάλογα υψηλή είναι και η αναλογία άλλων έμμεσων φόρων (όπως οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης), με αποτέλεσμα συνολικά οι έμμεσοι φόροι να είναι το 42,4% του συνόλου στην Ελλάδα, έναντι μόνο 32,4% στην Ε.Ε. Είναι ουσιαστικά το αντίβαρο για την πολύ μικρή συνεισφορά των φόρων εισοδήματος φυσικών προσώπων – 23,2% στην Ευρωζώνη και μόνο 14,6% στην Ελλάδα. Με τον φόρο εισοδήματος νομικών προσώπων (7,9% στην Ευρωζώνη και 7,1% στην Ελλάδα) να δίνει μία εικόνα ισορροπίας. Με άλλα λόγια, δίνεται η «ακτινογραφία» της ανάγκης να διευρυνθεί η φορολογική βάση και να αυξηθεί υγιώς η φοροδοτική ικανότητα στην άμεση φορολογία για να μπορεί να ελαφρυνθεί η παραγωγική διαδικασία…
Τα έσοδα από τις ασφαλιστικές εισφορές είναι στο 35,9% στην Ευρωζώνη και στο 31,9% στην Ελλάδα. Παραμένουν μια σημαντική πηγή εσόδων, αναφέρει η επιτροπή. Ως εκ τούτου, η μείωση της απασχόλησης, που θα προκαλείται από τη γήρανση του πληθυσμού, θα μπορούσε να αποτελέσει πρόκληση για πολλά κράτη-μέλη, επισημαίνει η επιτροπή. «Θα θέσει σε κίνδυνο τη σταθερότητα των εσόδων» προειδοποιεί και εκτιμά πως έως το 2050 η απασχόληση αναμένεται να μειωθεί στην Ελλάδα πάνω από 20%…
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (3 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2025)
