Κονδύλια θα μείνουν στο ράφι, έργα δεν θα γίνουν ποτέ και ο επιχειρηματικός κόσμος πληρώνει την κυβερνητική αποτυχία και την αδυναμία φορέων να ανταποκριθούν στη μεγάλη πρόκληση
Σε μια ιδιαίτερα δύσκολη και θολή συγκυρία που ελλοχεύει πολλούς κινδύνους, η ελληνική επιχειρηματικότητα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ενεργή «νάρκη», η οποία συνδέεται με τη ροή των κοινοτικών κονδυλίων. Η αποδόμηση του success story για το Ταμείο Ανάκαμψης επιβεβαιώθηκε με την επίσκεψη Ντέκλαν Κοστέλο στην Αθήνα, ενώ απομένουν μόνο 15 ημέρες για να αποφευχθεί ο πρώτος κίνδυνος απώλειας κονδυλίων από την ΚΑΠ λόγω του σκανδάλου ΟΠΕΚΕΠΕ. Οσο για το ΕΣΠΑ (που επίσης αναθεωρείται), κινδυνεύει να γίνει αποθήκη ορφανών έργων που έχουν προβλήματα υλοποίησης.
Με λίγα λόγια, σημαντικά κοινοτικά κονδύλια είναι πλέον πολύ πιθανό να μείνουν στο ράφι, ενώ έργα δεν θα γίνουν ποτέ. Ο ΒΟΑΚ, ο αντλησιοταμιευτικός σταθμός Αμφιλοχίας, οι αλλαγές στον ΟΣΕ, σε κρίσιμες ψηφιακές επενδύσεις αλλά και σε φωτοβολταϊκά έργα είναι αμφίβολες και η πίεση για να γίνουν όλα έως τον επόμενο Αύγουστο προφανώς δεν προκρίνει την ποιότητα και την υπεραξία που θα έπρεπε να έχουν αυτές οι επενδύσεις. Αλλωστε, με βάση τη μέχρι στιγμής πορεία του Τ.Α. τα έργα δέσμευσης άνθρακα (CCStorage), η κοινωνική κατοικία, οι ανακαινίσεις νοσοκομείων και 156 Κέντρων Πρωτοβάθμιας Υγείας είναι στο «κόκκινο», σύμφωνα με πηγές της ευρωπαϊκής επιτροπής. Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, δεν υπάρχει κανένα ενδεχόμενο παράτασης, δεδομένου ότι μετά το 2026 οι προσπάθειες θα εστιάσουν στο ΕΣΠΑ, το οποίο, επίσης, έχει… μείνει πίσω. Ακόμα μία ευκαιρία για μία τελική αναθεώρηση του Τ.Α., με στόχο τον περιορισμό των απωλειών, θα δοθεί μέσα στον Οκτώβριο και για το επόμενο αίτημα πληρωμών μέσα στον Δεκέμβριο.
Ουσιαστικά η αγορά πληρώνει την κυβερνητική αποτυχία και την αδυναμία των αρμόδιων φορέων υλοποίησης αλλά και επιχειρηματικών σχημάτων που έχουν ενεργές συμβάσεις να ανταποκριθούν στη μεγάλη πρόκληση. Μπορεί, επίσης, να κληθεί να πληρώσει και τον λογαριασμό, αφού πλέον προκαλείται και δημοσιονομικός κίνδυνος από την πληρωμή των επενδύσεων που θα αποβληθούν ή των άμεσων ενισχύσεων της ΚΑΠ από κρατικό χρήμα, το οποίο θα πήγαινε διαφορετικά σε ελαφρύνσεις.
Το κάλεσμα της βιομηχανίας
Η επίπτωση είναι ήδη ορατή και πυκνώνει τα σύννεφα που ήδη υπάρχουν πάνω από την ελληνική οικονομία. Δεν είναι, άλλωστε, τυχαίο που επιφανή στελέχη του επιχειρηματικού κόσμου μιλούν πλέον έξω από τα δόντια.
Το καμπανάκι έκρουσε πολύ ηχηρά ο πρόεδρος του ΣΕΒ Σπύρος Θεοδωρόπουλος, μιλώντας προ ημερών για λουκέτα που έρχονται σε δύο μεγάλες παραγωγικές μονάδες της χώρας, λόγω του αδιεξόδου που προκαλεί το υψηλό ενεργειακό κόστος. «Οι μονάδες της βαριάς βιομηχανίας δεν ανταγωνίζονται στην εγχώρια αγορά, αλλά διεθνώς. Σήμερα, με τις τιμές που επικρατούν, έχουν καταστεί μη βιώσιμες» επισήμανε, εξηγώντας πως σε ενεργοβόρες βιομηχανίες το ενεργειακό κόστος φτάνει έως και στο 60% του συνόλου. Πιέσεις υπάρχουν, βεβαίως, και στη μικρομεσαία επιχειρηματικότητα, με τις τιμές ρεύματος έπειτα από μια ανάπαυλα τον Σεπτέμβριο να παίρνουν και πάλι την ανιούσα.
Αλλά και στο πεδίο της ανάπτυξης, το ΚΕΠΕ, στο ίδιο μήκος κύματος με την ΤτΕ, βλέπει χαμηλότερες πτήσεις περί το 2% φέτος, παρά τη μεγάλη ώθηση από το κοινοτικό χρήμα. Αλλά και το ΙΟΒΕ στον δείκτη οικονομικού κλίματος για τον μήνα Σεπτέμβριο καταγράφει απότομη πτώση στη βιομηχανία, με τον γενικό δείκτη οικονομικού κλίματος να διαμορφώνεται στις 106,2 μονάδες, από 110 μονάδες τον Αύγουστο, «φωτογραφίζοντας» παράλληλα και το πώς αντέδρασε η επιχειρηματικότητα στις εξαγγελίες της ΔΕΘ.
Πατάει φρένο η οικονομία
Η εικόνα του «φρένου» καθρεφτίζεται και στις αναβαθμίσεις των αξιολογητικών οίκων που προϊδεάζουν για στοπ. Και αυτό γιατί αναμένουν προτού κινηθούν ξανά το επόμενο άλμα στην οικονομία και στην επιχειρηματικότητα. Το όχημα, όμως, γι’ αυτό το άλμα είναι το Ταμείο Ανάκαμψης, δεδομένου πως συνδυάζει με μεταρρυθμίσεις το κοινοτικό χρήμα και πλέον η Ελλάδα, πέρα από το υψηλό της χρέος, κρίνεται και για τα «βαρίδια» της γραφειοκρατίας και της διαφθοράς. Ωστόσο, η επιτυχία του Ταμείου Ανάκαμψης συνδέεται και με ταχύτερη άνοδο του ΑΕΠ, που θα μειώσει το χρέος, αλλά και με τη μεγάλη ευκαιρία για να αλλάξουν όψη η αγορά και η χώρα, που δεν πρέπει να πάει χαμένη.
Ενα άλλο καμπανάκι συνδέεται με τη ρευστότητα στις επιχειρήσεις, η οποία, παρά το «κέλυφος» ανάπτυξης, περιορίζεται. Στελέχη εξηγούν πως «στεγνώνει» από κοινοτικό χρήμα η αγορά. Ο λόγος για χρήμα που περίμενε η επιχειρηματική κοινότητα για να αντισταθμίσει άλλες πιέσεις που δέχεται λόγω της παγκόσμιας συγκυρίας ή εξαιτίας τις κρίσης τιμών.
Ειδικά στον αγροδιατροφικό κλάδο, οι αλλαγές είναι τεκτονικές, με επιπτώσεις όχι μόνο στους παραγωγούς, αλλά και στη βιομηχανία τροφίμων. Πέρα από την ΚΑΠ, υπάρχουν η λειψυδρία, η έκρηξη κόστους πρώτων υλών και η μείωση τιμών πώλησης των νωπών προϊόντων.
Η κυβέρνηση θα πρέπει να απαντήσει σε όλο αυτό το εκρηκτικό μείγμα που επηρεάζει πλέον και τη δημοσκοπική της εικόνα. Το επόμενο βήμα είναι η κατάθεση του προσχεδίου του Προϋπολογισμού την επόμενη Δευτέρα στη Βουλή (και η αποστολή του στις Βρυξέλλες), με τις διαβουλεύσεις που γίνονται εδώ και ημέρες εξ αποστάσεως να επιχειρείται να οδηγήσουν σε κάποιο πρόσθετο δημοσιονομικό «χώρο». Ωστόσο, για να τον διασφαλίσει, χρειάζεται πρώτα και να θωρακίσει όποια αναπτυξιακή δυναμική έχει απομείνει, αλλά και να αποφύγει «ατύχημα» στην έλευση των κονδυλίων, που θα πρέπει να καλύψει από το ίδιο δημοσιονομικό απόθεμα…
Το πρώτο τελεσίγραφο του Οκτωβρίου, ύψους 500 εκατ. ευρώ
Εως τις 15 Οκτωβρίου πρέπει να πληρωθούν τα «υπόλοιπα» 500 εκατ. ευρώ που εκκρεμούν από το 2024 ως άμεσες ενισχύσεις στους δικαιούχους της ΚΑΠ, μέσω του ΟΠΕΚΕΠΕ, για να μη «χαθούν», γιατί αυτό ορίζει η κοινοτική νομοθεσία. Πρόκειται για το πρώτο χρονικό τελεσίγραφο που συνδέεται με τη λήξη χρόνου και όχι με κάποιο πρόστιμο. Το επόμενο είναι αν δεν γίνουν μέχρι κεραίας όσα ορίζονται στην επιστολή της Κομισιόν για τη συμμόρφωση της χώρας να υπάρξουν εφαρμοστικές πράξεις παγώματος των επιδοτήσεων. Τα λεφτά είναι περίπου 3 δισ. ευρώ ετησίως και τούτο έχει ξαναγίνει το 2009, όταν η χώρα έμπαινε στα Μνημόνια. Ο τότε «πάγος» οδήγησε σε πληρωμές από κρατικό χρήμα έως ότου η Ελλάδα «συμμορφωθεί» (με τον ΟΠΕΚΕΠΕ που τώρα πηγαίνει στην ΑΑΔΕ) και οδήγησε σε μια πολύ κρίσιμη συγκυρία ακόμα πιο ψηλά το έλλειμμα, φέρνοντας επιπλέον μέτρα προσαρμογής. Τώρα μένει να φανεί αν θα γίνει το «θαύμα» που θα ομαλοποιήσει τη ροή πληρωμών ή θα υπάρχουν και πάλι παρατράγουδα.
Ο χαμένος χρόνος των 18 δισ., τα ορόσημα και οι κίνδυνοι
Ο κανονισμός για το Ταμείο Ανάκαμψης των 36 δισ. ευρώ ορίζει πως όλα τα έργα πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί έως το τέλος Αυγούστου του 2026, το ίδιο και οι μεταρρυθμίσεις. Το τελευταίο σχέδιο αναθεώρησης όριζε πως το 6ο αίτημα για τη δόση δανείων που εκκρεμούσε από τον Ιούλιο θα υποβαλλόταν τον Σεπτέμβριο (κάτι τέτοιο δεν συνέβη) και πως έως το τέλος του έτους θα ήταν εφικτό ακόμα ένα διπλό αίτημα για δάνεια και επιδοτήσεις. Για να ακολουθήσει ένα διπλό αίτημα την προσεχή άνοιξη και ακόμα ένα (τελικό) τον Σεπτέμβριο του 2026.
Ο αγώνας για να έρθουν όλα τα λεφτά των δανείων των 18 δισ. ευρώ θεωρείται σχεδόν δεδομένο πως έχει χαθεί, γιατί πλέον κατεβάζει ρυθμούς το τραπεζικό σύστημα στις συμβασιοποιήσεις (όσο ανοίγει ο «κύκλος» των επιχειρήσεων που πρέπει να καταθέσουν επενδυτικά σχέδια πληρώντας και τα αναγκαία πιστοληπτικά κριτήρια). Το βάρος, όμως, δεν δίδεται πλέον στα δάνεια, που άλλωστε πρέπει να επιστραφούν στην Ε.Ε. και επιβαρύνουν το χρέος.
Το μεγάλο διακύβευμα είναι οι επιδοτήσεις των 18 δισ. ευρώ. Και εδώ τα κριτήρια είναι και μεταρρυθμιστικά ορόσημα, αλλά και η ολοκλήρωση των επενδύσεων/έργων. Οι θεσμοί στην Αθήνα «δώρισαν» στην κυβέρνηση μια πολύ εκτεταμένη απλοποίηση των οροσήμων και των ενδιάμεσων στόχων στην αναθεώρηση που είναι προ των πυλών. Το αντάλλαγμα που ζητούν είναι τροχάδην, γιατί πολλά έργα, αν βγουν, δεν έχουν πού να «στεγαστούν», αλλά ούτε και «εφεδρείες». Το σχέδιο b, για παρκάρισμα σε ταμεία τύπου αναπτυξιακής τράπεζας, είναι επίσης στο τραπέζι.
Από τις Βρυξέλλες θα μοιράζονται οι δράσεις στο μέλλον
Η σημασία του να απορροφηθούν όλα τα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης αλλά και να μην «κανιβαλιστούν» το ΕΣΠΑ και η ΚΑΠ είναι η μάχη για την επόμενη ημέρα, δηλαδή για την 7ετία 2027-2034. Τότε δεν θα υπάρχει Ταμείο Ανάκαμψης, ενώ η ΚΑΠ και το ΕΣΠΑ θα ενοποιηθούν σε μία ομπρέλα που θα περιλαμβάνει πολλά ακόμα προγράμματα, θα τα συνδέει με μεταρρυθμίσεις και θα φέρει τα πάνω κάτω στο κοινοτικό χρήμα.
Ουσιαστικά αλλάζει πλήρως ο τρόπος που «επιβίωναν» στην πολλοί κλάδοι και από τις κοινοτικές επιδοτήσεις τόσα χρόνια. Θα υπάρχει εθνικό σχέδιο ανάπτυξης, που θα χρηματοδοτείται με ποσό χαμηλότερο από τα κονδύλια που αναλογούν σήμερα σε ΕΣΠΑ και ΚΑΠ. Και θα υπάρχουν δράσεις που θα μοιράζονται κεντρικά από τις Βρυξέλλες.
Η ακριβής δομή και κατανομή θα είναι γνωστή σε περίπου δύο χρόνια, όταν ολοκληρωθεί μία πολύ δύσκολη διαπραγμάτευση για όλο αυτό το νέο πλαίσιο. Ωστόσο, είναι δεδομένο, σύμφωνα με κοινοτικές πηγές, πως ένα από τα βασικά επιχειρήματα για το νέο σχήμα είναι πως τα κράτη δεν αξιοποιούν σωστά τα κονδύλια ή δεν καταφέρνουν να τα απορροφήσουν. Αυτό το επιχείρημα δεν πρέπει, λοιπόν, να το «τροφοδοτήσει» η Αθήνα, αν θέλει να περιορίσει τις απώλειες από τα πακέτα του μέλλοντος που θα προσφέρουν ένα (πολύ πιο μικρό) στήριγμα στην ανάπτυξη.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 3/10/2025)
