Οι εξαγγελίες στη ΔΕΘ δεν απαντούν σε πραγματικές ανάγκες, καθώς οι επιχειρήσεις μένουν χωρίς στήριξη σε μεταρρυθμίσεις και ανταγωνιστικότητα
Η κυβέρνηση γύρισε την πλάτη στην επιχειρηματική κοινότητα στο φετινό πακέτο της ΔΕΘ όχι μόνο στο πεδίο των μέτρων στήριξης, αλλά και σε όσα δεν συνδέονται με «ζεστό χρήμα» και με τις μεγάλες ελλείψεις που πρέπει να καλυφθούν μεταρρυθμιστικά για να διασφαλιστεί η ανάπτυξη. Το μόνο που συνέβη είναι η αποσπασματική παράθεση παρεμβάσεων που ορίζονται ως «εμβληματικές» και γι’ αυτό τίθεται ορίζοντας το 2030, μετά, δηλαδή, το τέλος του εκλογικού κύκλου (κάτι που βάζει στο τραπέζι και την ανάγκη για συναινέσεις).
Το μόνο χρήμα που παρουσιάστηκε στη ΔΕΘ ως στήριγμα για την επιχειρηματικότητα είναι τα κονδύλια της Ε.Ε., με άλλα λόγια το Ταμείο Ανάκαμψης ανάγεται σε χρηματοδοτικό «σωσίβιο» για την ελληνική επιχειρηματικότητα.
Το πρόβλημα είναι πως το εν λόγω σωσίβιο «ξεφουσκώνει» οριστικά σε λιγότερο από έναν χρόνο και μετά ο κίνδυνος μιας ελεύθερης πτώσης είναι κάτι παραπάνω από ορατός, είναι δεδομένος και με βάση τα επίσημα στοιχεία. Η κυβέρνηση στην εξειδίκευση των μέτρων της ΔΕΘ εντέχνως σταματά τον χρόνο στο 2026 στο πεδίο των κονδυλίων της Ε.Ε. Στόχος είναι να απορροφηθούν από το σκέλος επιχορηγήσεων 4,9 δισ. ευρώ το 2025 (έναντι 3,4 δισ. ευρώ το 2024), ποσό που αναγγέλθηκε πως θα εκτιναχθεί στα 7,2 δισ. ευρώ το 2026. Γιατί τόση μεγάλη άνοδος κονδυλίων τον επόμενο χρόνο; Μα γιατί τον Αύγουστο του 2026 τελειώνει ο χρόνος και αυτό είναι το ποσό που απομένει προς διάθεση προκειμένου να καλυφθούν οι καθυστερήσεις των προηγούμενων ετών (το Ταμείο τρέχει από το 2021 και φτιάχτηκε για την πανδημία).
Με άλλα λόγια, ένας πακτωλός κονδυλίων από την Ε.Ε. εκτιμάται ότι θα πέσει τους επόμενους μήνες στην αγορά. Μαζί με το ΕΣΠΑ και τα εθνικά έργα, οι επιχορηγήσεις του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων αναμένεται να αυξηθούν από 14,6 δισ. ευρώ το 2025 σε 16,7 δισ. ευρώ το 2026.
Τι θα γίνει μετά το 2026; Μια ελεύθερη πτώση επισφραγίζουν τα επίσημα στοιχεία από τον υπό κατάρτιση νέο Προϋπολογισμό της Ελλάδας. Καταγράφουν πως οι επενδύσεις (ΠΔΕ) έπειτα από αυτό το ρεκόρ των 16,7 δισ. ευρώ το 2026 θα μειωθούν δραστικά στα 9,9 δισ. ευρώ το 2027. Αυτό σημαίνει πως πλέον δεν θα μιλάμε για ισχυρή άνοδο των επενδύσεων, αλλά για οριακή αύξησή τους (στο καλό σενάριο κοντά στο 1%-2%), αλλά και για πολύ πιο χαμηλές αναπτυξιακές πτήσεις…
Υπάρχει και ακόμα μία παράμετρος. Τα λεφτά από 2027 και μετά θα είναι πολύ λιγότερα (αφού το Ταμείο Ανάκαμψης θα έχει ρίξει αυλαία). Επιπλέον και το ΕΣΠΑ και η ΚΑΠ θα αναμορφώνονται για το επόμενο «σοκ» που θα έρθει το 2030, τότε θα αλλάξουν μορφή και αυτά τα κονδύλια. Θα είναι πιο λίγα σε αξία, αλλά και υπάρξει σύνδεση μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Αυτό είναι το νέο μοντέλο διανομής χρήματος από τις Βρυξέλλες που ευνοεί τους μεγάλους και τους ισχυρούς, με έμφαση στην άμυνα, στη βαριά βιομηχανία, στα δίκτυα και την καινοτομία. Απαιτούνται ανταγωνιστικές συνθήκες στην αγορά, αλλά και σε εταιρικό επίπεδο.
Με άλλα λόγια, το στοίχημα φέτος στη ΔΕΘ θα έπρεπε να είναι πώς θα γίνει αυτή η μετάβαση στην επιχειρηματικότητα που θα πρέπει να μάθει να κολυμπά χωρίς σωσίβια και να επιβιώνει σε ταραγμένα νερά διεθνώς, εξηγούν στελέχη της αγοράς. Αλλά δεν ακούστηκε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο γι’ αυτή τη νέα πραγματικότητα για τον ιδιωτικό τομέα, που προφανώς έχει επιπτώσεις στο σύνολο της οικονομίας και της κοινωνίας.
Προς το παρόν πάντως, καθώς η λάμψη του χρήματος συνήθως ζαλίζει, αυτό μπορεί πράγματι να συμβεί σε όσους ανήκουν στους «τυχερούς» του επιχειρείν που μετέχουν στα έργα που δρομολογούνται αυτό το χρονικό διάστημα ανά την Ελλάδα. Εχουν κέρδη και τρέχουν να προλάβουν τον χρόνο.
Ωστόσο, για το σύνολο της επιχειρηματικής κοινότητας το στοίχημα είναι πολύ πιο ευρύ: θα πρέπει προφανώς να έρθουν τα χρήματα, αλλά θα πρέπει και να πιάσουν τόπο.
Οσον αφορά το στοίχημα της αποτελεσματικότητας στη διανομή των χρημάτων, θα κριθεί συνολικά εκ των υστέρων. Ωστόσο, στοιχεία που βγαίνουν στην επιφάνεια (όπως είναι η επιστολή των πανεπιστημιακών για τα 300 εκατ. ευρώ κονδυλίων για έρευνα) δείχνουν πως υπάρχουν ενδείξεις πως δεν έχει διασφαλιστεί ότι πιάνουν πάντα τόπο τα λεφτά των Βρυξελλών.
Ανοικτό το ενδεχόμενο απώλειας πακτωλού χρημάτων
Η κάθοδος των θεσμών στην Αθήνα έχει κλειδώσει για το τέλος Σεπτεμβρίου και στο επίκεντρο θα βρεθούν το Ταμείο Ανάκαμψης αλλά και ένα σχέδιο επιτάχυνσης να σωθεί η παρτίδα. Στο επίκεντρο δεν είναι τόσο τα δάνεια, αλλά τα 18 δισ. ευρώ επιχορηγήσεων, με τον πολύ φιλόδοξο στόχο στα 4,9 δισ. ευρώ το 2025 και στα 7,2 δισ. ευρώ το 2026. Εχει προγραμματιστεί ένα αίτημα για δόση τον Νοέμβριο, ένα την άνοιξη του 2026 και ένα τελικό τον Σεπτέμβριο, με το τέλος χρόνου για δαπάνες την 31η Αυγούστου του 2026. Εως τότε θα πρέπει όχι μόνο να έχουν έρθει οι δόσεις, αλλά και να ολοκληρωθούν όλες οι δαπάνες. Το τελευταίο είναι, επίσης, μεγάλο θέμα, γιατί σήμερα τα μισά λεφτά παραμένουν σε ενδιάμεσους φορείς, στους οποίους έχουν μεταφερθεί προς απόδοση. Επίσης, πρέπει να γίνουν και τα μεταρρυθμιστικά αλλά και τα επενδυτικά ορόσημα και στόχοι.
Να σημειωθεί πως η προηγούμενη αναθεώρηση ολοκληρώθηκε μόλις τον Ιούνιο για το 6ο αίτημα πληρωμής επιδοτήσεων (των δανείων αναβλήθηκε για τον Σεπτέμβριο). Και τότε έγιναν εκτεταμένες αλλαγές, ανάμεσα στις οποίες πιο χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του ΒΟΑΚ, ένα μέρος του οποίου θα γίνει πλέον με εθνικό χρήμα, ή τα 13 Περιφερειακά Κέντρα Πολιτικής Προστασίας (θα γίνουν με ΣΔΙΤ). Οσο προχωρά ο χρόνος εκφράζονται φόβοι πως και άλλες παρόμοιες επενδύσεις θα παίρνουν την πόρτα εξόδου. Και το ζήτημα είναι αν θα χωρέσουν στο ΕΣΠΑ ή θα τις αναλάβει το εθνικό ΠΔΕ και άρα θα είναι κρατική δαπάνη που θα καταναλώσει τον δημοσιονομικό χώρο που θα μπορούσε να πάει σε άλλες παροχές.
Οσο περνά ο καιρός επίσης γίνεται πιο κατανοητό πως το να γεμίσει το κενό με ώριμα επενδυτικά έργα, που να πληρούν τις προϋποθέσεις του Ταμείου Ανάκαμψης (να έχουν περίπου κατά 40% πράσινη και περίπου κατά 20% ψηφιακή διάσταση κ.λπ.) και να μπορούν να γίνουν σε λίγους μήνες, είναι πολύ δύσκολο.
Η επιτροπή, λοιπόν, έρχεται στην Αθήνα να δώσει εναλλακτικές. Αυτές όμως είναι διαφορετικού οράματος και φιλοσοφίας. Οι νέοι κανόνες δίνουν τη δυνατότητα δημιουργίας ενός ανεξάρτητα διαχειριζόμενου οχήματος παροχής κινήτρων για ιδιωτικές επενδύσεις, στο οποίο θα μεταφερθεί το ποσό των επιδοτήσεων που θα περισσέψει, που θα μοιράζει όμως δάνεια και άλλα χρηματοδοτικά εργαλεία με τα λεφτά που θα διατεθούν υπό όρους εκεί έως τον προσεχή Αύγουστο.
Εναλλακτικά ή παράλληλα μπορεί να γίνει μεταφορά πόρων προς υφιστάμενα οχήματα της Ε.Ε., με πιο πιθανή επιλογή το InvestEU (έως και το 4% της συνολικής χρηματοδότησης). Επίσης, μπορούν να μεταφερθούν στην Πλατφόρμα STEP (το 6%), σε Εθνικές Αναπτυξιακές Τράπεζες (ή στις θυγατρικές τους), στο Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Αμυντικής Βιομηχανίας (EDIP) ή σε προγράμματα της Ε.Ε. για δορυφορικές επικοινωνίες για δράσεις προς όφελος της Ελλάδας.
Οι μετέωρες μεταρρυθμίσεις μοιάζουν με βιτρίνα, παρά με ουσία
Στο μεταρρυθμιστικό πεδίο ακούστηκαν πολύ λίγα στη ΔΕΘ. Η έμφαση δόθηκε στις τέσσερις εμβληματικές μεταρρυθμίσεις, που είναι η καθιέρωση του εθνικού απολυτηρίου, η ολοκλήρωση του νέου Εθνικού Συστήματος Υγείας, οι σύγχρονες Πολεοδομίες και το πλήρες Κτηματολόγιο, και ο Εθνικός Ενεργειακός Χάρτης των επόμενων δεκαετιών, για τις οποίες ζητήθηκαν διάλογος και συναίνεση. Το ζήτημα είναι πώς ορίζεται η συζήτηση για την κάθε μεταρρύθμιση και πώς αυτή νοείται.
Για παράδειγμα, το εθνικό απολυτήριο προφανώς δεν είναι το μόνο ζήτημα στο ελληνικό σύστημα παιδείας, ένα σύστημα το οποίο θα πρέπει να μεταρρυθμιστεί για να παρέχει γνώσεις και δυνατότητες χωρίς ανισότητες και χωρίς αποκλεισμούς και να στηρίζει την ανάπτυξη της οικονομίας, ειδικά τώρα που η γήρανση χτυπά πολύ ηχηρά την πόρτα της οικονομίας. Αλλά και το θέμα της μεταφοράς της ευθύνης της Πολεοδομίας για έκδοση αδειών από τους δήμους στο Κτηματολόγιο (που πασχίζει δεκαετίες να ολοκληρωθεί) είναι μόνο μία πτυχή των προβλημάτων στη δόμηση. Οπως είναι και μόνο μία από τις εκφάνσεις των πελατειακών σχέσεων που εμποδίζουν την απρόσκοπτη ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας, όπως φαίνεται και από δεκάδες πορίσματα και διεθνείς αξιολογήσεις που βγαίνουν στη δημοσιότητα.
Στα ενεργά μέτωπα, προφανώς η ακρίβεια έχει την πρώτη θέση, διαπερνώντας όλον τον κύκλο της παραγωγής και της επιχειρηματικής δράσης. Συνδέεται ακόμα και με τα προβλήματα του πρωτογενούς τομέα, που διογκώνονται τώρα που επελαύνει η κλιματική κρίση αλλά και εντείνεται το μέτωπο της λειψυδρίας (που επίσης απαιτεί ολιστική λύση διαχείρισης υδάτων), με το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ να ασκεί πιέσεις στους αγρότες, που προσπαθούν να προσαρμοστούν στις δυσκολίες με καθυστερήσεις πληρωμών λόγω των ελέγχων.
Οι τριγμοί στην αγορά φαίνονται σε δείκτες όπως οι εξαγωγές, η επιβράδυνση της ανόδου της εσωτερικής ζήτησης, αλλά και η πορεία του τουρισμού, με το ταραχώδες παγκόσμιο οικονομικό και γεωπολιτικό τοπίο, αλλά και με πολλά νέα κρούσματα στην Ευρώπη, με κορυφαία την πολιτική κρίση στη Γαλλία.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 12/9/2025)
