Η Ελλάδα μπορεί να περηφανεύεται για τους ισχυρούς αναπτυξιακούς ρυθμούς των τελευταίων ετών, αλλά η αλήθεια είναι πως χάνει την κούρσα του ανταγωνισμού με τον ισχυρότερο γείτονά της, την Τουρκία.
Του ΚΩΣΤΑ ΑΠΟΣΤΟΛΟΠΟΥΛΟΥ
Η συνολική εικόνα του 2024 για τις δύο οικονομίες είναι καθαρή, καθώς η Τουρκία άνοιξε την ψαλίδα στο εμπόριο αγαθών με την Ελλάδα, με τη χώρα μας να κρατά το προβάδισμα στις υπηρεσίες χάρη στον τουρισμό, ενώ και οι τουρκικές ροές κεφαλαίων προς την ελληνική κτηματαγορά κινήθηκαν εντυπωσιακά. Ολα αυτά εκτυλίσσονται στο πλαίσιο της τελωνειακής ένωσης Ε.Ε. – Τουρκίας και με ενεργειακές διασυνδέσεις που βαθαίνουν την αλληλεξάρτηση των δύο οικονομιών.
Στα αγαθά οι ελληνικές εισαγωγές από την Τουρκία έφτασαν τα 3,23 δισ. ευρώ, αυξημένες κατά 18,6% σε σχέση με το 2023. Οι ελληνικές εξαγωγές προς την Τουρκία υποχώρησαν στα 1,52 δισ. ευρώ, με πτώση 16,3%. Το αποτέλεσμα ήταν έλλειμμα 1,72 δισ. ευρώ, από 907 εκατ. έναν χρόνο πριν.
Στις ελληνικές εισαγωγές από Τουρκία ξεχώρισαν τα ορυκτά καύσιμα, τα επιβατικά αυτοκίνητα, προϊόντα έλασης σιδήρου και χάλυβα. Στις ελληνικές εξαγωγές προς Τουρκία κυριάρχησαν τα καύσιμα, το εκκοκκισμένο βαμβάκι, μηχανές επεξεργασίας δεδομένων, ελάσματα αργιλίου και φάρμακα. Η αξία των ελληνικών εξαγωγών καυσίμων προς Τουρκία υποχώρησε (περί τα 410 εκατ. ευρώ, από 570 εκατ.), ενώ οι ελληνικές εισαγωγές καυσίμων από Τουρκία υπερδιπλασιάστηκαν. Ακόμα και χωρίς πετρελαιοειδή, το έλλειμμα διευρύνθηκε περίπου στα 1,63 δισ. ευρώ, στοιχείο που δείχνει ότι η ανισορροπία δεν είναι μόνο ενεργειακή.
ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΒΑΣΗ
Και αυτό γιατί η Τουρκία έχει πλεονέκτημα εκεί ακριβώς που η Ελλάδα «πονάει», καθώς διαθέτει ευρεία βιομηχανική βάση, ενσωματωμένη στις ευρωπαϊκές αλυσίδες αξίας, με κλάδους όπως αυτοκινητοβιομηχανία (Toyota, Renault, Hyundai κ.ά.), μέταλλα, ηλεκτρικές συσκευές, ένδυση – υπόδηση. Το κόστος εργασίας σε συνδυασμό με την πορεία της λίρας δημιουργεί ανταγωνιστικές τιμές για την ευρωπαϊκή αγορά, την ίδια στιγμή που η Ελλάδα εξάγει κυρίως ενδιάμεσα προϊόντα και πρώτες ύλες (καύσιμα, βαμβάκι, αλουμίνιο) και λιγότερα βιομηχανικά τελικά προϊόντα, οπότε επηρεάζεται πιο έντονα από τις διακυμάνσεις τιμών και ζήτησης.
Στον αντίποδα, στις υπηρεσίες η εικόνα αλλάζει υπέρ μας. Το διμερές ισοζύγιο υπηρεσιών εμφάνισε πλεόνασμα 589 εκατ. ευρώ το 2024, από 495 εκατ. έναν χρόνο πριν. Η ώθηση προέρχεται από τον τουρισμό, καθώς οι αφίξεις Τούρκων επισκεπτών στην Ελλάδα αυξήθηκαν κατά 38,2% και έφτασαν το 1,21 εκατ., με ισχυρή παρουσία στα παραμεθόρια νησιά και στα μεγάλα αστικά κέντρα. Οι αναχωρήσεις Ελλήνων προς Τουρκία μειώθηκαν κατά 8,5%, στις 549.000. Ωστόσο, η απόσταση στο ισοζύγιο υπηρεσιών καλύπτει μέρος του ελλείμματος στα αγαθά, όχι όμως όλο.
Ενα δεύτερο κανάλι διασύνδεσης είναι οι επενδύσεις. Οι καθαρές τουρκικές ροές άμεσων επενδύσεων στην Ελλάδα έφτασαν τα 298 εκατ. ευρώ το 2024. Εντυπωσιακό είναι ότι τα 292 εκατ. αφορούν αγορές ακινήτων από Τούρκους πολίτες, επίδοση αυξημένη 173% έναντι του 2023 και 380% σε σχέση με το 2022. Προτιμώνται κατοικίες και τουριστικά ακίνητα στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη και σε νησιωτικούς προορισμούς. Οι παραγωγικές τοποθετήσεις παραμένουν λιγότερες, με το ενεργειακό κόστος και τη μικρή κλίμακα της εγχώριας αγοράς να λειτουργούν αποτρεπτικά. Παρ’ όλα αυτά, τουρκικοί όμιλοι διερευνούν ευκαιρίες σε μαρίνες, τουριστικές υποδομές, logistics και λιανεμπόριο.
Την παραπάνω εικόνα ευνοεί και το θεσμικό πλαίσιο, καθώς η τελωνειακή ένωση Ε.Ε. – Τουρκίας στηρίζει τη ροή εμπορίου και την ένταξη της τουρκικής παραγωγής στις ευρωπαϊκές εφοδιαστικές αλυσίδες. Σημαντική είναι η συμβολή και της ενέργειας, καθώς το σημείο εισόδου Κήποι, στο εθνικό σύστημα φυσικού αερίου, λειτουργεί από το 2007, επιτρέποντας ροές από Τουρκία προς Ελλάδα και μέσω Κομοτηνής σύνδεση με τη Βουλγαρία και την ευρύτερη περιοχή. Οι ενεργειακές τιμές και οι ροές LNG και αερίου αγωγών επηρεάζουν άμεσα την ισορροπία του διμερούς εμπορίου.
Αντίστοιχες είναι οι τάσεις που επικρατούν και το 2025. Στο πρώτο τρίμηνο οι ελληνικές εξαγωγές προς Τουρκία διαμορφώθηκαν στα 276 εκατ. ευρώ, μειωμένες κατά 17% σε ετήσια βάση, ενώ οι τουρκικές εξαγωγές προς την Ελλάδα ανέβηκαν στα 872 εκατ. ευρώ, αυξημένες κατά 41%.
Μεγάλο το «χάσμα» που πρέπει να καλυφθεί από την… ασθμαίνουσα ελληνική οικονομία
Τι σημαίνουν όλα αυτά για την ελληνική πλευρά; Σημαίνουν πως οι διαφορές που χωρίζουν τις δύο οικονομίες δεν είναι συγκυριακές, αλλά δομικές. Η Ελλάδα υστερεί σε παραγωγή σε κλάδους που η Τουρκία ήδη εξάγει σε κλίμακα, από τα μηχανολογικά μέχρι τα χημικά. Το πλεόνασμα υπηρεσιών είναι σημαντικό, αλλά δεν επαρκεί για να αντιστρέψει την εικόνα. Επιπλέον, οι τουρκικές αγορές ακινήτων στην Ελλάδα ενισχύουν τις ροές κεφαλαίων, αλλά δεν αυξάνουν τις παραγωγικές επενδύσεις, που είναι και αυτό το οποίο χρειάζεται η ελληνική οικονομία.
Θα χρειαστούν μεγάλη προσπάθεια και «άλματα» ούτως ώστε όχι να γυρίσει, αλλά να ισορροπήσει η πλάστιγγα και να μη βρεθεί η Αθήνα να κάνει τον κομπάρσο σε ένα έργο με πρωταγωνιστή την ισχυρή Τουρκία, η οποία με στρατηγικές κινήσεις καταφέρνει να αποκτά ολοένα πιο ισχυρή βιομηχανική παραγωγή και να ισχυροποιεί τη θέση της στις ευρωπαϊκές αγορές, τη στιγμή που η Ελλάδα ασθμαίνει με βήματα χελώνας προς την πολυσυζητημένη αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου…
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 5/9/2025)
