«Στοίχημα» αξίας 2,4 δισ. ευρώ για την Ελλάδα, που καλείται να απορροφήσει οικονομικό βάρος με σοβαρές επιπτώσεις σε κλάδους υψηλής προστιθέμενης αξίας
Η νέα εμπορική συμφωνία που ανακοίνωσε η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, με τον Ντόναλντ Τραμπ καθορίζει μια νέα γραμμή ισορροπίας στο σκληρό παιχνίδι δασμών που απειλούσε τις ευρωπαϊκές και κατ’ επέκταση τις ελληνικές εξαγωγές. Το deal, που προβλέπει την επιβολή δασμών 15% σε μια σειρά ευρωπαϊκών προϊόντων που εξάγονται στις ΗΠΑ, φέρνει μεν μια ανακούφιση σε σχέση με τον κίνδυνο για υψηλότερους συντελεστές, αλλά διατηρεί μια σαφή και υπαρκτή απειλή για τις πιο δυναμικές εξαγωγικές δραστηριότητες της Ελλάδας. Πρόκειται ουσιαστικά για έναν συμβιβασμό που επιτρέπει στις δύο πλευρές να αποφύγουν την πλήρη ρήξη, αλλά αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο σοβαρών επιπτώσεων στην πραγματική οικονομία.
Η Ελλάδα εξάγει κάθε χρόνο προϊόντα αξίας περίπου 2,4 δισ. ευρώ στις ΗΠΑ, ποσό που αντιστοιχεί στο 4,8% των συνολικών ελληνικών εξαγωγών. Οι ΗΠΑ αποτελούν την τέταρτη σημαντικότερη εξαγωγική αγορά για τα ελληνικά προϊόντα παγκοσμίως, ενώ το εμπορικό ισοζύγιο είναι πλεονασματικό για την Ελλάδα, με τις εισαγωγές αμερικανικών προϊόντων να κυμαίνονται περί τα 2 δισ. ευρώ σε αξία. Η διατήρηση δασμών 15% σε αυτή τη σχέση αλλάζει τους όρους ανταγωνιστικότητας για αρκετές ελληνικές επιχειρήσεις που στηρίζονται στην αγορά των ΗΠΑ.
Ο αντίκτυπος της απόφασης Τραμπ δεν θα είναι ενιαίος για όλους τους εξαγωγείς. Το βάρος πέφτει κυρίως σε συγκεκριμένους κλάδους που ήδη έχουν αναπτύξει παρουσία στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού και βλέπουν τώρα τις τιμές των προϊόντων τους να αυξάνονται τεχνητά λόγω των δασμών. Τέτοιοι κλάδοι είναι κατά κύριο λόγο τα τρόφιμα, με αιχμή τη φέτα, τις επιτραπέζιες ελιές, το ελαιόλαδο και τις κομπόστες ροδάκινου, αλλά και η βιομηχανία των μετάλλων, όπως ο χαλκός και το αλουμίνιο. Το τελευταίο, μάλιστα, θα συνεχίσει να υπόκειται σε δασμό 50%, καθώς δεν συμπεριλαμβάνεται στη συμφωνία των δύο πλευρών.
Ολα τα παραπάνω είναι προϊόντα που παρουσιάζουν ιδιαίτερη εξαγωγική δυναμική και προστιθέμενη αξία, αλλά είναι και εξαιρετικά ευαίσθητα σε θέματα τιμής λιανικής (π.χ., τα τρόφιμα). Οι δασμοί 15% μετακυλίονται αναπόφευκτα στο τελικό κόστος, καθιστώντας τα ελληνικά προϊόντα λιγότερο ελκυστικά και περισσότερο ευάλωτα στον ανταγωνισμό από τρίτες χώρες που δεν επιβαρύνονται με δασμούς.
Τα στοιχεία του Συνδέσμου Εξαγωγέων (ΣΕΒΕ) δείχνουν καθαρά τη σημασία των ΗΠΑ για συγκεκριμένες εξαγωγικές ροές. Το 2024 οι εξαγωγές επιτραπέζιας ελιάς ανήλθαν σε 214 εκατ. ευρώ, αυξημένες κατά 39% σε σχέση με το 2023. Το 30% αυτών κατευθύνεται στις ΗΠΑ, με τις ελληνικές επιτραπέζιες ελιές να κατέχουν το 44% του μεριδίου της αμερικανικής αγοράς. Η φέτα ακολουθεί με εξαγωγές 53,6 εκατ. ευρώ το ίδιο έτος, ενώ στις κομπόστες ροδάκινου οι ΗΠΑ είναι ο κύριος προορισμός. Είναι φανερό πως οι εν λόγω δασμοί, ακόμα και αν θεωρηθούν ήπιοι, πλήττουν κατευθείαν μερίδια αγοράς που χτίστηκαν με κόπο και χρόνια προσπάθειας.
Με τις εκτιμήσεις για τις ζημίες από τους δασμούς να τις τοποθετούν περί τα 500 εκατ. ευρώ σε ετήσια βάση, σημαίνει πως η Ελλάδα ενδεχόμενα να δεχτεί μια μείωση περί του 0,2% στο ΑΕΠ της. Μάλιστα η ζημία αυτή μπορεί να διευρυνθεί, καθώς προκαλείται αλυσιδωτή επίπτωση σε μεταφορές, logistics αλλά και στην ευρύτερη προμήθεια πρώτων υλών.
Κ.Α.
Ρίσκο χωρίς δίχτυ προστασίας, αλλά με πολλές ασάφειες και γκρίζα σημεία…
Ο μεγαλύτερος φόβος των εξαγωγικών επιχειρήσεων δεν είναι μόνο το άμεσο κόστος των δασμών, αλλά η μεταβλητότητα που αυτοί προκαλούν στο περιβάλλον των διεθνών συναλλαγών. Ο επιχειρηματικός προγραμματισμός δυσκολεύει σημαντικά, όταν οι όροι του εμπορίου αλλάζουν με πολιτικές αποφάσεις και χωρίς σταθερούς κανόνες. Επιπλέον, η εφαρμογή των δασμών δίνει πλεονέκτημα στις μεγάλες αγορές διανομής και στα πολυεθνικά brands που μπορούν ευκολότερα να απορροφήσουν το κόστος ή να το μετακυλίσουν χωρίς να χάσουν τζίρο. Παρά τη μερική αποφυγή του ενδεχομένου πολύ υψηλότερων δασμών, για τις ελληνικές επιχειρήσεις οι απαιτήσεις αυξάνονται. Παράγοντες της αγοράς έχουν τονίσει επανειλημμένα την ανάγκη διαφοροποίησης του εξαγωγικού μας εμπορίου και πιθανή ενίσχυση της παρουσίας σε άλλες περιοχές του κόσμου, όπως η Μέση Ανατολή, η Ασία και η Αφρική, για να αντισταθμιστεί η ζημία από ενδεχόμενη απώλεια μεριδίου της αμερικανικής αγοράς.
Τα δύσκολα, βέβαια, αφορούν κατά κύριο λόγο τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις με μικρότερα περιθώρια κέρδους, καθώς εκεί οι τιμολογιακοί «ελιγμοί» για τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας είναι πενιχροί και κινδυνεύουν άμεσα με απώλεια των πελατών τους στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.
Αυτό που μένει να φανεί είναι αν η συμφωνία που επιτεύχθηκε τελικά, με τους δασμούς να σταθεροποιούνται στο 15%, θα είναι το τέλος της περιπέτειας ή απλώς μια προσωρινή ανακωχή πριν από έναν νέο γύρο εμπορικών συγκρούσεων, καθώς, όπως αναφέρει και η γερμανική εφημερίδα «Handelsblatt», η συμφωνία έχει πολλές ασάφειες και γκρίζα σημεία, τα οποία ενδεχόμενα οδηγήσουν σε νέες αντιπαραθέσεις.
Από την πλευρά της, η ελληνική οικονομία έχει άμεσο συμφέρον να παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις και να διασφαλίζει ότι οι φωνές της ακούγονται στις ευρωπαϊκές διαπραγματεύσεις, πιέζοντας για εξαιρέσεις στα προϊόντα που την αφορούν. Διότι, ακόμα κι αν το 15% δεν φαίνεται τρομακτικό, όταν εφαρμόζεται πάνω σε κλάδους-κλειδιά για την ελληνική οικονομία, η ζημιά μπορεί να είναι αθροιστικά καθοριστική.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 1/8/2025)
