Οι προβλέψεις για τους ρυθμούς ανάπτυξης της Ελλάδας βαίνουν καλώς, αν και όχι δίχως αστερίσκους. Και αυτό διότι η ελληνική οικονομία έχει μπροστά της ένα στοίχημα το οποίο πρέπει να κερδίσει, εάν επιθυμεί να διατηρήσει την ανάπτυξή της σε μακροπρόθεσμη βάση. Η πολυδιαφημισμένη από κυβερνητικά χείλη «αλλαγή παραγωγικού μοντέλου» απαιτεί προϋποθέσεις και συνεχή ροή επενδύσεων σε παραγωγικούς τομείς.
Tου ΚΩΣΤΑ ΑΠΟΣΤΟΛΟΠΟΥΛΟΥ
Ωστόσο, το νέο διεθνές περιβάλλον δεν ευνοεί αυτή τη συνθήκη. Η τελευταία τριμηνιαία έκθεση του ΙΟΒΕ για την ελληνική οικονομία φωτίζει έναν λιγότερο ορατό αλλά κρίσιμο κίνδυνο: η εντεινόμενη παγκόσμια αβεβαιότητα, με κύριο χαρακτηριστικό την αύξηση των αμυντικών δαπανών και την επανεμφάνιση του εμπορικού προστατευτισμού, απειλεί να υπονομεύσει τη δυνατότητα της Ελλάδας να μετασχηματίσει το παραγωγικό της μοντέλο σε ένα πιο καινοτόμο και βιώσιμο σχήμα.
Στην ανάλυσή του για το δεύτερο τρίμηνο του 2025, το Ιδρυμα Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών θέτει στο επίκεντρο τον προβληματισμό για τις μακροπρόθεσμες συνέπειες ενός διεθνούς περιβάλλοντος που μοιάζει να βυθίζεται σε μια νέα εποχή γεωπολιτικής ρευστότητας. «Η παγίωση ενός νέου κόσμου, με συστηματική ανάγκη υψηλότερων αμυντικών δαπανών και μεγαλύτερη έμφαση στο στρατιωτικό πεδίο, θα αποτελέσει επιπλέον επιβάρυνση για οικονομίες που χρειάζονται σταθερότητα κανόνων για την ομαλή ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών μέσω επενδύσεων» αναφέρεται χαρακτηριστικά.
Η παρατήρηση δεν αφορά μόνο τις άμεσες δημοσιονομικές επιπτώσεις των στρατιωτικών προϋπολογισμών, οι οποίες είναι σοβαρές και με πολλούς κινδύνους, αλλά και το γενικότερο επενδυτικό κλίμα, καθώς όταν κυριαρχούν η ανασφάλεια και το ρίσκο, οι κυβερνήσεις ανακατανέμουν πόρους για αμυντικούς σκοπούς και το παγκόσμιο εμπόριο λειτουργεί υπό την απειλή δασμών και πολιτικών κυρώσεων, οι επιχειρήσεις υιοθετούν στάση αναμονής σε ό,τι αφορά τις παραγωγικές επενδύσεις.
Γεωπολιτικές πιέσεις
Η Ελλάδα επηρεάζεται άμεσα από τη νέα κατάσταση «παγίωσης υψηλότερων αμυντικών δαπανών». Ηδη δαπανά ένα από τα υψηλότερα ποσοστά του ΑΕΠ της για την άμυνα, περίπου 3%, και η δρομολόγηση εντός ΝΑΤΟ για αύξηση του στόχου στο 5% της επιφέρει ένα πολύ ισχυρό επιπλέον «βάρος». Οπως αναφέρεται στην έκθεση του ΙΟΒΕ, το ενδεχόμενο περαιτέρω αύξησης των εξοπλιστικών και λειτουργικών δαπανών για την ασφάλεια θα περιορίσει τα περιθώρια για επενδύσεις σε παραγωγικές δομές, υποδομές, εκπαίδευση και τεχνολογία, δηλαδή στους τομείς που «πονά» η Ελλάδα, και σε ό,τι συνιστά τη ραχοκοκαλιά ενός βιώσιμου παραγωγικού μοντέλου.
Την ίδια ώρα η έκθεση καταγράφει ήδη ενδείξεις επιβράδυνσης στην ελληνική οικονομία τους προηγούμενους μήνες. Οι πάγιες επενδύσεις συρρικνώθηκαν κατά -3,2% το πρώτο τρίμηνο του 2025, έπειτα από ισχυρή άνοδο το 2024. Ο ετήσιος ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ προβλέπεται να διαμορφωθεί στο 2,2% φέτος, οριακά χαμηλότερα από πέρυσι (2,3%). Παράλληλα, το εμπορικό ισοζύγιο παραμένει αρνητικό, με το έλλειμμα να αγγίζει τα 11 δισ. ευρώ στο τετράμηνο, και ο πληθωρισμός διατηρείται πάνω από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης (2,8% για φέτος).
Στροφή σε παραγωγικές επενδύσεις για την επίτευξη σταθερής οικονομικής πορείας
Σε αυτό το πλαίσιο, η προειδοποίηση του ΙΟΒΕ για την ανάγκη στροφής σε παραγωγικές επενδύσεις αποκτά ακόμα μεγαλύτερη βαρύτητα. Οπως επισημαίνεται, το επενδυτικό κενό παραμένει σημαντικό, παρά τις επιμέρους θετικές τάσεις.
Οι προβλέψεις του ΙΟΒΕ δείχνουν ότι για το 2025 αναμένεται αύξηση των ακαθάριστων πάγιων επενδύσεων κατά 5%, ενώ για το 2026 ο στόχος φτάνει στο 11,2%. Αυτά τα ποσοστά είναι απολύτως αναγκαία για να στηρίξουν την αναπτυξιακή τροχιά της χώρας, αλλά, όπως επισημαίνει η έκθεση, δεν θα επιτευχθούν χωρίς βαθύτερες τομές, δηλαδή απλοποίηση διαδικασιών, μείωση θεσμικών φραγμών, προσανατολισμό προς κλάδους υψηλής τεχνολογίας και εξωστρέφεια.
«Η μεταβλητή η οποία θα προσδιορίσει το ύψος και τη διάρθρωση των εισοδημάτων στο μέλλον είναι οι επενδύσεις» τονίζεται. «Η μετατόπιση των επενδύσεων εκεί όπου μπορούν να υποστηρίξουν παραγωγικές δραστηριότητες υψηλότερης αξίας είναι κρίσιμη για την ενίσχυση των αναπτυξιακών προοπτικών της χώρας».
Εκτός από τις αμυντικές δαπάνες, το ΙΟΒΕ αναδεικνύει ως δεύτερο πυλώνα κινδύνου την αστάθεια στο παγκόσμιο εμπόριο. Οι δασμοί που επαναφέρει η Ουάσινγκτον, οι αβεβαιότητες στις σχέσεις ΗΠΑ – Ε.Ε. και οι εμπορικοί περιορισμοί σε στρατηγικά αγαθά οδηγούν σε πληθωριστικές πιέσεις και αποσταθεροποίηση κρίσιμων αλυσίδων αξίας. Στην έκθεση αναφέρεται ότι η αύξηση των τιμών σε μη ενεργειακά αγαθά και υπηρεσίες, όπως στέγαση και εστίαση, διατηρεί τον εγχώριο πληθωρισμό υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Αυτό σημαίνει πως η ανταγωνιστικότητα της χώρας φθίνει, οι εξαγωγές πιέζονται και το περιθώριο για μελλοντική μεγέθυνση συρρικνώνεται.
Το ΙΟΒΕ προειδοποιεί πως δεν αρκεί να διατηρηθεί η ανάπτυξη, αλλά πρέπει να αλλάξει το ποιοτικό υπόδειγμα της Ελλάδας, επενδύοντας σε τεχνολογία, καινοτομία και προστιθέμενη αξία.
Όπως φαίνεται από τα στοιχεία και τις προβολές της έκθεσης, οι παραγωγικές επενδύσεις είναι ο μοναδικός δρόμος για να βελτιωθεί το επίπεδο ζωής, να μειωθεί η ανεργία, να αυξηθούν τα εισοδήματα και ως εκ τούτου να αποκτήσει η ελληνική οικονομία ανθεκτικότητα απέναντι σε εξωτερικές κρίσεις.
Αν η τάση των αυξημένων αμυντικών δαπανών μονιμοποιηθεί χωρίς παράλληλη στήριξη της παραγωγής, τότε ο κίνδυνος δεν είναι μόνο δημοσιονομικός, αλλά και αναπτυξιακός.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (25 ΙΟΥΛΙΟΥ 2025)
