Εντείνονται οι πιέσεις των ΗΠΑ για την αξιοποίηση των σπάνιων γαιών παγκοσμίως, όπως διεφάνη στην υπουργική διάσκεψη για τα κρίσιμα ορυκτά που διοργανώθηκε στην Ουάσινγκτον, υπό την προεδρία του υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, με την συμμετοχή και της Ελλάδας. Στην εναρκτήρια αυτή διάσκεψη συμμετείχαν αντιπροσωπίες από 54 χώρες, εκ των οποίων οι 13 από την Ε.Ε., καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με στόχο τη μείωση της παγκόσμιας εξάρτησης από την Κίνα στον τομέα των σπάνιων γαιών και ορυκτών.
Από ελληνικής πλευράς έλαβε μέρος η υφυπουργός Εξωτερικών Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου, ενώ αίσθηση προκάλεσε η απουσία κάποιων ισχυρών ευρωπαϊκών παικτών, όπως η Ισπανία που έδειξε να αποστασιοποιείται από το εν λόγω εγχείρημα. Σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας «Εστία της Κυριακής», της Μύρνας Νικολαΐδου, στις 15 Φεβρουαρίου 2026 ανώτερες διπλωματικές πηγές χαρακτήρισαν «διακαή πόθο» των ΗΠΑ την εκπροσώπηση των κρατών-μελών σε πολιτικό επίπεδο, παρά την εκπροσώπηση συνολικώς της Ε.Ε. από τον εκτελεστικό αντιπρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Stéphane Séjourné. Αν και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαπραγματεύεται τη συνολική συμφωνία, η παρουσία τόσων μεμονωμένων κρατών υπογραμμίζει τη σημασία που δίνουν οι εθνικές κυβερνήσεις στην ασφάλεια των δικών τους βιομηχανικών αλυσίδων σε συνεργασία προφανώς με τις ΗΠΑ. Σε ερώτηση της «ΕτΚ», κατά τη διάρκεια της ενημέρωσης των διπλωματικών συντακτών, η εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών Λάνα Ζωχιού διευκρίνισε ότι η θεματολογία της διάσκεψης, που πραγματοποιήθηκε στις 4 Φεβρουαρίου, επικεντρώθηκε σε ανταλλαγή απόψεων για τη διαμόρφωση του κατάλληλου πλαισίου για την εκκίνηση διαπραγματεύσεων με αντικείμενο τη σύναψη πολυμερούς εμπορικής συμφωνίας για τα κρίσιμα ορυκτά. Υιοθετήθηκε κοινή δήλωση μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ενωσης, των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ιαπωνίας, στην οποία γίνεται αναφορά στη βούληση για συνεργασία προς την ενίσχυση της οικονομικής και εθνικής τους ασφάλειας. «Η Ελλάδα συνεχίζει να παρακολουθεί τις διεργασίες γι’ αυτό το θέμα, οι οποίες βρίσκονται, βεβαίως, σε πρώιμο στάδιο. Διεφάνη, ωστόσο, η προτεραιότητα που αποδίδει στο θέμα αυτό η αμερικανική διοίκηση» επιβεβαίωσε η κυρία Ζωχιού.
Σύμφωνα με τις επίσημες ανακοινώσεις του γραφείου του Αντιπροσώπου Εμπορίου των ΗΠΑ (USTR) και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι βασικοί άξονες της συνεργασίας περιλαμβάνουν το Μνημόνιο Συνεργασίας (MoU) μεταξύ των ΗΠΑ, της Ε.Ε. και της Ιαπωνίας, το οποίο αναμένεται να υπογραφεί εντός 30 ημερών. Οι τρεις εταίροι -ΗΠΑ, Ε.Ε. και Ιαπωνία- θα αναπτύξουν λεπτομερή σχέδια δράσης για την αντιμετώπιση των τρωτών σημείων στις εφοδιαστικές αλυσίδες. Αυτά περιλαμβάνουν μηχανισμούς όπως οι κατώτατες τιμές (price floors) με προσαρμογή στα σύνορα, προκειμένου να προστατευτούν οι εγχώριοι παραγωγοί από την τεχνητή πτώση τιμών από την Κίνα. Η συνεργασία αυτή αποτελεί τη βάση για μια ευρύτερη «προτιμησιακή εμπορική ζώνη» (Critical Minerals Trading Bloc). Στόχος είναι η δημιουργία μιας αγοράς βασισμένης σε κανόνες που θα ευνοεί τις «φίλες» χώρες και θα επιβάλλει κοινά πρότυπα περιβάλλοντος και εργασίας. Η Γαλλία, η Γερμανία και η Ιταλία (μέλη του G7) έχουν αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο στον συντονισμό της Ε.Ε. για τη δημιουργία κοινών στρατηγικών αποθεμάτων και τη μείωση της εξάρτησης από την Κίνα.
Στο σχέδιο αυτό σημαντικό ρόλο αναμένεται να παίξει και η Ελλάδα. Η Ελλάδα διαθέτει σημαντικό δυναμικό σε σπάνιες γαίες και κρίσιμα ορυκτά, το οποίο χαρακτηρίζεται στρατηγικής σημασίας για την Ευρωπαϊκή Ενωση, αν και η αξιοποίησής τους βρίσκεται ακόμη σε στάδιο έρευνας ή προετοιμασίας. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ελληνικής Αρχής Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΕΑΓΜΕ) και του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, οι σημαντικότερες συγκεντρώσεις σπάνιων γαιών (κυρίως στους ορυκτούς αλλανίτη και μοναζίτη) εντοπίζονται στις παράκτιες και υποθαλάσσιες άμμους μεταξύ Χαλκιδικής, Καβάλας και Αλεξανδρούπολης, καθώς και στις εκβολές των ποταμών Στρυμόνα και Νέστου. Η Ελλάδα είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός βωξίτη στην Ε.Ε. Κατά την επεξεργασία του για την παραγωγή αλουμινίου, προκύπτει η «κόκκινη λάσπη» (ερυθρά ιλύς), η οποία περιέχει σημαντικές ποσότητες σκανδίου και λανθανιδών. Η εταιρία Metlen συμμετέχει σε ευρωπαϊκά προγράμματα (όπως το SCALE) για την ανάκτησή τους. Επίσης, στα λατεριτικά κοιτάσματα της Λάρυμνας (ΛΑΡΚΟ) και της Καστοριάς υπάρχουν αξιοποιήσιμες ποσότητες κοβαλτίου, το οποίο περιλαμβάνεται στη λίστα των κρίσιμων πρώτων υλών της Ε.Ε. για την κατασκευή μπαταριών. Πρόσφατα ανακοινώθηκαν σχέδια για την επανεκκίνηση της εξόρυξης αντιμονίου στη Χίο (Κέραμος), ενός ορυκτού απαραίτητου για την αμυντική βιομηχανία και την υψηλή τεχνολογία.
Το Project Vault που θωρακίζει την αμερικανική βιομηχανία για 60 ημέρες
Προς επίρρωση των ανωτέρω, οι ΗΠΑ παρουσίασαν κατά τη διάρκεια της διάσκεψης το Project Vault. Πρόκειται για τη δημιουργία ενός Στρατηγικού Αποθέματος Κρίσιμων Ορυκτών (Strategic Critical Minerals Reserve), το οποίο έχει ως στόχο να θωρακίσει την αμερικανική βιομηχανία απέναντι σε ελλείψεις και γεωπολιτικές αναταράξει. Στόχος είναι η δημιουργία ενός αποθέματος ασφαλείας που θα καλύπτει τις ανάγκες της αμερικανικής βιομηχανίας για 60 ημέρες, σε περίπτωση διακοπής της εφοδιαστικής αλυσίδας. Πρόκειται για ένα «στρατηγικό απόθεμα» ορυκτών, αντίστοιχο με το Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου των ΗΠΑ, που χρηματοδοτείται από την αμερικανική Τράπεζα Εξαγωγών-Εισαγωγών (EXIM) με 10 δισ. δολ. και από ιδιωτικά κεφάλαια ύψους 1,67 δισ. δολ. Στόχος είναι η θωράκιση της εφοδιαστικής αλυσίδας για κρίσιμους τομείς, όπως η άμυνα, η Τεχνητή Νοημοσύνη και η ηλεκτροκίνηση. Η αμερικανική κυβέρνησις παρομοίασε τη λειτουργία του με μια συνδρομητική υπηρεσία (τύπου Costco), όπου οι εταιρίες πληρώνουν τέλη για να έχουν πρόσβαση σε μεγάλους όγκους ορυκτών σε προκαθορισμένες τιμές. Το Project Vault προβλέπεται να αποθηκεύει και τα 60 ορυκτά που περιλαμβάνονται στη λίστα κρίσιμων υλικών του Γεωλογικού Ινστιτούτου των ΗΠΑ (USGS), με έμφαση στο λίθιο, στο κοβάλτιο, στο νικέλιο, στον χαλκό και στις σπάνιες γαίες.
Σύμφωνα με έμπειρους αναλυτές, η Ελλάδα μπορεί να αποκτήσει κομβικό ρόλο σε αυτό το νέο γεωπολιτικό σκηνικό. Είναι η μόνη χώρα στην Ε.Ε. με ενεργό στρατηγικό έργο παραγωγής γαλλίου (από τη Metlen), το οποίο είναι απαραίτητο για το Project Vault. Το γάλλιο είναι κρίσιμο για την κατασκευή ημιαγωγών (chips) και η ελληνική παραγωγή αναμένεται να καλύψει το 100% των αναγκών της Ε.Ε. έως το 2027. Επιπλέον, η Ελλάδα μπορεί να προσελκύσει άμεσες αμερικανικές επενδύσεις, χρησιμοποιώντας τα κεφάλαια του Project Vault, το οποίο υποστηρίζεται από δάνεια ύψους 10 δισ. δολ. της αμερικανικής EXIM Bank. Ελληνικές μεταλλευτικές εταιρίες μπορούν να διεκδικήσουν χρηματοδότηση για την επέκταση μονάδων επεξεργασίας νικελίου, κοβαλτίου και σκανδίου, προσφέροντας ως αντάλλαγμα εγγυημένες ποσότητες για το αμερικανικό απόθεμα.
Η απουσία της Ισπανίας και η στροφή σε εθνικές επενδύσεις
Ηχηρή πάντως ήταν η απουσία της Ισπανίας από το εν λόγω εγχείρημα, κάτι που δεν οφειλόταν σε έλλειψη ενδιαφέροντος για τον τομέα, αλλά κυρίως στις όχι και τόσο καλές σχέσεις Τραμπ – Σάντσεθ, αλλά και στην επιλογή της χώρας να διατηρήσει μια πιο «ανοιχτή» στάση απέναντι στην Κίνα σε σύγκριση με τη σκληρή γραμμή των ΗΠΑ. Αναλυτές επισημαίνουν ότι η Μαδρίτη εμφανίζεται επιφυλακτική απέναντι σε ένα «κλειστό εμπορικό μπλοκ» που θα μπορούσε να προκαλέσει εμπορικό πόλεμο με την Κίνα, η οποία παραμένει κυρίαρχος παίκτης στην επεξεργασία ορυκτών. Η Ισπανία δεν είναι απλώς ένας παίκτης στην ευρωπαϊκή εξόρυξη, αλλά θεωρείται ο «κοιμώμενος γίγαντας» των κρίσιμων ορυκτών στην Ευρώπη. Διαθέτει μερικά από τα μεγαλύτερα κοιτάσματα στην ήπειρο, τα οποία είναι ζωτικής σημασίας για την πράσινη μετάβαση. Η Ισπανία έχει ήδη δρομολογήσει το δικό της φιλόδοξο σχέδιο για τη χαρτογράφηση και την εξόρυξη κρίσιμων ορυκτών (όπως το λίθιο), προτιμώντας σε αυτή τη φάση να εστιάσει στις εθνικές επενδύσεις και στο ρυθμιστικό πλαίσιο εντός της Ε.Ε., παρά στις νέες αμερικανικές πρωτοβουλίες όπως το Project Vault.
Νέο «Steel Deal» ή αφανισμός για την ευρωπαϊκή χαλυβουργία
Σήμερα χάλυβας που παράγεται στην Κίνα ή στη Ρωσία υφίσταται μικρή επεξεργασία, π.χ., στην Τουρκία, και έπειτα εισάγεται στην Ευρώπη, αποφεύγοντας τους δασμούς
Του Νάσου Χατζητσάκου
Η ευρωπαϊκή χαλυβουργία κινδυνεύει με συρρίκνωση ή ακόμα και με αφανισμό (!), γεγονός που θα καταστήσει την Ευρώπη εξαρτημένη από τρίτες χώρες για τις βασικές υποδομές και την άμυνά της, εάν δεν προχωρήσει σε μια νέα «συμφωνία Χάλυβα» (ένα νέο «Steel Deal»), όπως αποκαλύπτει έκθεση-σοκ της Γενικής Διεύθυνσης Επιχειρήσεων (DGE) του γαλλικού υπουργείου Οικονομικών, την οποία φέρνει στη δημοσιότητα η «DEALnews».
Σύμφωνα με την έκθεση αυτή («Thema Νο 38» με τίτλο «Ο ευρωπαϊκός χάλυβας αντιμέτωπος με τις προκλήσεις του παγκόσμιου εμπορίου»), η Ευρώπη βρίσκεται σε ένα σταυροδρόμι, όπου η στρατηγική της αυτονομία, η βιομηχανική βάση και οι κλιματικοί της στόχοι απειλούνται από μια «τέλεια καταιγίδα» αρνητικών συγκυριών. Η έκθεση εστιάζει στους δύο πυλώνες της ζήτησης χάλυβα:
– Αυτοκινητοβιομηχανία: Ο τομέας αυτός, που παραδοσιακά απορροφά τεράστιες
ποσότητες χάλυβα υψηλής ποιότητας, βιώνει βαθιά κρίση. Με πτώση παραγωγής κοντά στο 4% το 2025 η μετάβαση στην ηλεκτροκίνηση και ο ανταγωνισμός από τα κινεζικά ηλεκτρικά οχήματα έχουν μειώσει δραματικά τις παραγγελίες προς τις ευρωπαϊκές χαλυβουργίες.
– Κατασκευές: Ο τομέας των κατασκευών, επηρεασμένος από τα υψηλά επιτόκια και το κόστος υλικών, παρουσιάζει στασιμότητα. Η οικοδομική δραστηριότητα δεν προσφέρει την αναμενόμενη στήριξη.
ΤΑ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ
Ενα κεντρικό σημείο της έκθεσης, σύμφωνα και με την ανάλυση του γραφείου Οικονομικών και Εμπορικών Υποθέσεων (ΟΕΥ) της πρεσβείας της Ελλάδος, στο Παρίσι, είναι το μειονέκτημα κόστους της Ευρώπης. Οι ευρωπαϊκές χαλυβουργίες αντιμετωπίζουν τιμές ενέργειας πολλαπλάσιες σε σύγκριση με τους ανταγωνιστές τους στις ΗΠΑ και την Ασία. Επιπλέον, το κόστος των ρύπων (ETS) προσθέτει ένα σημαντικό βάρος, το οποίο, αν και απαραίτητο για την κλιματική πολιτική, μειώνει την ανταγωνιστικότητα.
Η «καρδιά» του προβλήματος, σύμφωνα με τη μελέτη, βρίσκεται εκτός Ευρώπης. Η Κίνα, και σε μικρότερο βαθμό η Ινδία και άλλες ασιατικές χώρες, έχει αναπτύξει παραγωγικές δυνατότητες που υπερβαίνουν κατά πολύ την εγχώρια ζήτησή της. Το πλεόνασμα διοχετεύεται στην παγκόσμια αγορά σε τιμές που συχνά δεν καλύπτουν καν το κόστος παραγωγής (dumping), χάρη σε κρατικές επιδοτήσεις και χαλαρούς περιβαλλοντικούς κανονισμούς.
Καθώς άλλες μεγάλες αγορές (όπως οι ΗΠΑ με τους δασμούς) έχουν κλείσει τις πόρτες τους, η Ευρωπαϊκή Ενωση έχει γίνει ο κύριος προορισμός γι’ αυτόν τον φθηνό χάλυβα. Το μερίδιο των εισαγωγών στην ευρωπαϊκή αγορά έχει εκτοξευτεί σε ιστορικά υψηλά (περίπου 27%), πιέζοντας τις τιμές προς τα κάτω και οδηγώντας τους Ευρωπαίους παραγωγούς σε ζημίες.
Η ΑΠΑΝΘΡΑΚΟΠΟΙΗΣΗ
Επίσης, η έκθεση αφιερώνει σημαντικό μέρος στην πράσινη μετάβαση. Η ευρωπαϊκή χαλυβουργία έχει δεσμευτεί για την απανθρακοποίηση, με στόχο την κλιματική
ουδετερότητα. Αυτό απαιτεί τη σταδιακή κατάργηση των παραδοσιακών υψικαμίνων που χρησιμοποιούν άνθρακα και την αντικατάστασή τους με μονάδες Αμεσης Αναγωγής, που θα χρησιμοποιούν φυσικό αέριο και αργότερα πράσινο υδρογόνο, καθώς και Ηλεκτρικούς Κλιβάνους Τόξου.
Το πρόβλημα που εντοπίζει η DGE είναι το τεράστιο κόστος αυτών των επενδύσεων και το αυξημένο λειτουργικό κόστος της παραγωγής με υδρογόνο ή ηλεκτρισμό. Σε μια αγορά που κατακλύζεται από φθηνό, ρυπογόνο χάλυβα τρίτων χωρών, ο «πράσινος» ευρωπαϊκός χάλυβας δεν είναι ανταγωνιστικός ως προς την τιμή.
CBAM
Το 2026 σηματοδοτεί την έναρξη της σταδιακής κατάργησης των δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών στο πλαίσιο του ETS, ενώ παράλληλα τίθεται σε εφαρμογή ο Μηχανισμός Συνοριακής Προσαρμογής Ανθρακα (CBAM). Η έκθεση αναλύει τους κινδύνους αυτής της μετάβασης ως εξής:
– CBAM: Υπάρχουν φόβοι ότι ο μηχανισμός μπορεί να παρακαμφθεί ή ότι οι ξένοι παραγωγοί θα εξάγουν στην Ευρώπη μόνο το «καθαρότερο» μέρος της παραγωγής τους (resource shuffling) χωρίς να μειώσουν τις συνολικές εκπομπές.
– Εξαγωγές: Το CBAM προστατεύει την εσωτερική αγορά, αλλά δεν καλύπτει τις ευρωπαϊκές εξαγωγές, οι οποίες κινδυνεύουν να χαθούν, καθώς θα επιβαρύνονται με το κόστος του άνθρακα.
Το έγγραφο της DGE προτείνει μια δέσμη μέτρων για τη διάσωση του κλάδου. Μία από τις πιο σημαντικές τεχνικές προτάσεις είναι η υιοθέτηση του κανόνα καταγωγής «Melted and Poured». Σήμερα χάλυβας που παράγεται στην Κίνα ή στη Ρωσία μπορεί να υποστεί μια μικρή επεξεργασία (π.χ., έλαση) σε μια τρίτη χώρα (π.χ., Τουρκία ή Βιετνάμ) και να εισαχθεί στην Ευρώπη ως προϊόν εκείνης της χώρας, αποφεύγοντας τους δασμούς. Ο κανόνας «Melted and Poured» θα απαιτεί να αποδεικνύεται ότι το ακατέργαστο μέταλλο τήχθηκε στη χώρα προέλευσης, κλείνοντας έτσι τα «παραθυράκια» της νομοθεσίας.
Δεδομένου ότι ο πράσινος χάλυβας είναι ακριβότερος, η έκθεση προτείνει και τη δημιουργία τεχνητής ζήτησης μέσω του Δημοσίου. Οι δημόσιες προμήθειες θα πρέπει να θέτουν υποχρεωτικά κριτήρια χαμηλού ανθρακικού αποτυπώματος.
Επίσης, η στροφή προς τους ηλεκτρικούς κλιβάνους (EAF) αυξάνει δραματικά τη ζήτηση για παλιοσίδερα (scrap). Η Ευρώπη εξάγει τεράστιες ποσότητες scrap σε χώρες όπως η Τουρκία. Η DGE προτείνει τον χαρακτηρισμό του scrap ως «στρατηγικής πρώτης ύλης» και την επιβολή περιορισμών στις εξαγωγές του, ώστε να διασφαλιστεί ότι θα παραμείνει εντός της Ε.Ε. για να τροφοδοτήσει την κυκλική οικονομία και την πράσινη παραγωγή χάλυβα.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 20/2/2026)
