Οι ουσίες μπορούν να συσσωρευτούν μέσα στους οργανισμούς και να μεταφερθούν από ξηρά, αέρα ή θάλασσα
Του Μάκη Ντόβολου
Πηγή σοβαρής μόλυνσης όχι μόνο για τα παράλια της δυτικής Τουρκίας, αλλά και για τη θάλασσα του βόρειου Αιγαίου αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα ναυπηγεία διάλυσης πλοίων στον κόσμο, το οποίο βρίσκεται στην περιοχή της Aliağa, 50 χλμ. βόρεια της Σμύρνης και σε απόσταση 34 χλμ., σε ευθεία γραμμή, από τις νοτιοδυτικές ακτές της Λέσβου.
Η ρυπογόνος δραστηριότητα του εν λόγω διαλυτηρίου πλοίων έχει προκαλέσει σημαντικές αντιδράσεις και εντός Τουρκίας, καθώς τον Νοέμβριο, με ανοιχτή επιστολή προς την Κομισιόν, τουρκικές ΜΚΟ, δικηγόροι, συνδικάτα και δημοτικοί σύμβουλοι απαίτησαν την άμεση ανάκληση όλων των εγκρίσεων της Ε.Ε. που έχουν χορηγηθεί στις εγκαταστάσεις ανακύκλωσης πλοίων στην Aliağa. Η επιστολή υπογράμμιζε αρκετές παραβιάσεις που συνδέονται με παράνομη απόρριψη απορριμμάτων και τη μόλυνση από βαρέα μέταλλα και άλλους ρύπους. Σημειώνεται πως στις 3 Ιουλίου 2025 είχε ξεσπάσει μεγάλη πυρκαγιά σε παροπλισμένο λυβικό δεξαμενόπλοιο, ενώ αυτό αποσυναρμολογούνταν στη ζώνη ανακύκλωσης πλοίων.
Η ρύπανση της περιοχής αποδεικνύεται και από πρόσφατη μελέτη της Hale Demirtepe, αναπληρώτριας καθηγήτριας στο Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Σμύρνης.
Τα δείγματα που συλλέχθηκαν έδειξαν ότι τα παράκτια ιζήματα περιείχαν σημαντικές συγκεντρώσεις PCB (πολυχλωριωμένα διφαινύλια) και PBDE (πολυβρωμοδιφαινυλαιθέρες), έως και 4.750 και 5.053 νανογραμμάρια ανά γραμμάριο ιζήματος (ng/g), αντίστοιχα, υπερβαίνοντας σημαντικά τα όρια.
Η ερευνήτρια αντιπαρέβαλε αυτά τα ευρήματα με προηγούμενη έρευνα για PCB σε ιζήματα στην ίδια περιοχή. Σε σύγκριση με μελέτες που πραγματοποιήθηκαν πριν από μια δεκαετία οι συγκεντρώσεις σε έξι δείκτες PCB έχουν αυξηθεί (από 125-669 ng/g σε 152-1.591 ng/g), αντανακλώντας την αύξηση της δραστηριότητας διάλυσης πλοίων στην περιοχή και την αύξηση των σχετικών εργασιών διαχείρισης αποβλήτων. Σε ακόμα πιο παλιές μελέτες (2009), οι συγκεντρώσεις (2,7-2.450 ng/g) ήταν περίπου οι μισές από αυτές που παρατηρήθηκαν στην τρέχουσα μελέτη.
Η χωρική κατανομή των PCB φαίνεται, επίσης, να έχει μετατοπιστεί σημαντικά τα τελευταία 15 χρόνια. Ενώ οι συγκεντρώσεις οργανικών ρύπων στα ιζήματα του κόλπου Nemrut (είναι ο διπλανός κόλπος) ήταν προηγουμένως συγκρίσιμες με εκείνες που βρέθηκαν στα ιζήματα των ναυπηγείων, πλέον οι τελευταίες υπερβαίνουν κατά πολύ τις πρώτες, αναδεικνύοντας τη διάλυση πλοίων ως κύρια αιτία ρύπανσης από χημικούς οργανικούς ρύπους στην περιοχή.
Το πλέον ανησυχητικό στοιχείο για την ευρύτερη περιοχή είναι ότι οι χημικές ουσίες μπορούν να συσσωρευτούν μέσα στους οργανισμούς και να μεταφερθούν από ξηρά, αέρα ή θάλασσα, διευρύνοντας την περιοχή πιθανής επίδρασης και επιρροής τους. Μάλιστα τα PCB και τα PBDE -συμπεριλαμβανομένων των αλογόνων που χρησιμοποιούνται συνήθως ως μονωτές, πλαστικοποιητές ή επιβραδυντικά φλόγας- ταξινομούνται ως πιθανές καρκινογόνες ουσίες.
Για τον λόγο αυτό το 1995 το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον ζήτησε την έναρξη παγκόσμιας δράσης γι’ αυτές τις τοξικές χημικές ουσίες – δράση που ήρθε πρώτον ως μέρος του Πρωτοκόλλου του Aarhus (που ισχύει από το 1998) και δεύτερον μέσω της Σύμβασης της Στοκχόλμης (2004).
4ο μεγαλύτερο στον κόσμο το ναυπηγείο διάλυσης της Aliağa
Η περιοχή Aliağa, στη Σμύρνη της Τουρκίας, περιλαμβάνει το τέταρτο μεγαλύτερο ναυπηγείο διάλυσης πλοίων στον κόσμο, με 25 εγκαταστάσεις που λειτουργούν σε ακτογραμμή δύο χιλιομέτρων. Με έναρξη λειτουργίας, το 1977, η συνολική χωρητικότητα των εγκαταστάσεων διάλυσης πλοίων έφτασε τους 1,45 εκατ. τόνους το 2022. Από το 2015 στο διαλυτήριο ανακυκλώνονται και πλατφόρμες πετρελαίου.
Η μελέτη επικεντρώθηκε σε μια ακτογραμμή μήκους 30 χλμ. βορείως και νοτίως της Aliağa, καθώς, εκτός από τα μεγαλύτερα ναυπηγεία διάλυσης πλοίων στον κόσμο, καταγράφεται συχνή κυκλοφορία πλοίων από και προς τα λιμάνια της περιοχής, αλλά και χερσαίες λειτουργίες, όπως η διύλιση πετρελαίου, τα πετροχημικά, η επεξεργασία σιδήρου – χάλυβα καθώς και η λειτουργία σταθμών ηλεκτροπαραγωγής.
Ως εκ τούτου, η ακούσια παραγωγή οργανικών ρύπων μπορεί να είναι μια άλλη σημαντική πηγή ρύπανσης στην περιοχή, πέραν της ρύπανσης από το διαλυτήριο. Προηγούμενες μελέτες έδειξαν μόλυνση από PCB, οργανοχλωριούχο φυτοφάρμακο και πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες στα ιζήματα της περιοχής.
Σε ό,τι αφορά το διαλυτήριο, παρόλο που εφαρμόζονται πρακτικές διαχείρισης αποβλήτων στις εγκαταστάσεις, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο διαρροών ρυπογόνων ουσιών από αποσυναρμολογημένο εξοπλισμό και υλικά.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 13/2/2026)
