Κατάργηση των ελάχιστων ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης, αύξηση της φορολογίας, απασχόληση των ατόμων πέραν της συνταξιοδότησής τους και επέκταση των κεφαλαιοποιητικών συστημάτων είναι μερικά από τα μέτρα που προτείνει μελέτη του ΟΟΣΑ για την αντιμετώπιση των δημογραφικών πιέσεων στα δημόσια οικονομικά των χωρών-μελών του οργανισμού.
Του ΜΑΚΗ ΝΤΟΒΟΛΟΥ
Οπως σημειώνεται, η γεφύρωση της απόστασης μεταξύ της ελάχιστης και της κανονικής ηλικίας συνταξιοδότησης θα μπορούσε να αποφέρει σημαντικά οφέλη όσον αφορά τα ποσοστά απασχόλησης των ηλικιωμένων, συμβάλλοντας και στη συγκράτηση των συνταξιοδοτικών δαπανών.
Συγκεκριμένα η μελέτη αναφέρει πως, εάν η Ελλάδα καταργούσε την ελάχιστη ηλικία συνταξιοδότησης (στα 62 έτη) και περιόριζε τις περιπτώσεις πρόωρης αποχώρησης από την εργασία (αναπηρικές συντάξεις κ.λπ.), τότε θα μπορούσε να αυξήσει το ποσοστό απασχόλησης των ηλικιωμένων κατά 6,7 ποσοστιαίες μονάδες. Σημαντικά οφέλη θα μπορούσαν, επίσης, να επιτευχθούν με την αύξηση της απασχόλησης των γυναικών, που ακόμη κινείται σε χαμηλή επίπεδα στη χώρα μας.
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του ΟΟΣΑ, η αύξηση της κανονικής ηλικίας συνταξιοδότησης (στην Ελλάδα είναι τα 67 έτη) έχει μικρότερη επίδραση στην απασχόληση εάν η ελάχιστη ηλικία συνταξιοδότησης παραμείνει αμετάβλητη, δεδομένου ότι ένα σημαντικό μερίδιο του πληθυσμού μπορεί να επιλέξει την πρόωρη συνταξιοδότηση κατά την επίτευξη της ελάχιστης ηλικίας συνταξιοδότησης. Μια άλλη μελέτη του ΟΟΣΑ είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι για τις περισσότερες από τις 26 χώρες που εξετάστηκαν, μια αύξηση της νόμιμης ηλικίας συνταξιοδότησης κατά ένα έτος θα μπορούσε να αυξήσει τη μέση πραγματική ηλικία συνταξιοδότησης κατά τέσσερις έως πέντε μήνες. Ωστόσο, ένα τέτοιο αποτέλεσμα τείνει να είναι ασθενέστερο σε χώρες όπου οι εναλλακτικές οδοί πρόωρης συνταξιοδότησης είναι σημαντικές.
Ομως, η εξάλειψη των οδών πρόωρης εξόδου μπορεί να ενισχύσει σημαντικά την απασχόληση, ειδικά σε χώρες όπως η Γαλλία, η Ισπανία και η Ελλάδα, με μεγάλο χάσμα μεταξύ της ελάχιστης και της κανονικής ηλικίας συνταξιοδότησης (στην Ελλάδα 62 ελάχιστη, 67 κανονική ηλικία).
Επίσης, η μελέτη τάσσεται υπέρ της παράτασης του εργασιακού βίου και πέραν της ηλικίας συνταξιοδότησης, με άρση των αντικινήτρων και την προώθηση πιο ευέλικτων μορφών συνταξιοδότησης, που να συνδυάζουν και παραμονή στην εργασία. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η σύσταση του ΟΟΣΑ προς τις κυβερνήσεις να «αποθαρρύνουν ή να περιορίσουν περαιτέρω την υποχρεωτική συνταξιοδότηση από τους εργοδότες», ενώ και ο δημόσιος τομέας θα μπορούσε να διαδραματίσει βασικό ρόλο σε αυτό, καθώς η υποχρεωτική συνταξιοδότηση είναι πιο συχνή για τους δημόσιους υπαλλήλους.
Φόροι, ιδιωτική ασφάλιση και υγεία
Σύμφωνα με τη μελέτη του ΟΟΣΑ, οι χώρες, εκτός από τον περιορισμό των δαπανών, ενδέχεται να χρειαστεί να αυξήσουν τους φόρους για να αντιμετωπίσουν τις σημαντικές δημοσιονομικές πιέσεις από τη γήρανση του πληθυσμού. Μεταξύ των προτεινόμενων φόρων είναι:
Η αύξηση του φόρων κατανάλωσης (ΦΠΑ), καθώς θα είχε τη δυνατότητα να δημιουργήσει μεγάλα έσοδα. Η κατάργηση απαλλαγών από τον ΦΠΑ και των μειωμένων συντελεστών σε ορισμένα αγαθά και υπηρεσίες θα βελτίωνε την απόδοση πρόσθετων εσόδων.
Η αύξηση του φόρου εισοδήματος φυσικών προσώπων θα μπορούσε να αποφέρει σημαντικά έσοδα, ωστόσο μια τέτοια επιλογή θα πρέπει να εξεταστεί προσεκτικά, ειδικά σε χώρες όπου οι συντελεστές φόρου είναι υψηλοί. Ως μια άλλη επιλογή πολιτικής, οι κυβερνήσεις θα μπορούσαν να εξετάσουν το ενδεχόμενο αύξησης της φορολογίας των συνταξιοδοτικών εισοδημάτων, υπό το πρίσμα του αυξανόμενου συνταξιοδοτικού εισοδήματος σε σχέση με το ΑΕΠ.
Η αύξηση των πραγματικών φορολογικών συντελεστών στο εισόδημα κεφαλαίου σε επίπεδα πιο κοντά σε εκείνα του εισοδήματος από την εργασία.
Οι φόροι επί των ακίνητων μπορεί να είναι αποτελεσματικοί, εάν σχεδιαστούν προσεκτικά, αντανακλώντας την ακίνητη φύση της φορολογικής βάσης και ως συνέπεια την περιορισμένη συμπεριφορική αντίδραση στον φόρο.
Οι φόροι κληρονομιάς θα μπορούσαν να συμβάλουν στη διαφοροποίηση των πηγών εσόδων για την αντιμετώπιση των δημοσιονομικών προκλήσεων που σχετίζονται με τη γήρανση του πληθυσμού και τη μείωση της ανισότητας εισοδήματος και πλούτου, χωρίς αρνητικές επιπτώσεις στην ανάπτυξη.
Οι περιβαλλοντικοί φόροι θα μπορούσαν να αποτελέσουν μια άλλη πιθανή πολιτική επιλογή για την άντληση σημαντικών εσόδων, ακόμα και αν το δυναμικό εσόδων αυτών των φόρων είναι προσωρινό.
Επίσης, η μελέτη του ΟΟΣΑ εκτιμά ότι η διασφάλιση καλά σχεδιασμένων, καλά ρυθμιζόμενων και κατάλληλα διαχειριζόμενων κεφαλαιοποιητικών συνταξιοδοτικών συστημάτων είναι ζωτικής σημασίας για την προσέλκυση αποταμιεύσεων και τη διαχείριση κινδύνων. Στο πλαίσιο αυτό οι φορολογικές πολιτικές πρέπει να ενθαρρύνουν τη συμμετοχή σε αυτά τα συστήματα. Η εισαγωγή της αυτόματης εγγραφής θα μπορούσε να αποτελέσει μια αποτελεσματική εναλλακτική λύση για την αύξηση της συμμετοχής σε κεφαλαιοποιητικά συνταξιοδοτικά συστήματα, όπου η εγγραφή δεν είναι υποχρεωτική. Παρ’ όλα αυτά, για να εξασφαλιστεί η επιτυχία, η αυτόματη εγγραφή θα πρέπει να καταστεί υποχρεωτική για τους εργοδότες.
Επιπλέον, η μετατόπιση μέρους των δημόσιων δαπανών για την υγειονομική περίθαλψη στον ιδιωτικό τομέα θα μπορούσε να αποτελέσει μια επιλογή για την αντιμετώπιση των αυξανόμενων πιέσεων στις δαπάνες στις γηράσκουσες κοινωνίες. Βέβαια, η μελέτη επισημαίνει ότι μια τέτοια επιλογή θα ενείχε σημαντικούς κινδύνους, ιδίως την επιδείνωση των ανισοτήτων όσον αφορά την κάλυψη και την πρόσβαση σε υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης, καθώς και την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών, χωρίς απαραίτητα να οδηγεί σε εξοικονόμηση κόστους. Για τον λόγο αυτό, τα καλά σχεδιασμένα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης είναι απαραίτητα για την ελαχιστοποίηση τέτοιων κινδύνων. Επίσης, η στενή συνεργασία μεταξύ του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα είναι σημαντική, συμβάλλοντας στην επέκταση της δυναμικότητας και στην επίτευξη περαιτέρω προόδου στο μέτωπο των ιατρικών εξελίξεων.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (31 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2025)
