Η Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη στα μέσα της δεκαετίας του 1990 αποτέλεσε διεθνώς μια νέα φιλοσοφία διοίκησης. Ο ΟΗΕ με το Global Compact (2000) και ο ΟΟΣΑ με τις Κατευθυντήριες Γραμμές για Υπεύθυνες Επιχειρήσεις έθεσαν τα θεμέλια της ηθικής διακυβέρνησης.
ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΟΥΣΚΟΥΚΗ*
Οι επιχειρήσεις δεν όφειλαν απλώς να τηρούν τον νόμο, αλλά να επιδεικνύουν ενεργό κοινωνικό ρόλο. Στην Ελλάδα το CSR Hellas, ιδρυτικό μέλος του ευρωπαϊκού δικτύου CSR Europe, ανέδειξε την ΕΚΕ σε θεσμό, ενώ εταιρίες και οργανισμοί άρχισαν να δημοσιεύουν ετήσιες εκθέσεις κοινωνικού αποτυπώματος.
Η δεκαετία του 2000 ήταν η εποχή της εξωστρέφειας. Η ΕΚΕ συνδέθηκε με χορηγίες, περιβαλλοντικές δράσεις και εταιρικά προγράμματα για την κοινωνική συνοχή. Ομως η οικονομική κρίση μετά το 2010 άλλαξε την οπτική. Η εμπιστοσύνη της κοινωνίας προς τις επιχειρήσεις κλονίστηκε και το ζητούμενο δεν ήταν πια η φιλανθρωπία, αλλά η λογοδοσία. Από το 2014, με την ευρωπαϊκή οδηγία 2014/95/ΕΕ για τη μη χρηματοοικονομική πληροφόρηση, οι μεγάλες εταιρίες υποχρεώθηκαν να αναφέρουν συγκεκριμένα στοιχεία για το περιβάλλον, τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη διαφθορά και τη διακυβέρνηση.
Το ακρωνύμιο, που σημαίνει Environmental, Social and Governance, υιοθετήθηκε από τα Ηνωμένα Εθνη το 2004, μέσα από την πρωτοβουλία «Who Cares Wins». Ηταν η στιγμή που η εταιρική υπευθυνότητα συνδέθηκε με τη χρηματοδότηση και την επενδυτική αξιολόγηση. Οι τράπεζες και τα funds άρχισαν να εντάσσουν κριτήρια ESG στα χαρτοφυλάκιά τους, αναζητώντας επιχειρήσεις με διαφάνεια, σταθερότητα και μακροπρόθεσμη αξία. Το ESG, δηλαδή, δεν αντικατέστησε την ΕΚΕ, αλλά τη μετέτρεψε από εθελοντικό εργαλείο σε οικονομικό δείκτη βιωσιμότητας.
Στην Ελλάδα η πλήρης ενσωμάτωση ήρθε με την ευρωπαϊκή οδηγία CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive), που τέθηκε σε εφαρμογή το 2024. Από το 2025 πάνω από 1.000 ελληνικές επιχειρήσεις θα πρέπει να δημοσιεύουν τυποποιημένες εκθέσεις βιωσιμότητας, σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα ESRS. Πρόκειται για μια ριζική μεταβολή: οι ίδιες αρχές της ΕΚΕ -σεβασμός στο περιβάλλον, στους εργαζομένους, στους πολίτες- πλέον εντάσσονται σε νομική υποχρέωση. Οπως τονίζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, «το ESG είναι το πλαίσιο με το οποίο η κοινωνική υπευθυνότητα μετατρέπεται σε μετρήσιμη οικονομική πραγματικότητα».
Το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης στην Ελλάδα λειτουργεί ήδη ως θεσμικός κόμβος αυτής της μετάβασης, δημιουργώντας τον Εθνικό Ψηφιακό Χάρτη ESG, όπου θα συγκεντρώνονται όλα τα δεδομένα εταιρικής διαφάνειας. Αντίστοιχα, η Τράπεζα της Ελλάδος, στον νέο Κώδικα Εταιρικής Διακυβέρνησης (2024), εισάγει την αρχή της «βιώσιμης διοίκησης», δηλαδή τη σύνδεση εταιρικών αποφάσεων με περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις, η χρηστή διακυβέρνηση είναι η γέφυρα ανάμεσα στην υπευθυνότητα και τη βιωσιμότητα.
Οι δύο λογικές -κοινωνική και οικονομική- συναντώνται πλέον στην ίδια εξίσωση. Η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει ότι το ESG δεν αντικατέστησε την ΕΚΕ, αλλά την ανέδειξε σε δομικό στοιχείο της οικονομίας.
Η Ελλάδα βρίσκεται πλέον στην ώριμη φάση αυτής της πορείας, με θεσμούς όπως το CSR Hellas, η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, η Τράπεζα της Ελλάδος και το ΕΚΤ το πλαίσιο έχει ολοκληρωθεί. Εκείνο που απομένει είναι η καλλιέργεια κουλτούρας βιωσιμότητας σε όλο το φάσμα της επιχειρηματικότητας – από τις μεγάλες εισηγμένες έως τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής οικονομίας.
* Kαθηγητής Δερματολογίας, νομικός, πρόεδρος
της Ιπποκρατείου Aκαδημίας Iαματικής Iατρικής,
πρόεδρος Παγκόσμιας Aκαδημίας Kινεζικής και
Συμπληρωματικής Iατρικής
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 6/2/2026)
