Η συνείδηση, αν νοηθεί ως ο μηχανισμός παρακολούθησης και ελέγχου, όταν κατασκευαστεί κάποτε μηχανή που να παρακολουθεί τι συμβαίνει μέσα της και γύρω της και να αντιδρά ανάλογα ως προηγμένο σύστημα συναγερμού, ίσως θα μιμείται το βίωμα (που δεν έχει) ακολουθώντας το νόημα, ενώ σε εμάς και σε μια πραγματική συνείδηση (ακόμα και ζωική) το βίωμα προηγείται του όποιου νοήματος.
ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΟΥΣΚΟΥΚΗ
Περισσότερο και από τη νοημοσύνη, με την οποία είναι στενά συνυφασμένη, η συνείδηση είναι βιολογικό φαινόμενο, είναι δηλαδή υποχρεωτικά ενσώματη και ευαίσθητη στις περιστάσεις. Απαιτείται τρωτό και ευαίσθητο σώμα για να νιώσουμε πόνο, φόβο, ηδονή, χαρά και να βγάλουμε κίνηση, φωνή, κλάμα ή γέλιο, προτού καν μάθουμε λέξεις για να περιγράψουμε τι τρέχει μέσα μας και τι αντιλαμβανόμαστε γύρω μας. Αλλά και αργότερα, μετά την έλευση της γλώσσας και την απαρχή του ανθρώπινου νου, συναίσθημα που δεν το νιώθεις στο σώμα σου είναι υποκρισία ή αυταπάτη.
Αν η συνείδηση νοηθεί ως μηχανισμός παρακολούθησης και ελέγχου, ίσως να κατασκευαστεί κάποτε μηχανή που να παρακολουθεί τι συμβαίνει μέσα της και γύρω της και να αντιδρά ανάλογα, όπως ένα προηγμένο σύστημα συναγερμού ή όπως τα αυτόματα στο Blade Runner, όμως θα μιμείται βίωμα, που δεν έχει, ακολουθώντας το νόημα, ενώ σε εμάς και σε μια πραγματική συνείδηση το βίωμα προηγείται του όποιου νοήματος.
Αλλά ακόμα και τα νοήματα τα ίδια αποκτούν βιωματική βάση, δηλαδή, έχουμε διαφορετική σωματική αντίδραση στο ψεύδος, στην αλήθεια ή στην αβεβαιότητα, ενώ μια απόδειξη στα μαθηματικά ή ένα ποίημα μπορεί να φέρει δάκρυα στα μάτια μας. Το πώς νιώθει η σύντροφός μου, ο συνάνθρωπός μου, με ενδιαφέρει, γιατί όμως να με ενδιαφέρει πώς νιώθει ένα μηχάνημα που έμαθε να μιμείται κατά παραγγελία συναίσθημα;
Η ευτυχία και η επιδίωξή της, μολονότι είναι τα ισχυρότερα χαρτιά που παίζονται στις ζωές μας, είναι τόσο δύσκολο να προσεγγιστούν με κάποια αντικειμενικότητα επιστημονική ή φιλοσοφική. Γενικά ότι, όπως και οι περί Θεού πίστεις, η ευτυχία είναι ιδέα κατασκευασμένη από πεποιθήσεις με καταβολές σε κοινωνικές παραδόσεις. Φυσικά, ως τελικός σκοπός κατ’ αναλογία με την επιδίωξη νίκης στις αθλητικές αναμετρήσεις, αφήνει κάποιο αντικειμενικό ίχνος στη δικαιοσύνη, στην ισονομία, στην ισορροπία μεταξύ προσπάθειας και επίτευξης και στο ότι ο παράγοντας τύχη είναι αποδεκτός και στα σπορ και στη ζωή.
Η σκέψη ως τελική κατάληξη, κατ’ αναλογία με την εντροπία, τότε με βάση τις πολλές αντικειμενικές δυστυχίες που αντιμετωπίζει ο κάθε άνθρωπος κατασκευάζει το αντίθετό τους και αν αυτά τα αντίθετα ορίζουν μια συνισταμένη, τότε αυτό μπορεί να θεωρηθεί ως «η ευτυχία του», αλλά βέβαια αυτό αλλάζει ανάλογα με το τι αντιμετωπίζει στη διαδρομή της ζωής.
Η ταχύτατη πρόσβαση των νέων στην πληροφορία, μέσω Google, π.χ., δεν τους βοηθάει ιδιαίτερα από τη σκοπιά της μόρφωσης, επειδή «δεν έμαθαν να μαθαίνουν».
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (19 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2025)
