Η δημόσια υγεία έχει στον πυρήνα της την πρόληψη, την προαγωγή και την προστασία της δημόσιας υγείας του γενικού πληθυσμού, με βασικό στόχο τη μείωση των κοινωνικών ανισοτήτων στην υγεία, οι οποίες αποτελούν μία από τις σκληρότερες μορφές κοινωνικής αδικίας, με αποτέλεσμα να μειώνεται το προσδόκιμο επιβίωσης διάφορων κοινωνικών ομάδων και κατά συνέπεια να μην προσδοκούμε σε ένα κράτος που στοχεύει στη «συμπερίληψη» των κατοίκων.
ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΊΝΟΥ ΚΟΥΣΚΟΎΚΗ*
Το σύστημα υγείας στην Ελλάδα είχε παραδοσιακά νοσοκομειοκεντρικό και ιατροκεντρικό προσανατολισμό, ενώ η Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας δεν αποτελούσε βασικό πυλώνα στις πολιτικές που εφαρμοζόταν, αλλά και η κατεύθυνση της προαγωγής και αγωγής της υγείας παρέμενε άγνωστη σε πολλούς, καθώς είναι ταυτισμένη λανθασμένα η υγεία με το νοσοκομείο, που πάμε αφότου αρρωστήσουμε για να λάβουμε θεραπεία. Η υγεία βρίσκεται ένα βήμα πριν από αυτό, στην πρόληψη και την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, η δε ριζική αναβάθμιση του συστήματος δημόσιας υγείας προϋποθέτει την εφαρμογή πολιτικών, καθώς η Πολιτεία έχει χρέος να παρέχει σε κάθε πολίτη τα απαραίτητα εργαλεία για να βελτιώσει την υγεία του, ενώ πρέπει να είναι και αρωγός στην προσπάθεια εξάλειψης των κοινωνικών ανισοτήτων.
Η πρόληψη στην Ιατρική διακρίνεται στην «πρωτογενή» και τη «δευτερογενή». Η πρωτογενής πρόληψη εστιάζει στην αποφυγή έκθεσης σε βλαπτικούς παράγοντες, αποφυγή καπνίσματος ή στην ενίσχυση της άμυνας του οργανισμού, όπως με τους εμβολιασμούς. Η δευτερογενής πρόληψη έχει ως στόχο τη διάγνωση νοσημάτων πριν από την εμφάνιση των συμπτωμάτων και κατά το δυνατόν πρωιμότερα, όταν δηλαδή είναι ακόμα εφικτή η αναστολή ή και αναστροφή των παθογενετικών διεργασιών, όπως ο προσυμπτωματικός έλεγχος για την πρόληψη διάφορων καρκίνων.
Η πρόληψη δεν περιορίζεται μόνο στην αποτροπή νόσων, αλλά περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα ενεργειών που αρχίζουν από πολύ νωρίς στη ζωή του ανθρώπου και συνεχίζονται καθ’ όλη τη διάρκειά της. Η προγεννητική φροντίδα, τα παιδιατρικά εμβόλια, οι ενημερωτικές εκστρατείες για τη διατροφή, τη σωματική δραστηριότητα, η διακοπή ανθυγιεινών συνηθειών, ο προσυμπτωματικός έλεγχος για νοσήματα όπως ο καρκίνος και τα καρδιαγγειακά συνιστούν τον διαρκή κύκλο φροντίδας και εγρήγορσης του πληθυσμού, με στόχο τη σημαντική μείωση εμφάνισης χρόνιων νοσημάτων, τη μείωση των δαπανών υγείας και τη βελτίωση της συνολικής ευημερίας της κοινωνίας.
Η αποστολή της Ιατρικής συνοψίζεται επιγραμματικά στη μεγιστοποίηση της ποιοτικά σταθμισμένης διάρκειας ζωής του ατόμου. Η μείωση της συχνότητας του πρόωρου θανάτου και η αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης μπορούν να επιτευχθούν με τη μείωση του αριθμού των θανάτων μεταξύ των νοσούντων, στόχο που αποτελεί κατεξοχήν αντικείμενο της θεραπευτικής ιατρικής, και με τη μείωση της συχνότητας εμφάνισης των νοσημάτων που αποτελεί το αντικείμενο της προληπτικής ιατρικής.
Στη χώρα μας η προληπτική ιατρική κερδίζει ολοένα και περισσότερο συνεχώς έδαφος, με οργανωμένα προγράμματα από κρατικούς και ιδιωτικούς φορείς. Η ενίσχυση δε αυτών των δράσεων και η ενεργή συμμετοχή του πληθυσμού αποτελούν καθοριστικό βήμα προς ένα πιο υγιές και βιώσιμο μέλλον.
* Kαθηγητής Δερματολογίας, νομικός,
πρόεδρος της Ιπποκρατείου Aκαδημίας
Iαματικής Iατρικής, πρόεδρος
Παγκόσμιας Aκαδημίας Kινεζικής και
Συμπληρωματικής Iατρικής
