Το ελληνικό χρηματιστήριο διανύει τον πέμπτο ανοδικό του χρόνο, με τις τράπεζες να υπεραποδίδουν και τους δείκτες να «γράφουν» θετικές επιδόσεις, που ενισχύουν την άποψη όσων υποστηρίζουν ότι παρουσιάζει ανθεκτικότητα μέσα στη νέα παγκόσμια αβεβαιότητα. Ομως, όπως προειδοποίησε μέσα από την εκπομπή DEALroom της εφημερίδας «DEALnews» ο επενδυτικός σύμβουλος Δημήτρης Τζάνας, πίσω από την επιφάνεια υπάρχει μια κρίσιμη ευπάθεια: η εξάρτηση από τους ξένους επενδυτές.
Οπως ανέφερε ο κ. Τζάνας στη συνέντευξή του, περίπου το 70% της κεφαλαιοποίησης του Χρηματιστηρίου Αθηνών (Χ.Α.) ανήκει σε ξένα χαρτοφυλάκια και τα 2/3 των συναλλαγών διενεργούνται από αυτά. Σύμφωνα με τον σύμβουλο επενδύσεων, οι ξένοι «έβαλαν πλάτη» στη διάσωση των τραπεζών και είναι οι μεγάλοι ωφελημένοι της ανόδου του χρηματιστηρίου. Αν, λοιπόν, αλλάξει η στάση τους, «το Χ.Α. δεν μπορεί να μείνει αλώβητο», όπως υπογραμμίζει ο κ. Τζάνας.
«Σημαντικό ρόλο παίζει ότι περίπου το 70% της κεφαλαιοποίησης του ελληνικού χρηματιστηρίου ανήκει σε ξένους και τα 2/3 των συναλλαγών γίνονται από αυτούς. Οι ξένοι, που “έβαλαν πλάτη” μέσω funds για να σωθούν οι τράπεζες, ήταν οι ωφελημένοι. Οι Ελληνες, είτε επειδή δεν το πίστεψαν είτε λόγω τραυματικών εμπειριών (βλ. 1999) ή λόγω προβλημάτων ρευστότητας ή φορολογικών εμποδίων (“πόθεν έσχες”), δεν συμμετείχαν μαζικά» ανέφερε ο κ. Τζάνας και πρόσθεσε: «Οπως είναι η κατάσταση στο χρηματιστήριο, με τη συμμετοχή των ξένων, αν υπάρξει αναταραχή για λόγους που συνδέονται, π.χ., με τις εξελίξεις στη Γαλλία, θα επηρεαστεί το ελληνικό χρηματιστήριο. Δεν μπορεί να μείνει αλώβητο, αν υπάρχουν αρνητικές διεθνείς εξελίξεις».
Το διεθνές περιβάλλον μόνο καθησυχαστικό δεν είναι, σύμφωνα με τον επενδυτικό σύμβουλο. Με τα «Trumponomics» να φέρνουν υψηλούς δασμούς και μετωπικές διαπραγματεύσεις στο διεθνές οικονομικό περιβάλλον, η Ευρώπη να αναζητά ενεργειακά υποκατάστατα μετά το τέλος της περιόδου της ρωσικής εξάρτησης και τις εστίες γεωπολιτικής έντασης να πολλαπλασιάζονται, δημιουργείται πλέον ένα πλαίσιο υψηλής αβεβαιότητας.
Αν και οι αγορές δείχνουν ως τώρα «τρομακτική ανθεκτικότητα», ο κ. Τζάνας υπενθυμίζει ότι πρόκειται για δείκτες και όχι για το σύνολο των οικονομιών. Για παράδειγμα, η Γερμανία βρίσκεται σε ύφεση (-0,3% ΑΕΠ), παρά το γεγονός ότι ο DAX κρατιέται από τις μεγάλες, διεθνοποιημένες εταιρίες. Αντίστοιχα στην Ελλάδα, η κίνηση συγκεντρώνεται στις μεγάλες εισηγμένες, ενώ το μεσαίο επιχειρηματικό στρώμα «υποφέρει» λόγω της υποβαθμισμένης αγοραστικής δύναμης.
Συν τοις άλλοις, ανέφερε ο κ. Τζάνας, ο κύκλος ανόδου των τραπεζών στηρίχθηκε στην εξυγίανση, καθώς και στην προοπτική πιστωτικής επέκτασης. Ομως αυτό το γεγονός δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε ευρεία διάχυση της ανάπτυξης. Η οικονομία «τρέχει» λίγο πάνω από 2%, αλλά οι επενδύσεις παραμένουν χαμηλές ως ποσοστό του ΑΕΠ και ένα μεγάλο μέρος των Αμεσων Ξένων Επενδύσεων (ΑΞΕ) κατευθύνεται σε real estate, με αμφίβολη μακροπρόθεσμη προστιθέμενη αξία.
Οι καταλύτες, σύμφωνα με τον κ. Τζάνα, υπάρχουν. Σε αυτούς περιλαμβάνονται το ενδιαφέρον της Euronext για την ΕΧΑΕ, οι εκκρεμείς αξιολογήσεις και ο στόχος ένταξης του Χ.Α. στις ανεπτυγμένες αγορές. Αυτό αποτελεί «ψήφο εμπιστοσύνης» στις προοπτικές; «Ναι, αλλά υπό όρους ροών» τονίζει ο επενδυτικός σύμβουλος. Με δεδομένη την ξένη κυριαρχία στο ταμπλό, οποιοδήποτε εξωτερικό σοκ -από δημοσιονομικές ανισορροπίες στις ΗΠΑ ή αναταράξεις στη Γαλλία έως κλιμάκωση γεωπολιτικών- μπορεί να ανακόψει αυτή τη δυναμική.
Τα Trumponomics, οι δασμοί και ο παγκόσμιος αντίκτυπος
Τα Trumponomics, όπως χαρακτηριστικά τα περιγράφει στη συνέντευξή του ο Δημήτρης Τζάνας, συνδυάζουν επιθετικούς δασμούς στην εμπορική πολιτική, με ανακατανομή δαπανών υπέρ αστυνόμευσης και άμυνας και υψηλά ελλείμματα στο δημοσιονομικό.
«Οι δασμοί αναγγέλθηκαν μαζικά (”Day of Liberation”), με 186 χώρες στο στόχαστρο» σημείωσε ο επενδυτικός σύμβουλος, διευκρινίζοντας ότι «για την Ευρώπη διαμορφώθηκε περίπου στο 15% ο μέσος συντελεστής, ενώ για την Ινδία ακούστηκε ακόμα και 50%, λόγω του ρωσικού πετρελαίου». Η Fed και ο Jerome Powell, ο επικεφαλής της, προειδοποιούν ότι οι δασμοί τροφοδοτούν τον πληθωρισμό. Ωστόσο, όπως αναφέρει ο κ. Τζάνας, ο Τραμπ αντιτείνει πως οι εταιρίες πρέπει να απορροφήσουν το κόστος, ενώ δίνει «εντολές» σε μεγάλες επιχειρήσεις, όπως στη Walmart, για να μην αυξήσει τιμές.
Κατά τον κ. Τζάνα, το αποτέλεσμα των Trumoconomics είναι περιβάλλον αβεβαιότητας, το οποίο βλάπτει τους καταναλωτές και τους επενδυτές, επιδεινώνοντας το κόστος αποφάσεων. «Κι αν οι αγορές μέχρι στιγμής αντέχουν», σύμφωνα με τον επενδυτικό σύμβουλο, η εξάρτηση πολλών οικονομιών από τις παγκόσμιες αλυσίδες σημαίνει ότι οι αναταράξεις των δασμών δύσκολα θα αφήσουν αλώβητες τις προοπτικές επενδύσεων και ανάπτυξης.
Θεσμοί, Δικαιοσύνη και διαφθορά στην κεντρική «εξίσωση»
Ο επενδυτικός σύμβουλος αναφέρθηκε και στο θέμα που διαδραματίζει η Δικαιοσύνη στο επενδυτικό περιβάλλον και στην ανάπτυξη.
Ο Δημήτρης Τζάνας υπενθύμισε την κλασική υπόθεση των Ατζέμογλου – Ρόμπινσον: Οι θεσμοί καθορίζουν την ανάπτυξη. Χώρες χωρίς φυσικούς πόρους (όπως το Ισραήλ) ευημέρησαν χάρη σε συνεκτικούς θεσμούς, ενώ πλούσιες σε πόρους (για παράδειγμα, η Βενεζουέλα) βυθίστηκαν λόγω κακής διακυβέρνησης και διαφθοράς.
Στην Ελλάδα, υποστήριξε ο κ. Τζάνας, ο «μεγάλος ασθενής» είναι η Δικαιοσύνη: Υποθέσεις συζητούνται στα δικαστήρια ακόμα και 25 χρόνια μετά. Για τον λόγο αυτό ο επενδυτικός σύμβουλος θεωρεί ότι απαιτείται η αναβάθμιση συνολικά του Δημοσίου, με στόχους, χρονοδιαγράμματα και λειτουργικούς φορείς.
Χωρίς ταχύτητα δικαίου και αποτελεσματική διοίκηση οι «μεγάλες κουβέντες» για παραγωγικό μετασχηματισμό καταλήγουν σε κουφάρια έργων και χαμένες επιχορηγήσεις, τόνισε ο κ. Τζάνας, επισημαίνοντας ότι, αν δεν θωρακίσουμε τους θεσμούς, ούτε τα χρηματιστήρια ούτε οι αξιολογήσεις θα αρκούν για βιώσιμη ανάπτυξη.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 12/9/2025)
