Του Μάκη Ντόβολου
Οταν το 2022 η Ε.Ε. αποφάσιζε να μειώσει δραστικά την ενεργειακή της εξάρτηση από τη Ρωσία, το αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο αντιμετωπίστηκε ως «μάννα εξ ουρανού». Ομως τα νέα δεδομένα που δημιουργούν σε πλανητικό επίπεδο οι κινήσεις του προέδρου των ΗΠΑ, με την Ευρώπη να συμπεριλαμβάνεται στο κάδρο των απειλών του Αμερικανού προέδρου, εγείρουν πλέον ερωτήματα για το αν η νέα εξάρτηση είναι προτιμότερη από την προηγούμενη.
Δεν είναι τυχαίο ότι κατά την κορύφωση της κρίσης στη Γροιλανδία, ο επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκνσεν δήλωσε πως «υπάρχει αυξανόμενη ανησυχία, την οποία συμμερίζομαι, που συνδέεται με τον κίνδυνο να αντικατασταθεί μια εξάρτηση από μια άλλη», προσθέτοντας ότι «οι γεωπολιτικές αναταράξεις ως συνέπεια της κρίσης στη Γροιλανδία χρησίμευσαν ως σήμα συναγερμού». Στο πλαίσιο αυτό, όπως σημείωσε, η Ε.Ε. συζητά πλέον και με άλλες χώρες στον κόσμο που είναι σε θέση να της παράσχουν περισσότερες προμήθειες σε υγροποιημένο φυσικό αέριο, όπως είναι ο Καναδάς, το Κατάρ, η Σαουδική Αραβία, η Αλγερία και το Καζακστάν.
Βέβαια, δεν άργησε η αντίδραση από την αμερικανική πλευρά, με το γνωστό και στην Ελλάδα υπουργό Ενέργειας Chris Wright να χαρακτηρίζει «ατυχείς» τις δηλώσεις του επιτρόπου.
Η ΘΕΡΙΝΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ
Ομως παρά τις δηλώσεις και τις… δεύτερες σκέψεις σε κοινοτικούς αξιωματούχους, το γεγονός είναι ότι αυτή τη στιγμή η Ευρώπη έχει εγκλωβιστεί στις αμερικανικές ενεργειακές ορέξεις. Από τη μία πλευρά έχουν αυξηθεί σημαντικά οι εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου και πετρελαίου, από τις ΗΠΑ κατά τα τελευταία χρόνια, προκειμένου να καλυφθεί το κενό που άφησαν οι «κομμένες» ρωσικές ποσότητες, ενώ, από την άλλη, η Ε.Ε. έχει ήδη δεσμευτεί να εισάγει αμερικανικό φυσικό αέριο, πετρέλαιο και πυρηνικά καύσιμα ύψους 750 δισ. δολ. έως το 2028, στο πλαίσιο της καλοκαιρινής συμφωνίας του Ντόναλντ Τραμπ με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Τα επίσημα στοιχεία της Eurostat είναι αποκαλυπτικά. Το 1ο τρίμηνο του 2020 η Ρωσία ήταν μακράν η χώρα με τις υψηλότερες εξαγωγές ενεργειακών αγαθών στην Ε.Ε., με το μερίδιό της να ανέρχεται σε 27,3%. Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία άλλαξε ριζικά τη δομή του εμπορίου, με το μερίδιο της Ρωσίας να πέφτει στο 3,6% το 4ο τρίμηνο του 2025. Αντίθετα, οι Ηνωμένες Πολιτείες έγιναν ο μεγαλύτερος εταίρος με μερίδιο 17,2% το 4ο τρίμηνο του 2025, διπλάσιο σε σύγκριση με τα τέλη του 2021. Παράλληλα, φαίνεται να ωφελήθηκαν και άλλες χώρες, όχι όμως στον ίδιο βαθμό. Η Νορβηγία έγινε ο δεύτερος μεγαλύτερος εταίρος με μερίδιο 11,2%, ενώ και τα μερίδια της Αλγερίας, της Σαουδικής Αραβίας και του Καζακστάν αυξήθηκαν σημαντικά μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Συγκεκριμένα, το Καζακστάν έγινε ο τρίτος μεγαλύτερος εταίρος πίσω από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Νορβηγία, με μερίδιο 7,6% το 4ο τρίμηνο του 2025.
Στο 16% το μερίδιο εισαγωγών από τη Ρωσία
– Σε αντίθεση με το πετρέλαιο, οι εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από τη Ρωσία δεν έχουν υποστεί πλήρη απαγόρευση από την Ε.Ε. Οι εισαγωγές LNG από τη Ρωσία μειώθηκαν στην αρχή του πολέμου, προτού αυξηθούν εκ νέου από το 4ο τρίμηνο του 2023. Αυτό οδήγησε την Ε.Ε., τον Μάιο του 2025, να καταρτίσει επικαιροποιημένο χάρτη πορείας για να διασφαλίσει την πλήρη σταδιακή κατάργηση της εξάρτησής της από τα ρωσικά ενεργειακά προϊόντα. Ειδικότερα, το σχέδιο αποσκοπεί στον τερματισμό όλων των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου, τόσο υγροποιημένου όσο και αερίου, έως το τέλος του 2027. Το μερίδιο της Ρωσίας στις εισαγωγές LNG στην Ε.Ε. μειώθηκε από 21% το 2021 σε 16% το 2025 και είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος προμηθευτής της Ε.Ε. Κυρίαρχος προμηθευτής είναι, πλέον, οι ΗΠΑ, καθώς το μερίδιό τους στις εισαγωγές LNG της Ε.Ε., από 29% το 2021, εκτοξεύτηκε στο 53% το 2025.
– Το μερίδιο της Ρωσίας στις εισαγωγές φυσικού αερίου της Ε.Ε. σε αέρια κατάσταση μειώθηκε από 45% το 2021 σε 16% το 2025. Ο λόγος για τον οποίο το μερίδιο της Ρωσίας παραμένει σημαντικό είναι ότι ορισμένες χώρες της Ε.Ε. έλαβαν προσωρινές εξαιρέσεις επειδή η υποδομή τους δεν τους επιτρέπει να στραφούν γρήγορα προς εναλλακτικούς προμηθευτές. Κατά την ίδια περίοδο, το μερίδιο της Αλγερίας αυξήθηκε περισσότερο, καθιστώντας την τον μεγαλύτερο προμηθευτή της Ε.Ε., με μερίδιο 27%.
– Η απαγόρευση της Ε.Ε. στις εισαγωγές ρωσικού αργού πετρελαίου, σε συνδυασμό με το επακόλουθο εμπάργκο στα προϊόντα διύλισης πετρελαίου, συνέβαλε στη σημαντική μείωση των εισαγωγών των εν λόγω προϊόντων από τη Ρωσία. Κατά συνέπεια, το μερίδιο των εισαγωγών πετρελαίου από τη Ρωσία μειώθηκε από 29% το 1ο τρίμηνο του 2021 σε μόλις 1% το 4ο τρίμηνο του 2025. Το 2021 η Ρωσία ήταν μακράν ο μεγαλύτερος πετρελαϊκός προμηθευτής της Ε.Ε. Εως το 2025 οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Νορβηγία είχαν καταστεί οι κύριοι εταίροι, με τα μερίδιά τους να αυξάνονται κατά 6 και 4 ποσοστιαίες μονάδες, αντίστοιχα.
Η Ελλάδα διπλασιάζει τις παραλαβές υγροποιημένου καυσίμου από τις ΗΠΑ
Τα στοιχεία του Διαχειριστή του Εθνικού Συστήματος Φυσικού Αερίου (ΔΕΣΦΑ) για το 2025 δείχνουν την κυριαρχία του αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου και στην εγχώρια αγορά. Ειδικότερα, οι ΗΠΑ παρέμειναν ο μεγαλύτερος προμηθευτής LNG της χώρας, με ποσότητες 26,56 TWh, αυξημένες κατά 98,36% σε σχέση με το 2024, οι οποίες αντιστοιχούν σε ποσοστό 86,12% επί των συνολικών εκφορτώσεων LNG. Ακολούθησαν η Νιγηρία με 1,37 TWh (4,44%), η Αίγυπτος με 1,00 TWh (3,24%), η Αλγερία με 0,98 TWh (3,18%) και η Νορβηγία με 0,93 TWh (3,02%). Η αυξημένη αμερικανική δραστηριότητα φαίνεται και από τα στοιχεία σχετικά με τις εκφορτώσεις LNG που πραγματοποιήθηκαν στον Τερματικό Σταθμό της Ρεβυθούσας κατά το 2025, καθώς ανήλθαν σε 30,84 TWh, προερχόμενες από 49 δεξαμενόπλοια, έναντι 27 δεξαμενόπλοιων το 2024.
Ακόμη, όμως, το ρωσικό φυσικό αέριο κατέχει σημαντικό μερίδιο στις εισαγωγές φυσικού αερίου, καθώς οι μεγαλύτερες ποσότητες εισήχθησαν στο Εθνικό Σύστημα Φυσικού Αερίου από το Σημείο Εισόδου του Σιδηροκάστρου (από όπου έρχεται το ρωσικό αέριο), το οποίο κάλυψε ποσοστό 44,6% των συνολικών εισαγωγών (35,16 TWh). Ακολούθησε ο Τερματικός Σταθμός της Ρεβυθούσας, μέσω του οποίου εισήχθησαν 29,95 TWh, ποσότητα που αντιστοιχεί σε ποσοστό 38% των συνολικών εισαγωγών, παρουσιάζοντας αύξηση 63,3% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Μέσω του σημείου εισόδου της Νέας Μεσημβρίας, από όπου παραδίδεται φυσικό αέριο μέσω του αγωγού TAP, εισήχθησαν 11,08 TWh, καλύπτοντας ποσοστό 14,1% των συνολικών εισαγωγών, ενώ από το σημείο εισόδου της Αμφιτρίτης (FSRU Αλεξανδρούπολης) εισήχθησαν 2,69 TWh, που αντιστοιχούν σε ποσοστό 3,4% επί του συνόλου των εισαγωγών.
Βαθαίνει η εξάρτηση από το ακριβό αμερικανικό LNG
Η αυξανόμενη εξάρτηση της Ε.Ε. από το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) των ΗΠΑ μπορεί να οδηγήσει σε μια, δυνητικά, υψηλού κινδύνου νέα γεωπολιτική εξάρτηση για την ευρωπαϊκή ήπειρο, θέτοντας σε κίνδυνο την ενεργειακή της ασφάλεια. Αυτό υποστηρίζει η Ana Maria Jaller-Makarewicz, επικεφαλής ενεργειακή αναλύτρια για την ομάδα Ευρώπης του Institute for Energy Economics and Financial Analysis (IEEFA), που εδρεύει στις ΗΠΑ.
Μετά την εισβολή της Μόσχας στην Ουκρανία, το 2022, η Ε.Ε. μείωσε σταδιακά την εξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο. Οι εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου (συμπεριλαμβανομένου του φυσικού αερίου αγωγών και του LNG) μειώθηκαν κατά 75% μεταξύ 2021 και 2025.
Η απομάκρυνση από το ρωσικό φυσικό αέριο έχει αυξήσει τη στρατηγική εξάρτηση της Ε.Ε. από το αμερικανικό LNG, το οποίο είναι και το πιο ακριβό LNG για τους αγοραστές της Ε.Ε. Οι εισαγωγές LNG των ΗΠΑ στην Ε.Ε. αυξήθηκαν από 21 bcm το 2021 σε περίπου 81 bcm το 2025, σημειώνοντας σχεδόν τετραπλάσια αύξηση. Αυτό σημαίνει ότι οι χώρες της Ε.Ε. προμηθεύτηκαν το 57% των εισαγωγών LNG από τις ΗΠΑ το 2025.
Ομως στο πλαίσιο της εμπορικής συμφωνίας που ανακοινώθηκε μεταξύ της Ε.Ε. και των ΗΠΑ τον Ιούλιο του 2025, η Ε.Ε. σκοπεύει να εισαγάγει ενεργειακά προϊόντα των ΗΠΑ ύψους 750 δισ. δολ. έως το 2028. Η συμφωνία συνδέει ουσιαστικά τον ενεργειακό εφοδιασμό της Ε.Ε. με έναν πωλητή, θέτοντας σε κίνδυνο την ενεργειακή ασφάλεια, καθώς και τα σχέδια για μείωση της κατανάλωσης φυσικού αερίου.
Η εξάρτηση των χωρών της Ε.Ε. από το LNG των ΗΠΑ πρόκειται να βαθύνει μετά τις συμφωνίες προμήθειας LNG που ανακοινώθηκαν στη διάσκεψη Gastech στο Μιλάνο τον Σεπτέμβριο του 2025 και στη συνάντηση της Εταιρικής Σχέσης για τη Διατλαντική Ενεργειακή Συνεργασία (P-TEC) στην Αθήνα τον Νοέμβριο. Με το κλείδωμα μακροπρόθεσμων συμβάσεων φυσικού αερίου η Ε.Ε. κινδυνεύει να υπονομεύσει την πράσινη συμφωνία και την ενεργειακή αυτονομία της.
Ειδικότερα, οι παραπάνω συμφωνίες θα μπορούσαν να αυξήσουν τις εισαγωγές αμερικανικού LNG από την Ε.Ε. σε περίπου 115 bcm ετησίως έως το 2030, πράγμα που σημαίνει ότι το 75%-80% των εισαγωγών LNG του μπλοκ θα προέρχεται από τις ΗΠΑ.
Η Ε.Ε. προμηθεύτηκε το 27% των συνολικών εισαγωγών φυσικού αερίου και LNG από τις ΗΠΑ το 2025. Τα νέα συμβόλαια LNG σημαίνουν ότι το ποσοστό αυτό θα μπορούσε να αυξηθεί στο 40% έως το 2030.
Οπως επισημαίνει η αναλύτρια, αν και το σχέδιο REPowerEU της Ε.Ε. για τον τερματισμό της εξάρτησής της από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα αποσκοπεί στην ενίσχυση της ενεργειακής της ασφάλειας, η υπερβολική εξάρτηση από το φυσικό αέριο των ΗΠΑ έρχεται σε αντίθεση με αυτή τη στρατηγική.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2026)
