Τα τελευταία πολλά χρόνια για έναν πραγματικά ακατανόητο λόγο έχει αφαιρεθεί από τον δημόσιο διάλογο οποιαδήποτε αναφορά σχετικά με τα ουσιαστικά προβλήματα της ελληνικής οικονομίας. Ο δημόσιος διάλογος έχει παγιδευτεί σε ένα πλαίσιο υπερθαυμασμού και αλληλοσυγχαρητηρίων, εξοστρακίζοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο οποιαδήποτε αναφορά στα πραγματικά προβλήματα. Εχοντας υιοθετήσει ως εθνικό αναπτυξιακό στόχο την παραγωγή δημοσιονομικών υπερπλεονασμάτων αρνούμαστε επιμόνως να συζητήσουμε τα κεντρικά θέματα που σχετίζονται με την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας και τη δυναμική της παραγωγής.
ΤΟΥ ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ ΧΙΟΝΗ*
Η πραγματικότητα είναι ότι η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας βαίνει επιδεινούμενη και δεν χρειάζεται η διαπίστευση των διεθνών οίκων όπως ο S&P ή ο IMD με το World Competitiveness Yearbook, αλλά μια απλή ματιά στο εμπορικό ισοζύγιο, στη διείσδυση των εισαγόμενων προϊόντων και την εξάρτηση της παραγωγής από εισροές που προέρχονται από το εξωτερικό. Αποδεικνύεται ακόμα και στη σύνθεση των ξένων άμεσων επενδύσεων, όπου το 50% της αύξησης των επενδύσεων τα τελευταία χρόνια κατευθύνεται στις επενδύσεις σε κατοικίες και διάφορες κατασκευές.
Και να σκεφτεί κανείς ότι η αύξηση της ανταγωνιστικότητας αποτέλεσε βασικό στοιχείο της έκθεσης Πισσαρίδη και των προγραμμάτων για την ψηφιακή μεταρρύθμιση και την πράσινη μετάβαση. Ωστόσο, δεν επέφεραν κάποιο μετρήσιμο αποτέλεσμα στην ελληνική ανταγωνιστικότητα.
Χρειάζεται να παραθέσουμε ορισμένα στοιχεία προκειμένου γίνει κατανοητή η επιδείνωση της ανταγωνιστικότητας. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της ΕΛ.ΣΤΑΤ., το εμπορικό ισοζύγιο τα τελευταία χρόνια συνεχίζει να κινείται σε επίπεδα ρεκόρ (το 2025 το έλλειμμα εκτιμάται σε 33,5 δισ. ευρώ). Ταυτόχρονα το 2025, στην αξιολόγηση του IMD World Competitiveness Yearbook, η ελληνική οικονομία υποχώρησε κατά τρεις θέσεις, καταλαμβάνοντας την 50ή θέση σε σύνολο 69 χωρών. Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία για το 2025, ο Δείκτης Πραγματικής Σταθμισμένης Συναλλαγματικής Ισοτιμίας ανατιμήθηκε, επομένως υποχώρησε η ανταγωνιστικότητα. Εξίσου ενδιαφέρουσα είναι και η παρατήρηση ότι το κόστος εργασίας ανά μονάδα προϊόντος το 2024 παρουσίασε ανοδική τάση μεγαλύτερη από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, αντικατοπτρίζοντας την αύξηση των μισθών σε συνδυασμό με τη μείωση της παραγωγικότητας.
Οπως εξελίσσονται τα πράγματα, πολύ σύντομα το πρόβλημα της ανταγωνιστικότητας δεν θα αποτελεί μια απλή ακαδημαϊκή αναφορά, αλλά ένα πρόβλημα που θα αποσταθεροποιήσει την ελληνική οικονομία. Και αυτό γιατί η ελλειμματικότητα του ισοζυγίου αυξάνει το εξωτερικό χρέος και ταυτόχρονα εξάγει θέσεις εργασίας στο εξωτερικό. Διότι η υψηλή εξάρτηση της παραγωγής από ενδιάμεσες εισαγόμενες εισροές δείχνει ότι από κάποιο σημείο και μετά και η άνοδος των επενδύσεων και της μεταποίησης θα μειώνουν την ανταγωνιστικότητα, αφού θα αυξάνουν την εξάρτηση της οικονομίας. Και αυτό αποδεικνύεται από το γεγονός ότι η αύξηση της τουριστικής δραστηριότητας αυξάνει ραγδαία τις εισαγωγές, μια και η εγχώρια παραγωγή δεν μπορεί να ανταποκριθεί ούτε καν στη μεγάλη ζήτηση για τρόφιμα και είδη ευρείας κατανάλωσης.
Μέχρι σήμερα και σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία η οποιαδήποτε βελτίωση της ανταγωνιστικότητας γίνεται αποκλειστικά και μόνο με τη συγκράτηση των μισθολογικών αποδοχών που έχει αντικαταστήσει τη διολίσθηση του νομίσματος όταν υπήρχε εθνικό νόμισμα. Αυτό το μέτρο είναι συγκυριακό και δεν μπορεί να έχει ουσιαστικές επιδράσεις στην αύξηση ανταγωνιστικότητας. Η αύξηση της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας απαιτεί ουσιαστικές και διαρθρωτικές παρεμβάσεις που αποφεύγουμε επιμόνως να τις υιοθετήσουμε.
*Καθηγητής Οικονομικών ΔΠΘ, Τμήμα Οικονομικών Επιστημών
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (20 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2026)
