Το «όπλο» των γενικευμένων δασμών που επέβαλε ο Ντόναλντ Τραμπ με επίκληση κατάστασης έκτακτης ανάγκης βρήκε «τοίχο» στο Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ.
Αλλά ο Λευκός Οίκος δεν μένει άοπλος, εάν και εφόσον επιμείνει αφού διαθέτει και εναλλακτικό σχέδιο, πιο αργό, πιο περίπλοκο, όχι όμως ανύπαρκτο.
Η απόφαση (6–3) έκρινε ότι ο νόμος IEEPA, ο οποίος αφορά τις διεθνείς οικονομικές εξουσίες σε κατάσταση εθνικής ανάγκης, δεν δίνει στον Πρόεδρο την εξουσία επιβολής δασμών. Αρα οι δασμοί Τραμπ που «πάτησαν» πάνω σε αυτό το πλαίσιο δεν στέκουν συνταγματικά.
Το σκεπτικό έχει και πολιτικό και θεσμικό βάρος. Το Σύνταγμα δίνει την εξουσία για φόρους και δασμούς στο Κογκρέσο των ΗΠΑ, όχι στην εκτελεστική εξουσία. Επί της ουσίας, το Ανώτατο Δικαστήριο ουσιαστικά είπε ότι το «ρυθμίζω τις εισαγωγές» δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε «βάζω δασμούς».
ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ
Η πρακτική συνέπεια είναι διπλή μετά την απόφαση: Πρώτον, ανοίγει ζήτημα εσόδων αφού οικονομολόγοι του Penn-Wharton Budget Model υπολόγισαν ότι οι εισπράξεις από τους δασμούς που επιβλήθηκαν με βάση τον IEEPA ξεπέρασαν τα 175 δισ. δολάρια, ποσό το οποίο δεν αποκλείεται τελικά να χρειαστεί να επιστραφεί. Δεύτερον, δημιουργεί νέο πεδίο αβεβαιότητας για το πώς θα κινηθεί η Ουάσιγκτον στο εμπόριο, την ώρα που οι αγορές αντέδρασαν με ήπια ανακούφιση μετά την ανακοίνωση.
Να σημειωθεί, ωστόσο, πως υπάρχει μια κρίσιμη υποσημείωση, ότι δηλαδή δεν «σβήνουν» όλοι οι δασμοί.
Ο Τραμπ έχει επιβάλει και άλλους δασμούς με βάση άλλους νόμους, οι οποίοι δεν ήταν στο επίκεντρο της συγκεκριμένης υπόθεσης. Και εδώ μπαίνει το ζήτημα του… ”Plan B”.
Σύμφωνα με ανάλυση που επικαλείται πρόσφατο άρθρο της εφημερίδας DEALnews (βάσει σχετικής έκθεσης του Γραφείου Οικονομικών και Εμπορικών Υποθέσεων της ελληνικής πρεσβείας, στην Ουάσιγκτον) υπάρχουν πέντε νομικά «εργαλεία» που μπορεί να χρησιμοποιήσει ο Αμερικανός Πρόεδρος για να επαναφέρει, εάν το θελήσει, τους δασμούς εντός του 2026 (όχι με την ίδια αμεσότητα και την ίδια «οριζόντια» εφαρμογή που προσφέρει ο IEEPA, αλλά λειτουργικά ως υποκατάστατα).
ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ
Αναλυτικά, οι 5 εναλλακτικές νομικές «διαδρομές» που περιγράφονται είναι οι εξής:
Άρθρο 232 (Trade Expansion Act 1962): Δασμοί για λόγους εθνικής ασφάλειας, αλλά απαιτείται έρευνα από Υπουργείο Εμπορίου των ΗΠΑ (με προβλεπόμενο χρονικό πλαίσιο).
Άρθρο 122 (Trade Act 1974): Εως 15% και έως 150 ημέρες (παράταση μόνο με έγκριση του Κογκρέσου), για «σοβαρά» ζητήματα ισοζυγίου πληρωμών/νομίσματος. Σημειώνεται ότι το άρθρο 122 δεν έχει χρησιμοποιηθεί ποτέ.
Άρθρο 201 (Trade Act 1974): «Ρήτρα διασφάλισης» όταν οι εισαγωγές προκαλούν/απειλούν σοβαρή ζημία σε εγχώριους παραγωγούς· απαιτεί έρευνα από την U.S. International Trade Commission και διαδικασίες/ακροάσεις.
Άρθρο 338 (Smoot–Hawley Tariff Act 1930): Δασμοί έως 50% σε χώρες που εφαρμόζουν «διακριτική μεταχείριση» στο εμπόριο των ΗΠΑ· επίσης αναφέρεται ως ανενεργό ιστορικά.
Άρθρο 301 (Trade Act 1974): Δασμοί ως αντίδραση σε πρακτικές άλλων χωρών που θεωρούνται διακριτικές/παραβιάζουν εμπορικές συμφωνίες, με έρευνα από τον USTR και διαδικασίες διαβούλευσης.
Το συμπέρασμα, όσο κυνικό κι αν ακούγεται, είναι απλό. Το δικαστήριο έκοψε τον «εύκολο δρόμο» των οριζόντιων δασμών μέσω IEEPA. Αλλά αν ο Τραμπ θελήσει να «ξαναπατήσει το κουμπί», έχει άλλες επιλογές, με περισσότερους περιορισμούς ωστόσο και λιγότερη ευελιξία και όπως όλα δείχνουν, το άρθρο 301 θα είναι ένα από τα όπλα στη φαρέτρα του.
«Εν κατακλείδι», αναφέρεται χαρακτηριστικά στην πρόσφατη έκθεση της Πρεσβείας της Ελλάδας, στην Ουάσιγκτον, «παρ’ όλο που ο Πρόεδρος Τραμπ διαθέτει εναλλακτικά μέσα επιβολής δασμών, αυτά δεν χαρακτηρίζονται από την αμεσότητα και την ευρύτητα εφαρμογής, που παρέχει το πλαίσιο του Νόμου περί Διεθνών Οικονομικών Εξουσιών Έκτακτης Ανάγκης του 1977, όπως αυτός έχει ερμηνευτεί και χρησιμοποιηθεί από την παρούσα κυβέρνηση, καθιστώντας τους δασμούς μοχλό πίεσης για την προώθηση οικονομικών και πολιτικών στόχων στο διεθνές επίπεδο. Εκτιμάται ότι ενδεχόμενη απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου για ακύρωση των δασμών θα προκαλούσε, βραχυπρόθεσμα τουλάχιστον, απώλεια σημαντικού βαθμού ευελιξίας του Προέδρου Τραμπ».
