Η παλαιότητα των κτιρίων στην Ελλάδα και η αυξημένη χρήση ηλεκτρικών συσκευών δημιουργούν συνθήκες αυξημένου κινδύνου για την ηλεκτρική ασφάλεια, σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάζει το Ελληνικό Ινστιτούτο Τεχνολογικής Καινοτομίας για Ασφαλείς Ηλεκτρικές Εγκαταστάσεις (ΕΛΙΤΗΕ).
Εκτιμάται ότι στη χώρα καταγράφονται κάθε χρόνο περίπου 4.500 έως 5.000 αστικές πυρκαγιές που συνδέονται με ηλεκτρικές αστοχίες, ενώ σε ευρωπαϊκό επίπεδο σημειώνεται σχεδόν ανά λεπτό ένα περιστατικό πυρκαγιάς ή τραυματισμού από ηλεκτρικά αίτια.
Η εξέλιξη των ηλεκτρικών αναγκών των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων δεν συνοδεύτηκε, όπως επισημαίνεται, από αντίστοιχη αναβάθμιση των εγκαταστάσεων, με αποτέλεσμα πολλές να λειτουργούν στα όρια των δυνατοτήτων τους.
ΠΑΛΑΙΟΤΗΤΑ
Η Ελλάδα διαθέτει από τα πιο γερασμένα κτιριακά αποθέματα στην Ευρώπη. Υπολογίζεται ότι περίπου 85,7% των κατοικιών έχει κατασκευαστεί πριν από το 1990, ενώ πάνω από 42% πριν από το 1970. Περισσότερες από 2,6 εκατομμύρια κατοικίες είναι σήμερα άνω των 50 ετών.
Η αύξηση των ενεργειακών φορτίων, λόγω χρήσης κλιματιστικών, αντλιών θερμότητας, φορτιστών ηλεκτρικών οχημάτων και φωτοβολταϊκών συστημάτων, επιβαρύνει περαιτέρω τις παλαιές υποδομές. Πολλές εγκαταστάσεις σχεδιάστηκαν για διαφορετικές συνθήκες κατανάλωσης και δεν ανταποκρίνονται πλέον στις σύγχρονες απαιτήσεις.
ΕΛΛΕΙΨΕΙΣ
Στις παλαιότερες εγκαταστάσεις εντοπίζονται συχνά ελλείψεις όπως παρωχημένοι ή ανύπαρκτοι διακόπτες διαφορικού ρεύματος, ανεπαρκής γείωση, παλαιές καλωδιώσεις και περιορισμένος αριθμός πριζών. Η υπερβολική χρήση πολύπριζων για την κάλυψη αναγκών αυξάνει τον κίνδυνο υπερφόρτωσης και πυρκαγιάς.
Επιπλέον, πολλές εγκαταστάσεις δεν ελέγχονται τακτικά, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις έχουν πραγματοποιηθεί παρεμβάσεις από μη ειδικούς χωρίς τεχνική επίβλεψη. Οι βασικές αιτίες ηλεκτρικών πυρκαγιών περιλαμβάνουν υπερφόρτωση κυκλωμάτων, φθαρμένα καλώδια, ελαττωματικές συνδέσεις και ανεξέλεγκτες προσθήκες.
ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ
Η ελληνική νομοθεσία προβλέπει υποχρεωτικούς ελέγχους ηλεκτρικών εγκαταστάσεων και έκδοση Υπεύθυνης Δήλωσης Εγκαταστάτη (ΥΔΕ), η οποία πιστοποιεί ότι η εγκατάσταση είναι ασφαλής. Οι επανέλεγχοι πρέπει να πραγματοποιούνται ανά συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα: κάθε 10 χρόνια για κατοικίες, κάθε 5 χρόνια για επαγγελματικούς χώρους και κάθε 2 χρόνια για χώρους αυξημένης επικινδυνότητας.
Η τήρηση των υποχρεώσεων αυτών θεωρείται βασικός παράγοντας πρόληψης, ωστόσο επισημαίνεται ότι απαιτείται ενίσχυση της εποπτείας για την εφαρμογή τους.
ΕΥΡΩΠΗ
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, περίπου το 86% των κατοικιών είναι άνω των 25 ετών και πάνω από το 50% ξεπερνά τα 45 χρόνια. Η αναβάθμιση των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων πραγματοποιείται με χαμηλό ρυθμό, ενώ οι επιπτώσεις από ηλεκτρικές πυρκαγιές και ατυχήματα είναι σημαντικές, με χιλιάδες τραυματισμούς και υψηλό οικονομικό κόστος κάθε χρόνο.
ΜΕΤΡΑ
Μεταξύ των προτεινόμενων παρεμβάσεων για τη βελτίωση της ασφάλειας περιλαμβάνονται η αντικατάσταση παλαιών καλωδιώσεων και πινάκων, η εγκατάσταση σύγχρονων διατάξεων προστασίας, η ενίσχυση της γείωσης, η τοποθέτηση ανιχνευτών καπνού και η αναβάθμιση των κυκλωμάτων ώστε να ανταποκρίνονται στα σύγχρονα φορτία.
Παράλληλα, προτείνεται η ένταξη των ηλεκτρικών αναβαθμίσεων σε προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης, όπως το «Εξοικονομώ», καθώς και η παροχή φορολογικών κινήτρων και ειδικών επιδοτήσεων για ευάλωτα νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Το ΕΛΙΤΗΕ, που ιδρύθηκε το 2023, επιδιώκει να λειτουργήσει ως κέντρο αναφοράς για την έρευνα και την εκπαίδευση στον τομέα της ηλεκτρικής ασφάλειας, προωθώντας δράσεις ενημέρωσης και συνεργασίας με θεσμικούς φορείς και την αγορά.
