Η έκδοση απόφασης του ανώτατου δικαστηρίου των ΗΠΑ σε σχέση με τη νομιμότητα των δασμών που επέβαλε ο πρόεδρος Τραμπ βάσει του νόμου περί Διεθνών Οικονομικών Εξουσιών Eκτακτης Ανάγκης του 1977 (IEEPA/International Emergency Economic Powers Act) εκτιμάται ότι θα καθυστερήσει για τουλάχιστον τέσσερις εβδομάδες, καθώς δεν υπάρχει άλλη προγραμματισμένη ακροαματική διαδικασία έως τις 20 Φεβρουαρίου (η πιθανότητα έκδοσης απόφασης και πριν από την ημερομηνία αυτή, κατά παρέκκλιση από τις συνήθεις διαδικασίες, είναι υπαρκτή σε πολύ μικρό βαθμό). Ωστόσο, ακόμα και αν οι δασμοί ακυρωθούν, ο Αμερικανός πρόεδρος έχει πέντε εναλλακτικές λύσεις για να τους επαναφέρει όχι άμεσα, αλλά εντός του 2026 σε κάθε περίπτωση.
Σύμφωνα με ανάλυση του γραφείου Οικονομικών και Εμπορικών Υποθέσεων (ΟΕΥ) της πρεσβείας της Ελλάδας στην Ουάσινγκτον, «στην περίπτωση ακύρωσης των δασμών IEEPA, ο Λευκός Οίκος έχει δηλώσει ότι πρόκειται να τους αντικαταστήσει ταχύτατα, κάνοντας χρήση άλλων νομικών εργαλείων, τα οποία, ωστόσο, ο πρόεδρος Τραμπ θεωρεί περίπλοκα ή ανεπαρκή υποκατάστατα, κρίνοντας ότι το παρόν σύστημα εξυπηρετεί απολύτως το εθνικό συμφέρον των ΗΠΑ».
Ποιες είναι οι πέντε εναλλακτικές και συγκεκριμένα οι νόμοι με βάση τους οποίους ο πρόεδρος Τραμπ μπορεί, ακόμα κι αν το ανώτατο δικαστήριο των ΗΠΑ ακυρώσει τους δασμούς που έχει επιβάλει, να τους επαναφέρει; Οι νόμοι τους οποίους ο Αμερικανός πρόεδρος μπορεί να εφαρμόσει είναι οι εξής:
Αρθρο 232 του νόμου για την Επέκταση του Εμπορίου του 1962
Παρέχει στον πρόεδρο την εξουσία επιβολής εισαγωγικών δασμών για λόγους εθνικής ασφάλειας. Δεν υπάρχει ανώτατο όριο για το ύψος των δασμών ή τη διάρκεια τους.
Περιορισμοί: Οι δασμοί δεν μπορούν να επιβληθούν άμεσα. Ο πρόεδρος μπορεί να ενεργήσει μόνο αφότου το υπουργείο Εμπορίου διεξάγει έρευνα και διαπιστώσει ότι οι εισαγωγές των συγκεκριμένων προϊόντων απειλούν την εθνική ασφάλεια. Ο υπουργός Εμπορίου πρέπει να παραδώσει τα συμπεράσματά του στον πρόεδρο εντός 270 ημερών από την έναρξη της έρευνας. Σε αντίθεση με τους γενικούς δασμούς που επέβαλε ο Τραμπ βάσει του IEEPA, το άρθρο 232 σχεδιάστηκε για να εφαρμόζεται σε συγκεκριμένους τομείς εισαγωγών, όχι σε όλα τα προϊόντα ενός εμπορικού εταίρου.
Αρθρο 122 του νόμου Εμπορίου του 1974
Παρέχει στον πρόεδρο δυνατότητα επιβολής δασμών για να αντιμετωπιστούν «βασικά προβλήματα διεθνών πληρωμών». Δεν απαιτείται προηγούμενη έρευνα ομοσπονδιακής υπηρεσίας.
Περιορισμοί: Χρησιμοποιείται μόνο για την αντιμετώπιση «μεγάλων και σοβαρών» ελλειμμάτων ισοζυγίου πληρωμών των ΗΠΑ, τη διόρθωση διεθνούς ανισορροπίας στο ισοζύγιο πληρωμών ή την αποτροπή «επικείμενης και σημαντικής» υποτίμησης του δολαρίου. Οι δασμοί περιορίζονται στο 15% και μπορούν να επιβληθούν για έως 150 ημέρες. Προκειμένου να έχουν μεγαλύτερη διάρκεια απαιτείται έγκριση του Κογκρέσου.
Σημειώνεται ότι το άρθρο 122 δεν έχει χρησιμοποιηθεί ποτέ. Το Δικαστήριο Διεθνούς Εμπορίου των ΗΠΑ σημείωσε ότι οι δασμοί για την αντιμετώπιση ελλειμμάτων θα έπρεπε να γίνονται βάσει του άρθρου 122 και όχι του IEEPA.
Αρθρο 201 του νόμου Εμπορίου του 1974
Εξουσιοδοτεί τον πρόεδρο να επιβάλει δασμούς, εάν η αύξηση των εισαγωγών προκαλεί ή απειλεί σοβαρή ζημία στους Αμερικανούς παραγωγούς βιομηχανικών προϊόντων.
Περιορισμοί: Οι δασμοί δεν μπορούν να επιβληθούν άμεσα. Η Διεθνής Επιτροπή Εμπορίου των ΗΠΑ (ITC) πρέπει πρώτα να διεξαγάγει έρευνα και έχει 180 ημέρες μετά την κατάθεση της αίτησης για να παραδώσει την έκθεσή της στον πρόεδρο. Σε αντίθεση με τις έρευνες του άρθρου 232, η ITC πρέπει να πραγματοποιεί δημόσιες ακροάσεις και να συλλέγει σχόλια από το κοινό. Το Τμήμα 201 επικεντρώνεται σε βιομηχανικό κλάδο και όχι γενικώς σε όλες τις εισαγωγές από έναν εμπορικό εταίρο.
Οι δασμοί περιορίζονται στο 50% πάνω από το υπάρχον ποσοστό δασμών. Η αρχική διάρκεια επιβολής είναι τέσσερα χρόνια, με δυνατότητα παράτασης έως οκτώ χρόνια. Αν οι δασμοί παραμείνουν πάνω από ένα έτος, πρέπει να μειώνονται σταδιακά.
Αρθρο 338 του νόμου Δασμών Smoot – Hawley του 1930
Παρέχει στον πρόεδρο τη δυνατότητα να επιβάλει δασμούς σε εισαγωγές από χώρες «όποτε διαπιστώσει ότι οι χώρες αυτές επιβάλλουν υπερβολικές χρεώσεις ή περιορισμούς ή εφαρμόζουν διακριτική μεταχείριση κατά του εμπορίου των ΗΠΑ». Δεν απαιτείται έρευνα ομοσπονδιακής υπηρεσίας.
Περιορισμοί: Οι δασμοί περιορίζονται στο 50%. Το άρθρο 338, σημειωτέον, δεν έχει εξίσου, όπως το άρθρο 122, χρησιμοποιηθεί ποτέ.
Τμήμα 301 του νόμου Εμπορίου του 1974
Επιτρέπει στο γραφείο του Αντιπροσώπου Εμπορίου των ΗΠΑ (USTR), υπό την καθοδήγηση του προέδρου, να επιβάλει δασμούς ως απάντηση σε μέτρα άλλων χωρών που θεωρούνται διακριτικά κατά των αμερικανικών επιχειρήσεων ή παραβιάζουν τα δικαιώματα των ΗΠΑ βάσει διεθνών εμπορικών συμφωνιών. Δεν υπάρχει όριο στο ποσοστό των δασμών που θα εφαρμοστεί.
Περιορισμοί: Απαιτείται έρευνα από το USTR, συνήθως με αίτηση διαβούλευσης προς τη χώρα που ερευνάται και συλλογή σχολίων από το κοινό, συχνά με δημόσιες ακροάσεις. Οι δασμοί λήγουν αυτόματα έπειτα από τέσσερα χρόνια, εκτός αν ζητηθεί η παράτασή τους. Οι έρευνες του άρθρου 301 εστιάζουν σε μία χώρα, αλλά μπορούν να γίνουν παράλληλες έρευνες σε πολλές χώρες ταυτόχρονα με κοινό αντικείμενο.
«Εν κατακλείδι», σημειώνεται στην αναφορά του γραφείου ΟΕΥ της ελληνικής πρεσβείας στην Ουάσινγκτον, «παρόλο που ο πρόεδρος Τραμπ διαθέτει εναλλακτικά μέσα επιβολής δασμών, αυτά δεν χαρακτηρίζονται από την αμεσότητα και την ευρύτητα εφαρμογής που παρέχει το πλαίσιο του νόμου περί Διεθνών Οικονομικών Εξουσιών Εκτακτης Ανάγκης του 1977, όπως αυτός έχει ερμηνευτεί και χρησιμοποιηθεί από την παρούσα κυβέρνηση, καθιστώντας τους δασμούς μοχλό πίεσης για την προώθηση οικονομικών και πολιτικών στόχων στο διεθνές επίπεδο». Εκτιμάται, λοιπόν, ότι ενδεχόμενη απόφαση του ανώτατου δικαστηρίου για ακύρωση των δασμών θα προκαλούσε, βραχυπρόθεσμα τουλάχιστον, απώλεια σημαντικού βαθμού ευελιξίας του προέδρου Τραμπ.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 30/1/2026)
