Μοιάζει ακατανόητο να απειλείς πώς θα επιβάλεις αντι-δασμούς στον μεγαλύτερο εισαγωγέα προϊόντων σου, με τις ΗΠΑ να είναι μακράν, μπροστά από την Κίνα και τη Βρετανία, ο μεγαλύτερος πελάτης της Ευρώπης στα αγαθά
ΤΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΓΕΛΑΝΤΑΛΙ
Με την κατάσταση στο γεωπολιτικό πεδίο σταθερά σε συναγερμό και τις εξελίξεις στο οικονομικό να καθορίζονται από τις κεντρικές τράπεζες (Fed, ECB), τις ανησυχίες για την αγορά ιαπωνικών ομολόγων, το ράλι του χρυσού και την Ουάσινγκτον να εντείνει την επιθετική πολιτική της, μένει να φανεί εάν η Ευρώπη διαθέτει μηχανισμούς άμυνας. Τελευταία πολύς λόγος έγινε για το Anti Coertion Instrument, το διαφημιζόμενο και ως ευρωπαϊκό εμπορικό… μπαζούκας, που η αποτελεσματικότητά του δεν έχει δοκιμαστεί επί του πεδίου. Και, κατά την εκτίμησή μας, καλό θα ήταν να μη χρειαστεί.
Πρόκειται για τον μηχανισμό που υιοθετήθηκε το 2023, σε περίοδο που οι διεθνείς εμπορικές σχέσεις άρχισαν να «λειτουργούν» ως όπλο ισχύος. Στόχος, η προστασία των μελών της Ευρωπαϊκής Ενωσης, των κρατών-μελών από οικονομικό εξαναγκασμό τρίτων. Θεωρητικά, η Ε.Ε. ορίζει ως εξαναγκασμό κάθε περίπτωση όπου ένα κράτος απειλεί ή επιβάλλει μέτρα στο εμπόριο ή στις επενδύσεις για να αναγκάσει την Ενωση ή ένα κράτος-μέλος να αλλάξει πολιτική, να λάβει συγκεκριμένη απόφαση ή να εγκαταλείψει κυριαρχικά του δικαιώματα. Χαρακτηρίστηκε… μπαζούκας γιατί δίνει τη δυνατότητα περιορισμού ή απαγόρευσης εισαγωγών και εξαγωγών αγαθών, αποκλεισμού ξένων εταιριών από δημόσιους διαγωνισμούς, περιορισμού πρόσβασης στην αγορά υπηρεσιών, αναστολής ή περιορισμό δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, περιορισμού επενδύσεων και αδειών λειτουργίας. Στα χαρτιά η απειλή δασμών εναντίον της Δανίας ώστε να αποδεχθεί την πώληση της Γροιλανδίας εμπίπτει ακριβώς σε αυτό το πλαίσιο.
Αυτά αφορούν τη θεωρία, καθώς το ACI παραμένει «όπλο» σχεδιασμένο στα χαρτιά, δίχως ενεργοποίηση του επί του πεδίου. Το ενδεχόμενο χρήσης του επικαλέστηκε πέρυσι η Κομισιόν, η Γερτρούδη Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν με αφορμή την επιβολή των δασμών Τραμπ, με τη γνωστή κατάληξη, την υπογραφή της ετεροβαρούς για τα ευρωπαϊκά συμφέροντα συμφωνίας Ε.Ε. – ΗΠΑ, που παρόξυνε την εξάρτηση της Ευρώπης ενεργειακά, οικονομικά κ.λπ. από την αμερικανική μέγκενη.
Πάμε στην πράξη: στην πρόσφατη συνεδρίαση του Eurogroup το ενδεχόμενο ενεργοποίησης του ACI συζητήθηκε ακροθιγώς και εκτός επίσημης ατζέντας, έπειτα και από πίεση της γερμανικής πλευράς και της ρητορικής Μακρόν για χρήση/επιβολή δασμών ύψους έως 93 δισ.
ΤΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΧΡΗΣΗΣ
Σύμφωνα με το εγχειρίδιο χρήσης, ο μηχανισμός διαθέτει εμπορικό σκέλος και χρηματο-οικονομικό. Ως προς το πρώτο, που είναι και το προφανές/άμεσο, αφορά την «τελική» γραμμή της σχέσης Ε.Ε. – ΗΠΑ, καθώς η αμερικανική αγορά παραμένει η μεγαλύτερη για τις εξαγωγές ευρωπαϊκών προϊόντων, πλεονασματική για την Ευρώπη (άρα ελλειμματική για τις ΗΠΑ). Το να απειλείς πως θα επιβάλεις αντι-δασμούς στον μεγαλύτερο εισαγωγέα προϊόντων σου είναι επιεικώς ακατανόητο και τούτο διότι οι ΗΠΑ είναι, μακράν μπροστά από την Κίνα και τη Βρετανία, ο μεγαλύτερος πελάτης της Ε.Ε. για τα αγαθά: το 20% των εξαγωγών του μπλοκ προοριζόταν για τις ΗΠΑ το 2023, αύξηση έξι μονάδων σε σύγκριση με το 2013. Σύμφωνα με στοιχεία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου (πίνακας 1), η Ευρωπαϊκή Ενωση και οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν τη μεγαλύτερη διμερή εμπορική και επενδυτική σχέση και την πιο ολοκληρωμένη οικονομική σχέση στον κόσμο. Από κοινού αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 30% του παγκόσμιου εμπορίου αγαθών και υπηρεσιών και το 43% του παγκόσμιου ΑΕΠ.
Το 2024 το διατλαντικό εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών υπερέβη τα 1,68 τρισ. ευρώ. Τόσο η Ε.Ε. όσο και οι ΗΠΑ αποτελούν η μία για την άλλη τον κυριότερο εμπορικό εταίρο στον τομέα των αγαθών. Προφανώς στις Βρυξέλλες θα γνωρίζουν ότι το 2023 η Ε.Ε. είχε εμπορικό πλεόνασμα 158 δισ. έναντι των ΗΠΑ (και αρχές 2026 «απειλεί» πως θα επιβάλει αντι-δασμούς έως 93 δισ. ΟΚ…). Πολύ δε περισσότερο όταν η Ευρώπη «κατάφερε» να εξαρτηθεί ενεργειακά από τις ΗΠΑ, πληρώνοντας τρεις και τέσσερις φορές ακριβότερα την ενέργεια που τιμολογείται σε όρους δολαρίου, σε περίοδο σταθερής ενίσχυσης του ευρώ έναντι του αμερικανικού νομίσματος, συγγνώμη αλλά κάτι δεν υπολογίζουν σωστά οι γραφειοκράτες των Βρυξελλών.
Πιο ακατανόητο, όμως, για έναν πρωτοετή του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών είναι το χρηματο-οικονομικό σκέλος. Πρακτικά, πρόκειται για τα έσοδα από το εμπορικό πλεόνασμα που έχουν επενδυθεί σε αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία (ομόλογα, ομοσπονδιακά/εταιρικά, μετοχές, διάφορα assets κ.λπ.) και κάποιοι… ψέλλισαν το ενδεχόμενο μερικής ρευστοποίησης προκειμένου να «πυροδοτηθεί» εκτίναξη του κόστους του ομοσπονδιακού χρέους των ΗΠΑ. Πριν από οτιδήποτε χρήσιμη είναι η αναφορά στους κατόχους χρυσού: οι ΗΠΑ διαθέτουν τα μεγαλύτερα αποθέματα με 8.133,5 τόνους, με δεύτερη τη Γερμανία (3.351,6 τόνοι), τρίτη την Ιταλία (2.451,9 τόνοι) και τέταρτη τη Γαλλία (2.437), συνεπώς γίνεται εύλογα αντιληπτός ο συσχετισμός δυνάμεων σε αντίκρυσμα «πραγματικής αξίας» (World Gold Council). To ενδεχόμενο δεν συζητήθηκε καν ατύπως, καθώς έμμεση και μόνο προσπάθεια να τεθεί αντιμετωπίστηκε… σκωπτικά από την πλειονότητα των συμμετεχόντων στο Eurogroup.
Και μόνο η αναφορά πως η Ευρώπη θα σκεφτόταν να εξετάσει ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα πυροδοτούσε τεκτονικές μετακινήσεις κεφαλαίων, επενδεδυμένων assets, που μόνο στη σκέψη τους… αλλά ας μην το συνεχίσουμε.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 30/1/2026)
