Το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κράτους στέλνει σαφές μήνυμα προς την οικονομική πολιτική: η περίοδος κατά την οποία οι υπερβάσεις στα πρωτογενή πλεονάσματα οδηγούσαν σε μόνιμες παροχές έχει ολοκληρωθεί. Στο νέο ευρωπαϊκό δημοσιονομικό περιβάλλον, ο πρόσθετος χώρος για φοροελαφρύνσεις ή δαπάνες μπορεί να προκύψει μόνο από μόνιμη ενίσχυση των εσόδων και όχι από συγκυριακές υπεραποδόσεις.
Σύμφωνα με το ειδικό σημείωμα που κατατέθηκε στη Βουλή, οι κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που ισχύουν από το 2024 απλοποιούν μεν το πλαίσιο, αλλά το καθιστούν πιο δεσμευτικό. Η δημοσιονομική εποπτεία επικεντρώνεται πλέον στην πορεία των καθαρών πρωτογενών δαπανών, περιορίζοντας τα περιθώρια ευελιξίας που υπήρχαν στο παρελθόν.
ΜΕΤΡΟ ΔΑΠΑΝΩΝ
Κεντρικό στοιχείο του νέου συστήματος είναι ο δείκτης των καθαρών πρωτογενών δαπανών που χρηματοδοτούνται από εθνικούς πόρους. Σε αυτές περιλαμβάνονται μισθοί, λειτουργικά έξοδα, κοινωνικές μεταβιβάσεις και επενδύσεις, ενώ εξαιρούνται οι τόκοι, οι ευρωπαϊκά χρηματοδοτούμενες δαπάνες και τα εφάπαξ μέτρα. Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι οι μειώσεις φόρων λογίζονται ως πρόσθετη δαπάνη, ενώ οι αυξήσεις φόρων ως εξοικονόμηση.
Παράλληλα, τα όρια για έλλειμμα και χρέος παραμένουν, αλλά συνοδεύονται από συγκεκριμένες τροχιές προσαρμογής. Για χώρες με υψηλό χρέος, όπως η Ελλάδα, προβλέπεται σταθερή ετήσια μείωση του λόγου χρέους και συνεχής βελτίωση του διαρθρωτικού ισοζυγίου.
ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ
Κάθε κράτος-μέλος καταρτίζει τετραετές δημοσιονομικό και διαρθρωτικό σχέδιο, με δυνατότητα επέκτασης σε επταετές, στο οποίο αποτυπώνεται η επιτρεπόμενη πορεία των δαπανών και ενσωματώνονται μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εγκρίνει το σχέδιο και παρακολουθεί την τήρησή του σε ετήσια βάση.
Η συμμόρφωση ελέγχεται μέσω του «Λογαριασμού Ελέγχου», που συγκρίνει την πραγματική εκτέλεση με την εγκεκριμένη τροχιά. Σημαντικές αποκλίσεις, χωρίς επαρκή αιτιολόγηση, ενεργοποιούν διορθωτικές διαδικασίες.
ΦΟΡΟΕΣΟΔΑ
Σε αυτό το πλαίσιο, το Γραφείο Προϋπολογισμού υπογραμμίζει ότι μόνιμες φοροελαφρύνσεις μπορούν να χρηματοδοτηθούν μόνο από μόνιμα μέτρα ενίσχυσης των εσόδων, όπως η διεύρυνση της φορολογικής βάσης ή αλλαγές συντελεστών με σταθερό αποτέλεσμα. Μόνο τότε επιτρέπεται αναθεώρηση της πορείας των δαπανών.
Για την περίοδο 2024-2026, η εξέλιξη των καθαρών δαπανών στην Ελλάδα κινείται εντός των ευρωπαϊκών συστάσεων, ακόμη και με την ενεργοποίηση ειδικών ρητρών. Το συμπέρασμα του σημειώματος είναι σαφές: η δημοσιονομική πολιτική εισέρχεται σε φάση αυστηρής ισορροπίας, όπου η βιωσιμότητα προηγείται των παροχών.
