Τα νευροπεπτίδια είναι πρωτεϊνικά μόρια χαμηλού μοριακού βάρους τα οποία διαμεσολαβούν σε εξαιρετικά σημαντικές λειτουργίες στους εγκεφάλους όλων των οργανισμών. Είναι καλά τεκμηριωμένο ότι τα νευροπεπτίδια παίζουν ρόλο σε μια σειρά φυσιολογικών συμπεριφορών, μεταξύ των οποία ο ύπνος, η επαγρύπνηση, η αναπαραγωγή, η πείνα, αλλά και η μάθηση.
ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΊΝΟΥ ΚΟΥΣΚΟΎΚΗ*
Tα νευροπεπτίδια υπάρχουν στον εγκέφαλο ως πρόδρομα μόρια τα οποία καθίστανται βιολογικώς ενεργά με τη βοήθεια ενζύμων, ενώ για την άσκηση των ρόλων τους απαιτείται η σύνδεσή τους με έναν υποδοχέα, μια συμπληρωματική πρωτεϊνική δομή στην επιφάνεια των κυττάρων. Το μήνυμα, δηλαδή, που μεταφέρουν τα νευροπεπτίδια γίνεται κατανοητό από το κύτταρο-αποδέκτη όταν αυτά συνδεθούν στον κατάλληλο υποδοχέα. Οι υποδοχείς νευροπεπτιδίων αποτελούν σήμερα σημαντικούς στόχους νευροψυχιατρικών θεραπειών, μεταξύ των οποίων και τα προσφάτως εγκεκριμένα φάρμακα για την απώλεια βάρους.
Τα νευρικά κύτταρα ή νευρώνες επικοινωνούν μέσω των συνάψεων, δηλαδή περιοχών στενής γειτνίασης εξειδικευμένων απολήξεων δύο κυττάρων. Το μήνυμα έχει τη μορφή ηλεκτρικών ώσεων, οι οποίες εκπέμπονται από το ένα κύτταρο και προσλαμβάνονται από το άλλο, μάλιστα σήμερα να υπάρχουν χάρτες των εγκεφαλικών συνάψεων διάφορων οργανισμών, μεταξύ των οποίων και του ανθρώπου, οι οποίοι ονομάζονται connectomes, από το «connect» «συνδέω».
Η ηλεκτρική αυτή επικοινωνία μέσω των συνάψεων δεν είναι ο μοναδικός τρόπος επικοινωνίας των νευρικών κυττάρων του εγκεφάλου, καθώς, σύμφωνα με τα επιστημονικά περιοδικά «Neuron» και «Nature», ο εγκέφαλος διαθέτει και ένα δίκτυο χημικής επικοινωνίας αξιοποιώντας τα νευροπεπτίδια, ο ρόλος των οποίων δεν είχε εκτιμηθεί πλήρως, καθώς στην πραγματικότητα επρόκειτο για βοηθούς της επικοινωνίας και όχι για κομβικούς διαμεσολαβητές αυτής, όπως προέκυψε από τις πρόσφατες επιστημονικές έρευνες.
Υποπτευόμενοι ότι τα νευροπεπτίδια ευθύνονταν για τις παρατηρούμενες αποκλίσεις, οι Αμερικανοί ερευνητές δημιούργησαν γενετικά τροποποιημένα πειραματόζωα, από τα οποία έλειπε μια πρωτεΐνη-κλειδί για τη νευροπεπτιδιακή επικοινωνία, διαπίστωσαν δε ότι ματαίως προσπαθούσαν να ενεργοποιήσουν ορισμένα νευρικά κύτταρα, όπως είχαν κάνει προηγουμένως με τη βοήθεια της φωτοευαίσθητης πρωτεΐνης. Το εύρημά τους κατέδειξε ότι η νευροπεπτιδιακή επικοινωνία ενεργοποιεί απευθείας τα νευρικά κύτταρα και ότι τα νευροπεπτίδια δεν είναι απλώς βοηθοί της ηλεκτρικής επικοινωνίας.
Ο εγκέφαλος είναι περισσότερο πολύπλοκος, καθώς αξιοποιεί δύο μορφές κυτταρικής επικοινωνίας, οι οποίες συνεργάζονται αρμονικά, επειδή η μία μορφή επικοινωνίας περιλαμβάνει τις συνάψεις, ενώ η άλλη γίνεται μέσω της διάχυσης των νευροπεπτιδίων προς απομακρυσμένα σημεία, οι επιστήμονες ονόμασαν αυτή τη δεύτερη Wi-Fi του εγκεφάλου για να την αντιδιαστείλουν από την «ενσύρματη» συναπτική επικοινωνία.
* Kαθηγητής Δερματολογίας,
νομικός, πρόεδρος της Ιπποκρατείου
Aκαδημίας Iαματικής Iατρικής,
πρόεδρος Παγκόσμιας Aκαδημίας
Kινεζικής και Συμπληρωματικής
Iατρικής
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 16/1/2026)
