Η καινούργια χρονιά μπαίνει με τους χειρότερους οιωνούς για την ελληνική οικονομία.
ΤΟΥ ΑΝΤΩΝΗ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΥ*
Σε όλες τις εορταστικές συναθροίσεις τα θέματα που κυριάρχησαν στη συζήτηση ήταν οι κινητοποιήσεις των αγροτών (θα μιλήσουμε παρακάτω) και οι ιστορίες Ελληνόπουλων, εικοσάχρονων και τριαντάχρονων, που έχουν εκπατριστεί και προσπαθούν να σταθούν επαγγελματικά στα πόδια τους σε κάποια χώρα του εξωτερικού, συχνά έχοντας αφήσει πίσω τους γυναίκα και μικρά παιδιά. Σπουδάζουν οι νέοι στην Ελλάδα και μετά μεταναστεύουν για να προσφέρουν τις γνώσεις τους και την ικμάδα τους σε κάποια ξένη οικονομία. Ελάχιστες ελληνικές επιχειρήσεις χρειάζονται υψηλά εκπαιδευμένο εργατικό δυναμικό. Θα μπορούσα να τις αναφέρω ονομαστικά, δεν είναι πάνω από τέσσερις – πέντε. Η ελληνική κοινωνία δεν μπορεί καν να αναπαραχθεί ως έχει, ούτε λόγος για πολλαπλασιασμό και ανάπτυξη.
Οι Ελληνες επιχειρηματίες (αναφέρομαι στους μεγάλους επιχειρηματίες) το καταλαβαίνουν αυτό πολύ καλά. Διακρίνονται σε δύο κατηγορίες. Από τη μία πλευρά είναι αυτοί που αντιλαμβάνονται την κοινωνική σημασία του επιχειρείν: το να παράγεις προϊόντα αξιοποιώντας δύσκολα κερδισμένη (μέσα σε δεκαετίες) τεχνογνωσία και να διαθέτεις τα προϊόντα αυτά υπό ανταγωνιστικές συνθήκες σε πολύ απαιτητικές αγορές της Ευρώπης και ολόκληρου του κόσμου δίνει μια σπάνια ικανοποίηση στους ανθρώπους αυτούς. Επιπροσθέτως, δε, δίνουν σταθερές, καλά αμειβόμενες, αξιοπρεπείς δουλειές σε χιλιάδες εργαζομένος, που δουλεύουν είτε στις επιχειρήσεις τις ίδιες είτε σε δορυφορικές επιχειρήσεις: μηχανουργεία, ξυλουργεία, μεταφορικές επιχειρήσεις, βιοτεχνίες κάθε λογής, μέχρι και τα μαγειρεία που παρασκευάζουν τα γεύματα για το προσωπικό. Οι επιχειρήσεις αυτές είναι υγιείς και ανταποκρίνονται σε πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων.
Από την άλλη πλευρά, έχουμε αυτούς τους επιχειρηματίες που έχουν ξεχάσει ή συνειδητά αποφάσισαν να εγκαταλείψουν το πραγματικό επιχειρείν και έχουν στραφεί στην απομύζηση των ευρωπαϊκών και κυβερνητικών projects: «πράσινη ανάπτυξη», τεράστια οικιστικά και τουριστικά συγκροτήματα, δραστηριότητες που με αρκετή δόση φαντασίας θα μπορούσαν να θεωρηθούν αμυντικές και εσχάτως δραστηριότητες που εντάσσονται στην αμερικανική επιδίωξη του «κάθετου διαδρόμου». Αυτά τα deals βρίσκουν άφθονη χρηματοδότηση και προβάλλονται ως επιτεύγματα, όμως απλώς κατασπαταλούν φυσικούς πόρους, δεν ενσωματώνουν τεχνολογία ούτε προσφέρουν καλά αμειβόμενες δουλειές και, το χειρότερο, θα εγκαταλειφθούν σιωπηλά σε μερικά χρόνια, μόλις εξαντληθεί η χρηματοδότηση από τα ευρωπαϊκά κονδύλια. Κι αυτό γιατί δεν εξυπηρετείται κάποια πραγματική ανθρώπινη ανάγκη, εξυπηρετούνται μόνο πολιτικές σκοπιμότητες.
Η κυβέρνηση αδιαφορεί για τους πρώτους, ενισχύει παντοιοτρόπως τη δεύτερη κατηγορία επιχειρηματιών και αυτοί με τη σειρά τους στηρίζουν το κυβερνητικό αφήγημα περί ανάπτυξης, το οποίο όμως δεν έχει καλή πρόσφυση με την πραγματικότητα. Οπως και η φύση, έτσι και η οικονομία μπορεί να απορροφήσει αρκετές ολέθριες ανθρώπινες ενέργειες χωρίς να παραμορφωθεί μόνιμα, όμως φτάνει μια στιγμή που δημιουργούνται μόνιμες, ανεπίστρεπτες βλάβες. Σε αυτήν τη στιγμή βρισκόμαστε τώρα. Η αγροτική και κτηνοτροφική παραγωγή στην Ελλάδα υπέφερε από χρόνιες παθογένειες αλλά επιβίωνε, οι ευρωπαϊκές επιδοτήσεις κάπως έσωζαν την κατάσταση και οι αγρότες βρίσκονταν σε μια κατάσταση μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας. Η κατασπατάληση των επιδοτήσεων για πολυτελή διαβίωση ήταν ορατή διά γυμνού οφθαλμού στην ύπαιθρο για όποιον είχε μάτια να βλέπει: μια επίσκεψη στη Λάρισα ή στο Ηράκλειο αρκούσε. Αλλά υπήρχε omerta. Μήπως η Ε.Ε. αγνοούσε την κακή χρήση των επιδοτήσεων; Τώρα που η Ε.Ε. αποφάσισε να μειώσει βίαια την αγροτική δραστηριότητα σε όλη την Ευρώπη ανακάλυψε τη διαφθορά, ώστε να έχει ένα πρόσχημα να περικόψει τις επιδοτήσεις στον επόμενο προϋπολογισμό. Είναι επόμενο οι χώρες με τον λιγότερο οργανωμένο αγροτικό τομέα να έχουν και τις πιο οδυνηρές συνέπειες. Στην Ελλάδα εκτός των άλλων προβλημάτων, προστίθεται και το πρόβλημα της λειψυδρίας, το οποίο το επιτείνουμε με την αλόγιστη σπατάλη νερού που φέρνει ο υπερτουρισμός.
Επιδημίες δεν είχαμε μόνο εμείς στα αιγοπρόβατα. Είχαν και οι Γάλλοι στις αγελάδες, όπου και εκεί τους υπεδείχθη να καταστρέψουν τα ζώα τους και να μην τα εμβολιάσουν. Οι δικοί μας αγρότες αντιδρούν μάλλον υποτονικά, ελπίζουν ίσως σε κάποιο θαύμα. Ομως η κυβέρνηση έχει αποφασίσει να τους ξεκάνει, είναι φανερό. Οποιαδήποτε δήθεν πρόσκληση σε διαπραγματεύσεις είναι εμφανώς εκ του πονηρού: για να υπάρξει διαπραγμάτευση, πρέπει να υπάρχει κάποιο περιθώριο υποχωρήσεων και από τις δύο πλευρές, όμως οι αγρότες τι περιθώριο υποχωρήσεων έχουν; Κανένα απολύτως. Κανονικά έπρεπε να έχουν αντιληφθεί πολύ πιο έγκαιρα πού θα οδηγείτο η κατάσταση, αλλά είχαν κι αυτοί εθιστεί στις επιδοτήσεις.
ΣΑΦΕΣ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ
Το πρόγραμμα της κυβέρνησης είναι σαφέστατο: στην ύπαιθρο θα αφήσει μόνο τουριστικές δραστηριότητες και την «πράσινη ενέργεια» (ανεμογεννήτριες και φωτοβολταϊκά). Ας δούμε τι γίνεται στη Δυτική Μακεδονία. Εκεί το έγκλημα έχει το εύηχο όνομα «απολιγνιτοποίηση», ο δε φυσικός αυτουργός είναι η ΔΕΗ. Ο ηθικός όμως αυτουργός είναι η Ευρωπαϊκή Ενωση, μέσω του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης, που επιβάλει στην Ελλάδα να κλείσει την Πτολεμαΐδα και μας χρηματοδοτεί για τον σκοπό αυτό με 1,016 δισ. ευρώ. Από αυτά (μας πληροφορεί το «ΒΗΜΑ», 4/1/26, σελ. 27) έχουν δεσμευτεί «σε ενταγμένες πράξεις» (sic) 588,8 εκατ. ευρώ και από αυτά οι νομικές δεσμεύσεις ανέρχονται σε 427,5 εκατ. ευρώ. Εξ αυτών των νομικών δεσμεύσεων οι απορροφήσεις (δηλαδή λεφτά που ήδη ξοδεύτηκαν) φθάνουν τα 70 εκατ. ευρώ. Προσπαθεί κανείς να καταλάβει τι δραστηριότητες θα χρηματοδοτήσουν αυτά τα λεφτά. Διαβάζουμε στο ίδιο άρθρο: «Το νέο επενδυτικό πακέτο περιλαμβάνει έργα στους τομείς των μεταφορών, της ενεργειακής απόδοσης, της εκπαίδευσης, των αστικών αναπλάσεων, της υγείας, των κοινωνικών υποδομών (τι σημαίνει αυτό, άγνωστο) και των ψηφιακών αναβαθμίσεων». Ποιος, αλήθεια, μπορεί να πιστέψει ότι οι ψηφιακές αναβαθμίσεις θα υποκαταστήσουν ένα ολόκληρο εργοστάσιο; Τι θα τρώει ο κόσμος εκεί;
Εχει απάντηση η κυβέρνηση. Στο εγκεκριμένο Εδαφικό Σχέδιο Δυτικής Μακεδονίας εκτιμάται ότι η απολιγνιτοποίηση στην περιοχή θα οδηγήσει σε απώλειες 10.600 θέσεων εργασίας έως το 2029. Από τα «ενταγμένα προς χρηματοδότηση επενδυτικά σχέδια προβλέπεται η δημιουργία συνολικά 4.593 νέων θέσεων εργασίας, εκ των οποίων οι 2.818 στη δυτική Μακεδονία» (οι υπόλοιπες στη Μεγαλόπολη Αρκαδίας, που έχει κι αυτή Εδαφικό Σχέδιο Δίκαιης Μετάβασης).
Αρα η ίδια η κυβέρνηση μας λέει ότι στη δυτική Μακεδονία το κλείσιμο της Πτολεμαΐδας θα έχει ως συνέπεια την εξαφάνιση 7.782 θέσεων εργασίας. Θα έχουμε εκτεταμένη εσωτερική μετανάστευση, γιατί αυτοί που θα μείνουν χωρίς δουλειά θα καταφύγουν στις μεγάλες πόλεις μαζί με τις οικογένειές τους. Μιλάμε για συνειδητή καταστροφή του παραγωγικού ιστού της περιφέρειας και στον πρωτογενή και στον δευτερογενή τομέα. Κι όμως συνεχίζουμε ακάθεκτοι, τα παλιά εργοστάσια θα γίνουν μουσεία ή εκθεσιακοί χώροι για τουρίστες.
Αν και δεν συμπαθώ καθόλου τις θεωρίες συνωμοσίας, δεν μπορώ παρά να διακρίνω ένα σχέδιο αφελληνισμού της Ελλάδος που βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη. Ενας αφελληνισμός μεταφορικός (νέοι Ελληνες φεύγουν σε αναζήτηση καλύτερων προοπτικών) αλλά και κυριολεκτικός (ελληνικών assets, δημοσίων και ιδιωτικών, δυσχεραίνεται η λειτουργία όλο και περισσότερο και τελικώς πωλούνται σε ξένα κεφάλαια υπό συνθήκες πίεσης). Σε καμιά άλλη ευρωπαϊκή χώρα δεν παρατηρείται τέτοια μαζική εκποίηση περιουσιακών στοιχείων σε ξένους. Και αυτό εκθειάζεται ως επιτυχία!
*Οικονομολόγος, με μακρά εμπειρία στο εξωτερικό
antonis1103@gmail.com
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 16/1/2026)
