ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΓΙΑΖΙΤΖΟΓΛΟΥ*
Προ ημερών (τον Δεκέμβριο του 2025) η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξήγγειλε την «πρωτοβουλία REsourceEU» για να διασφαλίσει την επάρκεια ορυκτών πρώτων υλών στην Ευρώπη.
Η πρωτοβουλία αυτή ακολουθεί και τροποποιεί τον «Κανονισμό για τις Κρίσιμες Πρώτες Υλες», ο οποίος ανακοινώθηκε το 2023, και αποτέλεσε το πρώτο νομοθέτημα που εκδόθηκε προκειμένου να μειωθεί η σχεδόν αποκλειστική εξάρτηση της Ευρωπαϊκής Ενωσης σε κρίσιμες και στρατηγικές πρώτες ύλες από συγκεκριμένες χώρες.
Είχε προηγηθεί η έκδοση από την Επιτροπή 5 αναθεωρήσεων του «Πίνακα με τις Κρίσιμες Πρώτες Υλες» μεταξύ 2011 και 2023, ακριβώς με στόχο να προσδιοριστούν αυτές οι πρώτες ύλες για τις οποίες η Ευρωπαϊκή Ενωση θα έπρεπε να αποκτήσει στρατηγική αυτονομία.
Ο «πίνακας» καθιερώθηκε σε συνέχεια της «Πρωτοβουλίας Για τις Ορυκτές Πρώτες Υλες», που εξήγγειλε ο επίτροπος Φερχόιγκεν, το 2008.
Η πρωτοβουλία αυτή ήταν αποτέλεσμα των πιέσεων των εκπροσώπων της εξορυκτικής βιομηχανίας στην Ευρωπαϊκή Ενωση, που άρχισαν στα μέσα της δεκαετίας του ’90 και εν μέρει παρακινήθηκαν από τη δήλωση που έκανε το 1992 ο τότε Κινέζος πρόεδρος «μπορεί η Μέση Ανατολή να έχει πετρέλαιο, αλλά η Κίνα έχει σπάνιες γαίες».
Με άλλα λόγια, αυτό που μας είπαν δημόσια οι Κινέζοι ηγέτες το 1992 το αναγνωρίσαμε ως μια πραγματικότητα το 2008, νομοθετήσαμε για πρώτη φορά το 2023 και βρισκόμαστε σήμερα στην ανατολή το 2026 να συνομολογούμε ότι το πλαίσιο που (μόλις προ δύο ετών) εξαγγείλαμε χρειάζεται νέες προσθήκες για να πετύχει τους στόχους του.
Τι έχουμε πετύχει πραγματικά τα τελευταία 30 χρόνια; Εχουμε κατορθώσει να παράγουμε κάθε χρόνο όλο και λιγότερες ορυκτές πρώτες ύλες και προφανώς να εξαρτώμεθα όλο και περισσότερο από συγκεκριμένους τρίτους.
Θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι έχοντας πλέον έναν κανονισμό (CRMA) και μια πρωτοβουλία (REsourceEU) είμαστε έτοιμοι να αναστρέψουμε την κατάσταση. Τα τρία γεγονότα που παρατίθενται στη συνέχεια ενισχύουν την άποψη ότι μια τέτοια αναστροφή μάλλον δεν θα συμβεί.
Ο κανονισμός βάζει ως στόχο -και μάλιστα χωρίς να αναφέρει πουθενά το πώς θα επιτευχθεί- το να αποκτήσει η Ευρωπαϊκή Ενωση μέχρι το 2030 ιδιοπαραγωγή του 10% της ποσότητας κρίσιμων και στρατηγικών ορυκτών υλών που αναλώνει. Ακόμα και στην περίπτωση που ο στόχος θα επιτευχθεί, θα εξαρτώμεθα κατά 90% από εισαγωγές.
Οι στρατηγικές επενδύσεις που έχουν μέχρι στιγμής εξαγγελθεί και εγκριθεί, ακόμα και αν υλοποιηθούν εμπρόθεσμα, αφορούν μόνο 14 από τις 34 κρίσιμες και στρατηγικές πρώτες ύλες του πίνακα. Αρα για τις υπόλοιπες 20 κανένας στόχος (ούτε αυτό το ανεπαρκέστατο 10%) δεν θα επιτευχθεί.
Μαζί με την πρόσφατα ανακοινωθείσα πρωτοβουλία (REsourceEU) εξαγγέλθηκε τροποποίηση του «Κανονισμού» (CRMA). Οταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σπεύδει να τροποποιήσει έναν Κανονισμό, μόλις 18 μήνες μετά την ημερομηνία που τέθηκε σε εφαρμογή, μάλλον κάτι έχει πάει στραβά.
Η Ευρώπη πάσχει σοβαρά από ανταγωνιστικότητα, όπως περιγράφει αναλυτικότητα και με εξαιρετική τεκμηρίωση στη σχετική του έκθεση ο MarioDraghi. Στο κομμάτι των ορυκτών, η ανταγωνιστικότητα εξαρτάται από το κόστος παραγωγής και μόνο. Και είναι σαφές ότι στην Ευρωπαϊκή Ενωση το κόστος εξόρυξης όχι μόνο είναι πολύ μεγαλύτερο από αυτό άλλων χωρών, αλλά και ότι η απόσταση συνεχώς αυξάνει. Σήμερα η εξάρτηση από τρίτους για τις πρώτες ύλες δεν είναι μόνο οικονομική. Ολες οι τεχνολογίες αιχμής που θα καθορίσουν όχι μόνο την ανάπτυξη, αλλά ενδεχομένως και την εθνική κυριαρχία στο μέλλον, εξαρτώνται από συγκεκριμένες ορυκτές πρώτες ύλες, τις οποίες αυτή τη στιγμή μονοπωλούν συγκεκριμένες ομάδες κρατών.
Η Ευρώπη πρέπει να αναπτύξει πρόσβαση σε κρίσιμες και στρατηγικές πρώτες ύλες άμεσα, αν θέλει να έχει ελπίδα να συμμετάσχει ουσιαστικά στην ανάπτυξη και την αξιοποίηση αυτών των νέων τεχνολογιών. Αυτό δεν μπορεί να γίνει με τους ρυθμούς, τις μεθόδους και τις αντιλήψεις που επικράτησαν και επικρατούν στις Βρυξέλλες τα τελευταία 30 χρόνια. Πρέπει να βρεθεί η πολιτική βούληση και να μετουσιωθεί σε ουσιαστικά βήματα με μετρήσιμα αποτελέσματα. Ας αρχίσουμε, επιτέλους, να διαμορφώνουμε μια ενιαία πολιτική, η οποία να λαμβάνει υπόψη της τις πάσης φύσεως επιπτώσεις που μπορεί να έχει η κάθε απόφαση. Είναι ωραίο το να έχει ο κάθε επίτροπος τη δική του ατζέντα για τον χώρο ευθύνης του, αλλά κάποτε πρέπει να καταλάβουμε ότι δεν γίνεται να έχεις «και την πίτα ολόκληρη και τον σκύλο χορτάτο».
*Πρόεδρος ΣΜΕ (Συνδέσμου Μεταλλευτικών Επιχειρήσεων)
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (2 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2026)
