- H τελωνειακή ένωση αποτελεί τον κεντρικό μοχλό για την αποκατάσταση ισότιμων όρων ανταγωνισμού
- Οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν 27 διαφορετικά κανονιστικά περιβάλλοντα στην Ε.Ε., που ακυρώνουν στην πράξη την ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών
ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΚΑΦΟΥΝΗ*
Η Ευρωπαϊκή Ενωση βρίσκεται σε μια καμπή, όπου η ενιαία αγορά δοκιμάζεται από νέες προκλήσεις στη λειτουργία της. Η επόμενη χρονιά χρειάζεται ένα new deal για τη διαμόρφωση ενός πλαισίου που θα ενισχύει την ανταγωνιστικότητα, θα εξασφαλίζει ισότιμους όρους για όλες τις επιχειρήσεις και θα αποκαθιστά την εμπιστοσύνη των πολιτών στη δίκαιη λειτουργία των αγορών. Οι πρόσφατες εξελίξεις σε πολλά κράτη-μέλη, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη Γαλλία και την υπόθεση μεγάλης πλατφόρμας τρίτων χωρών, ανέδειξαν με ενάργεια ότι το υφιστάμενο οικοσύστημα κανονισμών και ελέγχων δεν επαρκεί πλέον για να απαντήσει σε νέες μορφές εμπορίου και σε επιχειρηματικά μοντέλα που εκμεταλλεύονται κενά του ευρωπαϊκού ρυθμιστικού πλαισίου. Η εκρηκτική αύξηση των micro-parcels, που συχνά εισέρχονται στην Ενωση με ελλιπή έλεγχο και χαμηλή συμμόρφωση, αποτελεί αφενός ζήτημα ανταγωνισμού, αφετέρου, δε, συστημικό κίνδυνο για την ασφάλεια των προϊόντων, τα δημόσια έσοδα, την απασχόληση και τη βιωσιμότητα χιλιάδων ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.
Η ενιαία αγορά των τελευταίων δεκαετιών βασίστηκε σε ένα σύνολο κοινών κανόνων που διασφάλισαν την ελεύθερη κυκλοφορία προϊόντων και υπηρεσιών. Ωστόσο, η άνοδος των διεθνών πλατφορμών ηλεκτρονικού εμπορίου, οι μεταβολές στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες και τα νέα επιχειρηματικά μοντέλα στο ηλεκτρονικό εμπόριο που είναι ικανά να εγγυηθούν σχεδόν on-demand εξυπηρέτηση των επιθυμιών των καταναλωτών, έχουν δημιουργήσει συνθήκες συστηματικής πίεσης. Επιχειρήσεις που λειτουργούν εντός της Ευρωπαϊκής Ενωσης τηρούν υποχρεώσεις σχετικά με την ασφάλεια προϊόντων, τη φορολογία, τη βιωσιμότητα, την ιχνηλασιμότητα και την προστασία των εργαζομένων. Αντίθετα, μεγάλος όγκος εισερχόμενων προϊόντων από τρίτες χώρες καταλήγει στην ευρωπαϊκή αγορά χωρίς αντίστοιχα βάρη συμμόρφωσης. Αυτό δε συνιστά ταυτόχρονα στρέβλωση του ανταγωνισμού και απειλή για την ίδια την ακεραιότητα του ευρωπαϊκού οικονομικού μοντέλου.
Η συζήτηση γύρω από την αναστολή λειτουργίας συγκεκριμένων πλατφορμών στη Γαλλία δεν αφορά μόνο ένα μεμονωμένο περιστατικό. Αντιπροσωπεύει το ευρύτερο ερώτημα για το πώς η Ευρώπη μπορεί να επιβάλλει αποτελεσματικά τους κανόνες της σε μια αγορά που δεν γνωρίζει σύνορα, ενώ παράλληλα διασφαλίζει ότι οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις δεν θα λειτουργούν με μειονέκτημα απέναντι σε φορείς που δραστηριοποιούνται εξ αποστάσεως χωρίς ουσιαστικό έλεγχο. Η συζήτηση αυτή συναντάται με τα συμπεράσματα θεσμικών οργάνων, όπως η ΕΟΚΕ, που αναδεικνύουν τον κατεπείγοντα χαρακτήρα της κατάστασης: η Ευρώπη δεν μπορεί να επιτρέψει την περαιτέρω επέκταση παραβατικών πρακτικών εις βάρος της ασφάλειας των καταναλωτών, των δημόσιων εσόδων και της βιωσιμότητας χιλιάδων επιχειρήσεων.
Σε αυτό το πλαίσιο, η τελωνειακή ένωση αποτελεί κεντρικό μοχλό για την αποκατάσταση ισότιμων όρων ανταγωνισμού. Η αναθεώρησή της, με την εφαρμογή κάποιων αρχικών μέτρων, όπως η κατάργηση του ορίου de minimis και η θέσπιση ενιαίου ευρωπαϊκού handling fee, μπορεί να περιορίσει την ανεξέλεγκτη ροή μικροδεμάτων που παρακάμπτουν τους μηχανισμούς ελέγχου. Η αποτελεσματικότητα της μεταρρύθμισης αυτής προϋποθέτει, όταν τεθεί σε εφαρμογή, την άμεση ενεργοποίηση από όλα τα κράτη-μέλη των προβλεπόμενων ψηφιακών εργαλείων, των διαλειτουργικών πληροφοριακών συστημάτων και των εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης, τα οποία είναι κρίσιμα για τη διασφάλιση συνεκτικής και ισότιμης εφαρμογής των κανόνων. Ειδικότερα, η δημιουργία και λειτουργία του EU Customs Data Hub, το οποίο θα αποτελέσει τον κεντρικό κόμβο δεδομένων για όλες τις τελωνειακές διαδικασίες, θα είναι ιδιαίτερα κρίσιμη. Για να είναι αποτελεσματικός ο κόμβος, πρέπει να τροφοδοτείται συνεχώς και πλήρως από κάθε κράτος-μέλος με αξιόπιστα και επικαιροποιημένα δεδομένα. Μόνο έτσι θα επιτραπούν η πραγματική εποπτεία των ροών, η έγκαιρη ανίχνευση κινδύνων και η εφαρμογή ίσων όρων ανταγωνισμού σε ολόκληρη την ενιαία αγορά.
Στο πλαίσιο αυτό, η ενιαία αγορά δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς πραγματική σύγκλιση των κανόνων. Σήμερα οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν συχνά 27 διαφορετικά κανονιστικά περιβάλλοντα: αποκλίνουσες απαιτήσεις επισήμανσης, εθνικούς περιορισμούς, παρεκκλίσεις στο ενωσιακό δίκαιο, πρακτικές που ακυρώνουν στην πράξη την ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών. Η εμπειρία δείχνει ότι η πολυπλοκότητα δεν προστατεύει τους καταναλωτές. Αντίθετα, προκαλεί εμπόδια, αυξάνει το κόστος συμμόρφωσης και καθυστερεί την είσοδο νέων προϊόντων στην αγορά. Η στρατηγική απλοποίησης που προωθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποτελεί κρίσιμο βήμα, υπό την προϋπόθεση ότι θα οδηγήσει σε πραγματική μείωση διοικητικών βαρών και σε σαφή, εφαρμόσιμη νομοθεσία που προσφέρει βεβαιότητα για το επιχειρείν και δρα με ταχύτητες που οι εθνικοί μηχανισμοί δεν μπορούν να παρακολουθήσουν.
Απέναντι σε αυτές τις προκλήσεις, η απάντηση δεν μπορεί να είναι αποσπασματική. Το 2026 πρέπει να αποτελέσει χρονιά όπου η Ευρωπαϊκή Ενωση θα υλοποιήσει με αποφασιστικότητα τη στρατηγική της για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, της προστασίας των καταναλωτών και της δημιουργίας ενός περιβάλλοντος στο οποίο οι επιχειρήσεις μπορούν να επενδύουν με εμπιστοσύνη. Για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, η ενιαία αγορά παραμένει το σημαντικότερο πλεονέκτημα της Ενωσης. Για τους πολίτες, αποτελεί εγγύηση ότι μπορούν να έχουν πρόσβαση σε ασφαλή, ποιοτικά και οικονομικά προϊόντα. Η πρόκληση της επόμενης μέρας είναι να διασφαλίσουμε ότι αυτή η αγορά θα παραμείνει δίκαιη, ανοιχτή και ανθεκτική. Μια αγορά που δεν θα επιτρέπει σε κανέναν να εκμεταλλεύεται τα κενά της εις βάρος όσων συμμορφώνονται και επενδύουν σε αυτήν.
Το 2026 μας καλεί ως κράτη-μέλη να θέσουμε εκ νέου τα θεμέλια της ευρωπαϊκής οικονομικής ολοκλήρωσης. Και αυτό σημαίνει μια ενιαία αγορά που λειτουργεί όχι μόνο για τους λίγους που μπορούν να παρακάμπτουν τους κανόνες, αλλά για όλους όσοι πιστεύουν στη δύναμη του θεμιτού ανταγωνισμού και στην αξία μιας Ευρώπης που προστατεύει, ενισχύει και προοδεύει συλλογικά.
*Πρόεδρος ΕΣΕΕ
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 2/1/2026)
