Η χρονιά του 2025 επιφύλαξε για την οικονομία την πιο στενή της σύνδεση με την πολιτική, καθώς οι αποφάσεις που ελήφθησαν άλλαξαν για πάντα τις εμπορικές σχέσεις μεταξύ των κρατών, ενώ η γεωπολιτική και η άμυνα εντάχθηκαν στις νέες οικονομικές προτεραιότητες των κυβερνήσεων, επηρεάζοντας από τις τιμές και τις αλυσίδες εφοδιασμού μέχρι τις επενδυτικές ροές και τον δημοσιονομικό χώρο των κρατών.
ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΑΠΟΣΤΟΛΟΠΟΥΛΟΥ
Αναμφίβολα, η χρονιά καθορίστηκε σε μεγάλο βαθμό από την αναζωπύρωση του εμπορικού πολέμου με πρωτοβουλία του Ντόναλντ Τραμπ. Οι ΗΠΑ επέστρεψαν σε επιθετικότερη γραμμή, με κινήσεις που αύξησαν το ρίσκο για τις επιχειρήσεις και σόκαραν τις αγορές. Ενδεικτικά, στα τέλη Μαΐου οι δασμοί σε χάλυβα και αλουμίνιο ανέβηκαν στο 50%, με το βάρος να μην αφορά μόνο το άμεσο κόστος σε αυτούς τους κλάδους, καθώς η αβεβαιότητα προκάλεσε πάγωμα αποφάσεων ενώ πυροδότησε την ακρίβεια στα δίκτυα εφοδιασμού.
Η Ευρώπη επιδίωξε να αποφύγει μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση, αλλά συνολικά το 2025 έδειξε ότι το θερμόμετρο του προστατευτισμού έχει ανέβει. Η συμφωνία ΗΠΑ – Ε.Ε. στα τέλη Ιουλίου, με γενικό δασμό 15% στις ευρωπαϊκές εξαγωγές προς τις ΗΠΑ, λειτούργησε ως συμβιβασμός που απέτρεψε τα χειρότερα σενάρια, χωρίς όμως επιστροφή στην προηγούμενη κανονικότητα. Σε παρόμοιο πλαίσιο ανταγωνισμού κινήθηκαν και ευρωπαϊκές παρεμβάσεις για τα μικροδέματα χαμηλής αξίας από τρίτες χώρες, με στόχο κυριότερα την Κίνα.
Παράλληλα, το 2025 εγκαθίδρυσε τη στροφή στις αμυντικές δαπάνες ως διαρθρωτική επιλογή. Η άμυνα αντιμετωπίστηκε όλο και περισσότερο ως κεντρικό στοιχείο διαμόρφωσης οικονομικής πολιτικής, με έμφαση στις κοινές προμήθειες και στην ευρωπαϊκή παραγωγική βάση. Το SAFE, με δυνατότητα δανείων έως 150 δισ. ευρώ, και το ευρύτερο πλαίσιο Readiness 2030 έδωσαν το στίγμα πως η Ευρώπη οργανώνει πλέον την άμυνά της με τέτοιο τρόπο που να διεκδικεί μόνιμο και ολοένα μεγαλύτερο χώρο στους κρατικούς προϋπολογισμούς, μεταξύ άλλων και στην Ελλάδα. Αλλωστε, τα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη δεσμεύονται πλέον με τους αναβαθμισμένους στόχους αμυντικών δαπανών του ΝΑΤΟ.
Τα θετικά και τα αρνητικά της χρονιάς για την Ελλάδα
Στην Ελλάδα το 2025 συνδύασε την ενίσχυση της αξιοπιστίας στις αγορές με πίεση στην καθημερινότητα, κυρίως στη στέγη και στο κόστος ζωής. Από τους οίκους αξιολόγησης καταγράφηκαν διαδοχικές αναβαθμίσεις, με DBRS σε BBB στις αρχές Μαρτίου, Moody’s σε επενδυτική βαθμίδα στα μέσα Μαρτίου, S&P σε BBB τον Απρίλιο και Fitch σε BBB τον Νοέμβριο, εξέλιξη που ενίσχυσε το σήμα κινδύνου της χώρας προς τις αγορές.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και η διαχείριση του χρέους. Στα μέσα Δεκεμβρίου ανακοινώθηκε πρόωρη αποπληρωμή 5,3 δισ. ευρώ χρέους που έληγε μετά το 2031, με εκτίμηση εξοικονόμησης τόκων 1,6 δισ. ευρώ έως το 2041. Σε ένα περιβάλλον διεθνούς αβεβαιότητας, η μείωση μελλοντικών τόκων και η βελτίωση του προφίλ λήξεων λειτουργούν ως ενίσχυση της ανθεκτικότητας.
Από την άλλη, οι καλές επιδόσεις της ελληνικής οικονομίας δεν είχαν αντίκρισμα στη ζωή των πολιτών, καθώς το 2025 η πίεση στη στέγη έμεινε υψηλή, με τις τιμές κατοικιών να τρέχουν 6,6%-8,5% ετησίως στο γ’ τρίμηνο, ενώ και τα ενοίκια ακολουθούν.
Το βασικό επενδυτικό μέτωπο παρέμεινε το Ταμείο Ανάκαμψης. Η Ελλάδα μπαίνει στο τελευταίο πλήρες έτος του Ελλάδα 2.0 πριν από την τελική προθεσμία στις 31/8/2026 και το 2025 έφερε νέους γύρους χρηματοδότησης. Η Κομισιόν ενέκρινε εκταμίευση 2,1 δισ. ευρώ σε επιχορηγήσεις μετά το 6ο αίτημα πληρωμής, ενώ μέχρι τα τέλη Νοεμβρίου καταγράφηκαν συνολικά εισροές περίπου 23,4 δισ. ευρώ από το ΤΑΑ. Εκεί που «χωλαίνει» το πρόγραμμα, μπαίνοντας στην τελική ευθεία, είναι στην ολοκλήρωση. Το πρόβλημα εντοπίζεται κυρίως σε δράσεις με πολλά υποέργα, σύνθετους διαγωνισμούς και ανάγκη στενού συντονισμού, όπως ανακαινίσεις υποδομών υγείας, ενεργειακές αναβαθμίσεις και παρεμβάσεις στέγασης. Το 2025 δεν άλλαξε δραματικά τους ρυθμούς έτσι ώστε να μπούμε στο νέο έτος με περισσότερη αισιοδοξία.
Το 2025 είχε και μια εξέλιξη υψηλού συμβολισμού για τη θέση της χώρας στην Ευρωζώνη. Η εκλογή του Κυριάκου Πιερρακάκη στην προεδρία του Eurogroup στις 11/12/2025, με έναρξη θητείας στις 12/12/2025, ενίσχυσε το μήνυμα ότι η Ελλάδα έχει επιστρέψει θεσμικά στο κέντρο των αποφάσεων. Το 2026 θα δοκιμάσει αυτό το βάρος σε μια ατζέντα με νέους δημοσιονομικούς κανόνες, άμυνα και την τελική φάση του Ταμείου Ανάκαμψης.
Την ίδια ώρα η χρονιά υπενθύμισε και το κόστος των σκανδάλων. Το «φιάσκο» του ΟΠΕΚΕΠΕ και οι επακόλουθες τριβές στο πεδίο των αγροτικών ενισχύσεων, μαζί με την ευρωπαϊκή κύρωση 392,2 εκατ. ευρώ για αστοχίες διαχείρισης, ανέδειξαν και τι συνέβαινε τα προηγούμενα χρόνια, αλλά και τι διακυβεύεται για τα επόμενα, με τον πρωτογενή τομέα της χώρας να βρίσκεται σε υπαρξιακή κρίση και να βρίσκεται στα μπλόκα των εθνικών οδών.
Η ψήφιση του Προϋπολογισμού του 2026 τον Δεκέμβριο έγινε σε κλίμα έντασης, με κινητοποιήσεις και αιτήματα για στήριξη εισοδημάτων, ενώ η συζήτηση για τη στέγη κράτησε ψηλά την πίεση για παρεμβάσεις σε ενοίκια, προσφορά κατοικιών και κανόνες στη βραχυχρόνια μίσθωση.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 24/12/2025)
