Είναι πασιφανές πως η στεγαστική πολιτική αποτελεί πλέον κομβικό κοινωνικό και πολιτικό ζήτημα σε όλη την Ευρώπη, αφού επικρατούν συνθήκες μεγαλύτερης αύξησης τιμών και ενοικίων σε σχέση με τα εισοδήματα. Η πρόσβαση σε προσιτή οικονομικά κατοικία γίνεται ολοένα και πιο δύσκολη, ακόμα και για τα μεσαία εισοδηματικά στρώματα, κάτι που εκφράζεται από την αυξανόμενη στεγαστική επιβάρυνση στην Ευρώπη γενικότερα, οπότε και στην Ελλάδα.
ΤΟΥ ΞΕΝΟΦΩΝ ΚΑΡΑΒΙΔΑ
Η στεγαστική κρίση αναμφίβολα έχει δομικό χαρακτήρα με βάση τα χρηματοοικονομικά της χαρακτηριστικά -κατασκευαστικό κόστος, κόστος δανεισμού, κατοικία ως επενδυτικό προϊόν, βραχυχρόνιες μισθώσεις-, με αποτέλεσμα να περιορίζει αισθητά τις δυνατότητες παρέμβασης μέσω εθνικών και τοπικών πολιτικών.
Στην Ελλάδα οι δυσκολίες εύρεσης αγοράς προσιτής κατοικίας ή ενοικίασης ακινήτου ξεδιπλώνονται σταδιακά, ενώ η αγορά χαρακτηρίζεται από εξωφρενικές αυξήσεις σε ενοίκια και υψηλότατες τιμές ακινήτων. Χαρακτηριστικά το ύψος του ενοικίου αντιστοιχεί στο 42% του μέσου μηνιαίου εισοδήματος. Αυτή η ζοφερή πραγματικότητα επιβαρύνει δυσανάλογα τα νοικοκυριά, γεγονός που προκαλεί κοινωνική πίεση. Στο πλαίσιο αυτό, η κυβέρνηση προωθεί μέτρα όπως το πρόγραμμα «Σπίτι μου» και επιδοτήσεις, τα οποία εκτιμώνται ως «σταγόνα στον ωκεανό» σε σχέση με το επίπεδο του προβλήματος.
Επί τούτου, οι επιδοτήσεις στεγαστικών δανείων και ενοικίων, ενώ θεωρούνται χρήσιμες, παράλληλα μπορεί είτε να συμπιέσουν αυξητικά τις τιμές είτε να ενθαρρύνουν τη σύναψη μεγαλύτερων στεγαστικών δανείων, με δυνητικό αποτέλεσμα την υπερχρέωση.
Πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται να τα βγάλουν πέρα, ενώ όσοι προσπαθούν να αγοράσουν ή να νοικιάσουν ένα ακίνητο αντιμετωπίζουν δυσανάλογη αύξηση κόστους, διότι οι τιμές αγοράς και τα ενοίκια αυξήθηκαν ταχύτερα από το διαθέσιμο εισόδημα. Πέραν αυτών, συνυπολογίζεται και το κόστος διατήρησης και συντήρησης μιας κατοικίας που δεν είναι αμελητέα. Στο πλαίσιο αυτό, η βελτίωση της εισοδηματικής ασφάλειας, μέσω αποτελεσματικών συστημάτων κοινωνικής προστασίας -με βάση το σουηδικό πρότυπο-, είναι κομβική, με επίκεντρο τα ασφαλιστικά δικαιώματα και με στόχευση αναλογικά συστήματα ελάχιστου εισοδήματος.
Ωστόσο, η αύξηση των τιμών οφείλεται σε συγκεκριμένους παράγοντες και δεδομένα. Ο κυριότερος είναι το αυξημένο κόστος απόκτησης γης, απόρροια της μείωσης των προσφερόμενων οικοπέδων. Σημαντικό ρόλο έχει η άνοδος των τιμών των υλικών, το αυξημένο ενεργειακό κόστος και, βέβαια, η άνοδος των αμοιβών του ανθρώπινου δυναμικού.
ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ
Το στεγαστικό ζήτημα στην Ελλάδα αναμφίβολα δεν δημιουργήθηκε σε μερικά χρόνια, αλλά προέκυψε σταδιακά μέσα από μια μακρόχρονη διαδρομή – από την προστατευμένη αγορά, τη σταδιακή απελευθέρωση, τη μετέπειτα δημοσιονομική κρίση, έως και την ελεύθερη αγορά. Αναμφίβολα σε αυτή την εξέλιξη, η επίδραση των δημοσιονομικών εξελίξεων στη στεγαστική κρίση ήταν καθοριστική, παρότι τα αποτελέσματά της δεν ήταν άμεσα ορατά. Επιπλέον, η σημαντική επίδραση του τουρισμού, των ξένων επενδύσεων σε αγορές ακινήτων, η υιοθέτηση της βραχυχρόνιας μίσθωσης στο εθνικό μοντέλο ανάπτυξης επιδείνωσαν περαιτέρω τη στεγαστική κρίση.
Στο πλαίσιο αυτό, η αντιμετώπιση του στεγαστικού ζητήματος διαφαίνεται πως επιδιώκεται να επιλυθεί με υπερεπένδυση στην κατασκευή νέων κατοικιών. Η συγκεκριμένη πρακτική, όμως, γίνεται εις βάρος της επανάχρησης του υπάρχοντος αποθέματος στην εξισορρόπηση της αγοράς, που σημαίνει όρια στη μεταπώληση και περιορισμοί μη στεγαστικών χρήσεων. Ως εκ τούτου, προκαλείται ένας ιδιότυπος εγκλωβισμός στη λογική συμπράξεων, στο διαρκές κυνήγι ιδιωτικών επενδύσεων, με αποτέλεσμα να διαβάζουμε καθημερινά για δημιουργίες εταιριών ΙΚΕ ανάπτυξης ακινήτων.
Απόρροια όμως αυτής της στρατηγικής είναι η άρρηκτη σύνδεση των στεγαστικών χρηματοδοτήσεων με την ενεργειακή μετάβαση, που προφανώς έχει συνδεθεί σχεδόν μονοδιάστατα με την προώθηση ακριβών τεχνολογικών λύσεων και ενίοτε άκαμπτων δεικτών απόδοσης. Δεδομένα με κόστη που εκτινάσσουν το κατασκευαστικό κόστος, οπότε και τις τιμές των ακινήτων.
Τώρα πια είναι μαθηματικά βέβαιο πως για να βρεθούν οι αναγκαίες λύσεις στο στεγαστικό ζήτημα θα αξιολογηθούν δράσεις με ταυτόχρονη ρύθμιση της αγοράς, καθώς και μέτρα έξω από τα όρια της αγοράς. Στο πλαίσιο της διασφάλισης της στέγασης ως βασικού κοινωνικού αγαθού και δικαιώματος, απαιτείται διευρυμένος στρατηγικός σχεδιασμός με ρυθμίσεις και μέτρα ελέγχου τιμών και ενοικίων, με περιορισμό της τουριστικοποίησης. Παράλληλα, απαιτούνται μέτρα ανάπτυξης κοινωνικού αποθέματος, ενεργειακές αναβαθμίσεις και πλήρη αξιοποίηση κενών ή και υποχρησιμοποιούμενων κτιρίων.
Η στέγαση είναι ένα μείζον πολιτικό ζήτημα σε όλα σχεδόν τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. Οι μελλοντικοί ιδιοκτήτες όπως και οι ενοικιαστές ακινήτων εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από παρεμβατικές δημόσιες πολιτικές, προκειμένου η στέγαση να καταστεί προσβάσιμη και προσιτή.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2025)
