Μια συζήτηση που δεν αφήνει διόλου αδιάφορη την Ελλάδα εκτυλίσσεται αυτό το διάστημα στις Βρυξέλλες. Αφορά το πώς θα χρηματοδοτηθεί η Ουκρανία τα επόμενα χρόνια και τον τρόπο με τον οποίο θα στηθεί το νέο ευρωπαϊκό εργαλείο γύρω από τα δεσμευμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία. Αυτό θα κρίνει πόσος χώρος θα μείνει στον μελλοντικό προϋπολογισμό για πολιτικές συνοχής, αγροτικής ανάπτυξης και επενδύσεις, στις οποίες στηρίζονται σε μεγάλο βαθμό οι χώρες του ευρωπαϊκού Νότου και η Ελλάδα.
Κώστας Αποστολόπουλος
Η Κομισιόν έχει προτείνει ένα νέο δάνειο τύπου Reparations Loan, έως 210 δισ. ευρώ, που θα χρηματοδοτεί την Ουκρανία σε μακρύ ορίζοντα, με την αποπληρωμή να συνδέεται με μελλοντικές πολεμικές αποζημιώσεις από τη Ρωσία. Το δάνειο θα στηρίζεται στα ταμειακά υπόλοιπα και στις αποδόσεις των παγωμένων ρωσικών κρατικών περιουσιακών στοιχείων που έχουν «εγκλωβιστεί» στην Ευρωπαϊκή Ενωση από το 2022, σε συνδυασμό με άντληση κεφαλαίων από τις αγορές, ενώ εξετάζεται ένα πακέτο έως 90 δισ. ευρώ για την περίοδο 2026-2027, είτε με νέο κοινό δανεισμό της Ενωσης είτε με στοχευμένη χρήση μέρους των κερδών από τα παγωμένα assets.
Τα νέα αυτά εργαλεία έρχονται να προστεθούν στο ήδη ενεργό Ukraine Facility, ένα ταμείο έως 50 δισ. ευρώ για την τετραετία 2024-2027, που προσφέρει σταθερή στήριξη στον ουκρανικό προϋπολογισμό. Η συνολική εικόνα είναι ότι η Ουκρανία μετατρέπεται σε οικονομική «μαύρη τρύπα» για την Ε.Ε.
Ενδοευρωπαϊκός… καβγάς
Σε αυτό το πλαίσιο έχει ξεσπάσει ενδοευρωπαϊκός… καβγάς για τα δεσμευμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία. Το μεγαλύτερο μέρος των διαθέσιμων της ρωσικής Κεντρικής Τράπεζας που έχουν παγώσει στην Ευρώπη, περίπου 160 δισ. ευρώ, βρίσκεται στο σύστημα της Euroclear, στις Βρυξέλλες. Η βελγική κυβέρνηση φοβάται ότι, εάν τα assets αυτά συνδεθούν ευθέως με συγκεκριμένο δάνειο, μελλοντικές δικαστικές αποφάσεις ή όροι ειρηνευτικής συμφωνίας μπορεί να απαιτήσουν αποκατάσταση της Ρωσίας, αφήνοντας το Βέλγιο εκτεθειμένο σε αξιώσεις αποζημιώσεων. Η Euroclear έχει προειδοποιήσει ότι μια επιθετική χρήση των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων θα μπορούσε να προκαλέσει ρωσικά αντίμετρα και να πλήξει τη φερεγγυότητά της.
Στον προβληματισμό προστίθενται και θεσμικές ανησυχίες. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει επισημάνει ότι η ευθεία σύνδεση κρατικών διαθεσίμων με τη χρηματοδότηση τρίτης χώρας ενέχει σημαντικούς νομικούς κινδύνους. Στελέχη της ΕΚΤ προειδοποιούν ότι τέτοιες κινήσεις μπορεί να επηρεάσουν την εικόνα του ευρώ ως ασφαλούς διεθνούς αποθεματικού νομίσματος, εάν οι επενδυτές θεωρήσουν ότι ανοίγει ένα επικίνδυνο προηγούμενο για την «εργαλειοποίηση» των συναλλαγματικών διαθεσίμων. Εκτιμάται ότι έπειτα από σχεδόν τρία χρόνια πολέμου και κυρώσεων η αγορά έχει ήδη προεξοφλήσει τον κίνδυνο για τα ρωσικά διαθέσιμα και ότι μια λύση τύπου Reparations Loan, με σαφές και στοχευμένο νομικό πλαίσιο, δύσκολα θα έπληττε ουσιαστικά την ελκυστικότητα του ευρώ.
Μπροστά σε τριπλή πρόκληση από την κρίση βρίσκεται η Αθήνα
Η συζήτηση για τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία συνδέεται πλέον με το «παζάρι» για τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό της Ε.Ε. την περίοδο 2028-2034. Στα έγγραφα της Κομισιόν για το νέο ΜΠΔΠ αναφέρεται ότι στο βασικό σενάριο προβλέπονται έως 100 δισ. ευρώ για την Ουκρανία στην επόμενη επταετία, σε έναν προϋπολογισμό που ήδη χαρακτηρίζεται «υπό πίεση». Τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για την ενδιάμεση αναθεώρηση του τρέχοντος ΜΠΔΠ κάνουν λόγο για ανάγκη ανακατανομής πόρων, διευκρινίζοντας, πάντως, ότι σε πρώτη φάση δεν θα θιγούν οι πόροι συνοχής και ΚΑΠ.
Για τις χώρες του Νότου, που έχουν υψηλή εξάρτηση από τα κονδύλια συνοχής, την ΚΑΠ και τα επενδυτικά προγράμματα, η ανησυχία είναι ότι όσο πολλαπλασιάζονται οι μόνιμες ανάγκες του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού τόσο περιορίζεται ο χώρος για μελλοντικές αυξήσεις σε αυτές τις πολιτικές. Στον βαθμό που η στήριξη της Ουκρανίας, οι τόκοι του NGEU και η άνοδος των αμυντικών δαπανών γίνουν μόνιμο «βάρος» στον προϋπολογισμό, ο κίνδυνος είναι οι εντάσεις γύρω από τη γεωγραφική κατανομή των πόρων να ενταθούν.
Για την Ελλάδα οι ανησυχίες έχουν τρεις διαστάσεις:
– Η πρώτη είναι δημοσιονομική, καθώς κάθε νέο εργαλείο κοινού δανεισμού σημαίνει πρόσθετες μακροχρόνιες υποχρεώσεις συνεισφοράς στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.
– Η δεύτερη είναι αναπτυξιακή, αφού η ελληνική οικονομία εξακολουθεί να στηρίζεται στα ευρωπαϊκά κονδύλια συνοχής, στην ΚΑΠ και στα επενδυτικά εργαλεία που θα διαδεχθούν το «Ελλάδα 2.0» μετά το 2028.
– Η τρίτη είναι γεωπολιτική, καθώς η Αθήνα καλείται να στηρίξει μια αξιόπιστη ευρωπαϊκή λύση για την Ουκρανία, χωρίς να ανοίξει νέες εντάσεις στο εσωτερικό της Ε.Ε.
Το πώς θα κατανεμηθεί τελικά το βάρος μεταξύ νέου κοινού δανεισμού, αξιοποίησης των δεσμευμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων και ανακατανομής υπαρχόντων κονδυλίων θα κριθεί στις διαπραγματεύσεις για το Reparations Loan και για το νέο ΜΠΔΠ 2028-2034. Για την Ελλάδα και τα υπόλοιπα κράτη του Νότου το διακύβευμα είναι αν η Ευρωπαϊκή Ενωση θα μπορέσει να χρηματοδοτεί τη γεωπολιτική της στρατηγική χωρίς να διαρραγεί η ισορροπία ανάμεσα στη στήριξη της Ουκρανίας και στη συνέχιση των πολιτικών σύγκλισης στο εσωτερικό της.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (12 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2025)
