Τα στοιχεία Κομισιόν, ΤτΕ και ΥΠΕΞ δείχνουν ότι οι Ελληνες επιχειρηματίες βρίσκουν επενδυτική διέξοδο/διαφυγή κυρίως στα Βαλκάνια και σε ελάχιστες άλλες χώρες της Ε.Ε.
Τα «βαρίδια» που εμποδίζουν την Ελλάδα να προσελκύει ξένα κεφάλαια πολλαπλασιάζονται, προκαλώντας και μία άλλη πολύ σημαντική παρενέργεια: ένα κύμα φυγής ελληνικών κεφαλαίων στο εξωτερικό, το οποίο επηρεάζει ακόμα περισσότερο το επενδυτικό ισοζύγιο. Η μαζική έξοδος ελληνικών επιχειρήσεων κυρίως προς τις χώρες των Βαλκανίων έχει αρχίσει (ξανά) εδώ και χρόνια, με επίκεντρο τη βελτίωση της οικονομικής κατάστασης και των υποδομών της περιοχής αλλά και τα πολλά κίνητρα που δίδονται.
Αιτία φυγής δεν είναι πλέον το εργατικό κόστος (το οποίο αυξάνεται, καθώς τα κράτη συγκλίνουν, με τη Ρουμανία να έχει περάσει ήδη την Ελλάδα σε διαθέσιμο εισόδημα και τη Βουλγαρία να πλησιάζει). Αιτία είναι το ευνοϊκό φορολογικό περιβάλλον, οι διευκολύνσεις στη λειτουργία της επιχείρησης, τα κίνητρα, αλλά και η εγγύτητα με την Ε.Ε., αν πρόκειται για εξαγωγικές επιχειρήσεις.
«DEALnews» στις 9/8/2024
Πριν από τη δημοσιονομική κρίση η θέση στα Βαλκάνια χαρακτηριζόταν κυρίως από την παρουσία τραπεζών που ανατράπηκε με την κρίση και την αναγκαστική πώληση των θυγατρικών τους. Τώρα επεκτείνονται εκ νέου (ακολουθώντας την επιχειρηματική δραστηριότητα και τις νέες ανάγκες αλλά και ευκαιρίες που δημιουργούνται), με την Alpha να μετέχει στη συγχώνευση της Αlpha Bank Romania με τη UniCredit Romania και τη Eurobank να ενισχύει συνεχώς της θέση της στη Βουλγαρία.
Αλλωστε η είσοδος της Βουλγαρίας στο ευρώ εκτιμάται ότι αποτελεί νέο game changer από την αρχή του 2026. Αλλά και η Ρουμανία αναμένεται πως μπορεί να ακολουθήσει υιοθετώντας το ευρώ περί το 2030.
Το ζήτημα είναι πως πέρα από τους στρατηγικούς λόγους επέκτασης στα Βαλκάνια, η «φυγή» συνδέεται με την ανάγκη των επιχειρήσεων να μειώσουν τα φορολογικά βάρη.
Ειδικά η Βουλγαρία, με φορολογικό συντελεστή 10%, αλλά και η Ρουμανία, με 15% φορολογία επιχειρήσεων, συνιστούν πόλο έλξης κυρίως για τις επιχειρήσεις της βόρειας Ελλάδας. Μάλιστα τα προηγούμενα χρόνια εντάθηκε και το φαινόμενο των εικονικών επιχειρήσεων. Δηλαδή, εταιριών που είχαν μόνο ΑΦΜ στη γειτονική χώρα χωρίς εργαζομένους και δραστηριότητα, με σκοπό τη χαμηλή φορολογία και την αύξηση της ανταγωνιστικής τους θέσης και στην Ελλάδα. Για τον λόγο αυτόν μάλιστα άρχισαν και διασταυρώσεις από την ΑΑΔΕ, που περιόρισαν το φαινόμενο. Πλέον όμως το φαινόμενο το περιορίζει η νέα πραγματικότητα: τα κίνητρα που δίδονται από τις ίδιες τις χώρες των Βαλκανίων για την προσέλκυση επενδύσεων, συνιστώντας -ούτως ή άλλως- θελκτική μια μετακόμιση…
ΑΞΕ
Τα στοιχεία της Τραπέζης της Ελλάδος δείχνουν και μία άλλη εικόνα: ότι η ελληνική επιχειρηματικότητα βρίσκει επενδυτική διέξοδο/διαφυγή κυρίως στα Βαλκάνια και σε ελάχιστες άλλες χώρες της Ε.Ε. Επίσης, τα στοιχεία δείχνουν ότι οι άμεσες ξένες επενδύσεις (ΑΞΕ) της Ελλάδας στο εξωτερικό αυξάνονται (επιχειρώντας να φτάσουν βεβαίως ακόμα στα επίπεδα που είχαν στο μέσο της δημοσιονομικής κρίσης). Το 2024 τα αποθέματα έκλεισαν λίγο πάνω από τα 22 δισ. ευρώ, έναντι 18,9 δισ. ευρώ το 2023 και 15,7 δισ. ευρώ το 2021. Ηταν μόλις 11,1 δισ. ευρώ το 2020, αλλά και 26,3 δισ. ευρώ το 2013…
Ανά κράτος η συντριπτική πλειονότητα των ελληνικών κεφαλαίων έχει επενδυθεί στην Ευρώπη και, αν εξαιρεθεί η ροή κεφαλαίων προς την Κύπρο (που είναι επίσης εξαιρετικά σημαντική, στα 8,44 δισ. κεφάλαια το 2024, έναντι 6,3 δισ. το 2023 και 5,9 δισ. 2022), τα Βαλκάνια προσελκύουν την πλειονότητα των άμεσες ελληνικών επενδύσεων.
Η Ρουμανία έχει την πρωτοκαθεδρία, με 3,53 δισ. ευρώ αποθέματα ελληνικών επενδύσεων το 2024, από 1,18 δισ. ευρώ το 2000 και η τάση συνεχίζεται και φέτος. Ακολουθεί Βουλγαρία, με συνολικές επενδύσεις 2,22 δισ. ευρώ το 2024, έναντι 1,9 δισ. ευρώ το 2023 και 1,3 δισ. ευρώ το 2020. Πάνω από μισό δισ. ευρώ έχει επενδυθεί στη Βόρεια Μακεδονία, ενώ σε στασιμότητα ή ακόμα και ύφεση είναι η επενδυτική δραστηριότητα σε Σερβία και Αλβανία. Το ίδιο ισχύει και για ένα παλιό ισχυρό προορισμό της χώρας, την Τουρκία, στην οποία πλέον διατηρούνται 183 εκατ. ευρώ σε αποθέματα επενδύσεων, έναντι 4,6 δισ. το 2013.
Ποιοι τοποθετούνται στη νοτιοανατολική Ευρώπη
Η Ελλάδα μπορεί να στρέφεται στα Βαλκάνια, αλλά και πάλι δεν έχει την πρωτοκαθεδρία. Τα στοιχεία της Κομισιόν καταγράφουν μία πολύ μεγάλη επέλαση ξένων κεφαλαίων κυρίως από τη δυτική Ευρώπη. Η επέλαση είναι τόσο μεγάλη, που η Ρουμανία και η Βουλγαρία βρίσκονται στους κορυφαίους επενδυτικούς προορισμούς της Ευρώπης, ενώ αντιθέτως η Ελλάδα παραμένει στους ουραγούς. Με άλλα λόγια, τα ξένα κεφάλαια προσπερνούν την Ελλάδα και στρέφονται στους γείτονές της…
Αναλυτικά στη Ρουμανία η ακαθάριστη προστιθέμενη αξία των επιχειρήσεων φτάνει στο 42,2% της συνολικής επιχειρηματικής δραστηριότητας και δημιουργεί το 26,4% των θέσεων εργασίας. Στη Βουλγαρία φτάνει στο 34,1% του συνόλου της προστιθέμενης αξίας των επενδύσεων και δημιουργεί το 18,7% των θέσεων εργασίας. Στην κορυφαία θέση προφανώς παραμένει η Ιρλανδία, με 71,3% σε όρους προστιθέμενης αξίας και 27,3% σε όρους απασχόλησης.
Στον αντίποδα, στην Ελλάδα οι ξένες επενδύσεις συνιστούν το 17,7% του συνόλου της προστιθέμενης αξίας που δημιουργείται στη χώρα και δημιουργούν μόνο το 8% των θέσεων εργασίας. Η εν λόγω επίδοση είναι η τρίτη χαμηλότερη στην Ε.Ε…
Και όσο αυξάνονται και οι εκροές από την Ελλάδα προς τα έξω τόσο το ισοζύγιο επενδύσεων έχει και νέα βαρίδια: το 2024, σύμφωνα με την ΤτΕ, στην κατηγορία των άμεσων επενδύσεων, στις απαιτήσεις των κατοίκων έναντι του εξωτερικού καταγράφηκαν ροές ύψους 1,7 δισ. ευρώ και στις υποχρεώσεις των κατοίκων έναντι του εξωτερικού, που αντιστοιχούν σε άμεσες επενδύσεις μη κατοίκων στην Ελλάδα, καταγράφηκαν ροές ύψους 6 δισ. ευρώ.
Το ράλι και τα φορολογικά πλεονεκτήματα της γείτονος
Η υιοθέτηση του ευρώ από τη Βουλγαρία την 1η Ιανουαρίου 2026 αποτελεί ορόσημο. Η ελληνική παρουσία στην πράξη είναι πιο μεγάλη από τα επίσημα στοιχεία (4,4 δισ. κεφάλαια), αφού πολλές εταιρίες έρχονται μέσω Κύπρου αλλά και Ολλανδίας.
Σύμφωνα με τα σημειώματα του ΥΠΕΞ, η σύνθεση των ροών επενδύσεων κατά χώρα προέλευσης ανέδειξε την Αυστρία, την Ελλάδα και την Ιταλία ως τους μεγαλύτερους προμηθευτές ξένων επενδύσεων στη Βουλγαρία το 2024. Η Αυστρία ηγήθηκε με 426,7 εκατ. ευρώ, ακολουθούμενη από την Ελλάδα με 295,1 εκατ. ευρώ και την Ιταλία με 245,9 εκατ. ευρώ.
Η Βουλγαρία και η Ελλάδα συνεργάζονται στενά στην υλοποίηση έργων υποδομής, όπως ο αγωγός φυσικού αερίου Ελλάδας – Βουλγαρίας (IGB), η Helleniq Energy έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον για επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές και η Metlen προχωρά στην εξαγορά του τομέα εμπορίας ενέργειας της εταιρίας Most Energy JSC, η οποία εδρεύει στη Σόφια. Η ΔΕΗ άρχισε την κατασκευή φωτοβολταϊκού σταθμού Colosseum. Επιπλέον στη χώρα επιχειρούν εταιρίες όπως η Viohalco, οι Μύλοι Λούλη, η Eurocatering (Φρεσκούλης), η VIVA (πρώην Globul) και η ΙΟΝ.
Οι ελληνικές εταιρίες ξεπερνούν τις 18.000 με πάνω από 27.000 εργαζομένους και δραστηριοποιούνται παραδοσιακά σε κλάδους όπως η επεξεργασία τροφίμων, το λιανικό εμπόριο, ο τραπεζικός τομέας και ο τουρισμός, αξιοποιώντας τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα.
Οι επιχειρήσεις στη Βουλγαρία μπορούν να έχουν τις ακόλουθες οργανωτικές μορφές: Ατομική επιχείρηση (sole trader), εμπορική εταιρία (trading company), εταιρία χαρτοφυλακίου (holding company), υποκατάστημα (branch office) και γραφείο εμπορικού αντιπροσώπου (commercial representation).
Ο φόρος φυσικών / νομικών προσώπων είναι 10% (flat tax), το ίδιο και ο εταιρικός φόρος. Ο φόρος μερισμάτων είναι 5% και ο φόρος επί των επιτοκίων τραπεζικών καταθέσεων 8%. Ο φόρος προστιθεμένης αξίας είναι 20%, αλλά είναι μηδενικός προκειμένου για εξαγωγές και ενδοκοινοτικές προμήθειες (έμμεσος). Ο κατώτατος μισθός στη Βουλγαρία ήταν 933 BGN (περίπου 460 ευρώ) το 2024 και ο μέσος ακαθάριστος μηνιαίος μισθός στη Σόφια 2.800 BGN (περίπου 1.400 ευρώ).
Μαγνήτης το Βουκουρέστι, με το ευνοϊκό οικονομικό μοντέλο
Στη Ρουμανία, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΥΠΕΞ, καταγράφεται πολύ σημαντική επενδυτική παρουσία του ελληνικού επιχειρηματικού τομέα, με 2.000 ενεργές εταιρίες κατά το 2023, οι οποίες δημιούργησαν και συντηρούν περί τις 20.000 θέσεις εργασίας. Πολύ σημαντική είναι η επένδυση της ΔΕΗ και της Metlen στα φωτοβολταϊκά. Πάνω από 200 εταιρίες ελληνικών συμφερόντων δραστηριοποιούνται, με τζίρο από 1 εκατ. ευρώ έως 50 εκατ ευρώ. Η αύξηση του επενδεδυμένου κεφαλαίου αλλά και του αριθμού των καταγεγραμμένων επιχειρήσεων είναι συνεχής.
Στη Ρουμανία η ΕΠΕ, με τουλάχιστον 1 μέτοχο και ελάχιστο μετοχικό κεφάλαιο 1 RON, είναι η πλέον διαδεδομένη μορφή εταιρίας. Η Α.Ε. έχει ελάχιστο εγγεγραμμένο κεφάλαιο 90.000 λέι (περίπου 18.000 ευρώ). Ο νόμιμος κατώτατος μηνιαίος μισθός το 2024 ήταν 3.700 Ron (περίπου 745 ευρώ) μεικτά, αυξημένος κατά 12% σε σχέση με το 2023.
Η φορολογία μικρών επιχειρήσεων (Microintreprinderi) με τζίρο έως 60.000 ευρώ είναι 1% επί του κύκλου εργασιών. Αν τα έσοδα υπερβαίνουν το ποσό αυτό (60.000 ευρώ), ο φόρος θα αυξάνεται στο 3% επί του τζίρου. Η φορολογία των επιχειρήσεων ανέρχεται σε 16% επί των κερδών (flat tax). Για τα κέντρα διασκέδασης (club και κέντρα τυχερών παιγνίων) η φορολογία είναι 5% επί του κύκλου εργασιών. Η φορολόγηση μεγάλων επιχειρήσεων (κύκλος εργασιών άνω των 50 εκατ. ευρώ ετησίως) είναι 1% επί του ετήσιου τζίρου. Από τον συνολικό κύκλο εργασιών όμως, εκτός από τις επενδύσεις, αφαιρούνται και οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης, οι οποίοι επίσης αποτελούν φόρο.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 21/11/2025)
