Η δουλειά του Νίκου Παπαθανάση όσο πλησιάζουμε προς το 2026 δεν είναι καθόλου εύκολη. Ολο το βάρος της ανάγκης αξιοποίησης όλων των κεφαλαίων του Ταμείου Ανάκαμψης έχει πέσει στις πλάτες του, καθώς είναι εδώ και αρκετά χρόνια υπεύθυνος για τη διαχείριση των ροών των ευρωπαϊκών κονδυλίων, με τον ίδιο να υπερτονίζει σε κάθε ευκαιρία τους υψηλούς ρυθμούς με τους οποίους απορροφά η Ελλάδα τους κοινοτικούς πόρους.
Επί του παρόντος οι ευθύνες του συμπυκνώνονται σε δύο επίπεδα: επιτάχυνση αποφάσεων για να «τρέξουν» οι ροές από ΕΣΠΑ και Ταμείο Ανάκαμψης και, ταυτόχρονα, έντονος έλεγχος για καθυστερήσεις και κινδύνους απώλειας πόρων.
Η πρόσφατη κίνηση αύξησης των ορίων στο πρόγραμμα «Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση» δείχνει την πρόθεση να τρέξουν έργα σε δυτική Μακεδονία, Μεγαλόπολη και νησιά (ανεβάζοντας την υπερδέσμευση στην Προτεραιότητα «Ενίσχυση και Προώθηση Επιχειρηματικότητας» από 110% σε 140% και το συνολικό ποσοστό από 105% σε 115%), ενώ σε παράλληλη τροχιά βρίσκονται εργαλεία ρευστότητας για μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις, όπως τα μικροδάνεια στη Θεσσαλία μέσω ΤΕΠΙΧ ΙΙΙ.
Η λογική είναι ότι με μεγαλύτερο «μαξιλάρι» εντάξεων αυξάνει η πιθανότητα να φτάσουν περισσότερα έργα σε συμβάσεις και πληρωμές μέχρι το 2027, γι’ αυτό και οι ανακατανομές κονδυλίων παρουσιάζονται από την κυβέρνηση ως εργαλείο επιτάχυνσης. Ωστόσο, αυτές οι κινήσεις δεν ισοδυναμούν αυτομάτως με πραγματική εκτέλεση έργων επί του πεδίου. Η αποτελεσματικότητα θα κριθεί μόνο από τους ρυθμούς ωρίμανσης, καθώς και αν οι προσκλήσεις μετατραπούν σε πραγματικές επενδύσεις.
Στο μέτωπο της ρευστότητας για ΜμΕ, ανακοινώθηκε ένταξη του «Ταμείου Μικροδανείων Ανάκαμψης από φυσικές καταστροφές» στο σκέλος ΤΕΠΙΧ ΙΙΙ για τη Θεσσαλία. Πρόκειται για στοχευμένο εργαλείο χρηματοδότησης μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων, με κεφάλαια από το ΕΣΠΑ 2021-2027, αν και δεν λείπουν και σε αυτή την περίπτωση οι προκλήσεις. Αφενός να προχωρήσουν οι αξιολογήσεις χωρίς γραφειοκρατικά εμπόδια, αφετέρου οι όροι να είναι πράγματι προσβάσιμοι σε επιχειρήσεις που έχουν ανάγκη κεφάλαιο κίνησης μετά τις καταστροφές.
Η κριτική για το ΕΣΠΑ
Στο Ταμείο Ανάκαμψης το έργο του Νίκου Παπαθανάση είναι ακόμα πιο σύνθετο. Από τη μία, η Κομισιόν ενέκρινε το έκτο αίτημα πληρωμής περίπου 2,44 δισ. ευρώ, αναγνωρίζοντας την ολοκλήρωση 32 οροσήμων και 7 στόχων. Από την άλλη, δεν έλειψαν οι σαφείς προειδοποιήσεις για έργα που δεν προλαβαίνουν την προθεσμία του καλοκαιριού 2026, με αποτέλεσμα στην τελευταία αναθεώρηση να πρέπει να αποσυρθούν από το χαρτοφυλάκιο του ΤΑΑ και να μεταφερθούν σε άλλα εργαλεία ώστε να μη χαθούν χρήματα.
Ειδική αναφορά γίνεται σε παρεμβάσεις υγείας (ανακαινίσεις νοσοκομείων), κοινωνική στέγαση, σιδηροδρομικές υποδομές και ενεργειακά πρότζεκτ αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα.
Τα μεγαλύτερα προβλήματα, όπως και η σκληρότερη κριτική, εστιάζονται στο δανειακό σκέλος του ΤΑΑ. Παρά το σημαντικό ενδιαφέρον, ο ρυθμός συμβασιοποίησης υστερεί έναντι των αιτήσεων, με αποτέλεσμα να ανοίγει συζήτηση για «plan B», ώστε να διασωθούν όλα τα δάνεια μέχρι την προθεσμία του Αυγούστου 2026. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ποσοτικό, καθώς επιχειρήσεις και φορείς της αγοράς υποστηρίζουν ότι η τραπεζική διεκπεραίωση και οι όροι επιλεξιμότητας δυσκολεύουν την πρόσβαση των μικρότερων παικτών, περιορίζοντας τη διάχυση των πόρων. Το οικονομικό επιτελείο απαντά ότι γίνονται διορθωτικές κινήσεις και ότι η Ελλάδα παραμένει ψηλά στις ευρωπαϊκές κατατάξεις απορρόφησης, τόσο στο ΤΑΑ (ως ποσοστό του ΑΕΠ) όσο και στο ΕΣΠΑ της περιόδου 2021-2027.
Αντιδράσεις από τους δήμους για τη «χαμηλή» συμμετοχή στα προγράμματα
Συν αυτώ, η Αυτοδιοίκηση προσθέτει στην πίεση. Η ΚΕΔΕ μιλά για «εξαιρετικά χαμηλή» συμμετοχή δήμων στα προγράμματα των πρώτων ετών του νέου ΕΣΠΑ και ζητά απλούστευση διαδικασιών, έγκαιρες κατανομές και καλύτερη πρόσβαση των ΟΤΑ σε πόρους. Το υπουργείο επικαλείται σειρά παρεμβάσεων για να ενισχυθούν οι υπηρεσίες που τρέχουν τα αναπτυξιακά προγράμματα και να παραμείνει η χώρα στις πρώτες θέσεις ως προς τις εκταμιεύσεις, ωστόσο το αίτημα των δήμων καταγράφεται ως στοιχείο όπου απαιτείται συνεχής βελτίωση.
Προκειμένου να υπάρξει επιτάχυνση των διαδικασιών, εν όψει της λήξης των προθεσμιών, το ΥΠΟΙΚ εφαρμόζει ακόμα ειδικό σύστημα κινήτρων για υπαλλήλους που εμπλέκονται στην υλοποίηση του «Ελλάδα 2.0». Το πλαίσιο προβλέπει έως 10 εκατ. ευρώ κατ’ έτος σε ανταμοιβές, με κατανομή βάσει επίτευξης οροσήμων και ποσοτικών στόχων. Η κυβέρνηση το παρουσιάζει ως εργαλείο επιτάχυνσης σε ένα σύνθετο και απαιτητικό πρόγραμμα, αλλά συνδικαλιστικές και αντιπολιτευτικές φωνές αντιτείνουν ότι τα «μπόνους» επιβεβαιώνουν τις δυσλειτουργίες και προκαλούν ανισότητες. Η ουσία, σε κάθε περίπτωση, είναι αν οι ρυθμοί θα βελτιωθούν μετρήσιμα στους επόμενους κύκλους πληρωμών.
Εν κατακλείδι, η δουλειά του Νίκου Παπαθανάση καθώς και ο ίδιος, ως αναπληρωτής υπουργός Οικονομικών με αρμοδιότητα τα αναπτυξιακά προγράμματα, θα κριθούν από την επιτυχία ή αποτυχία διεκπεραίωσης των ανωτέρω καθηκόντων. Δεν αρκεί η ατέρμονη επανάληψη πως η Ελλάδα παραμένει στις υψηλές θέσεις απορρόφησης, τη στιγμή που χτυπούν… καμπάνες από εγχώριους και διεθνείς θεσμικούς φορείς για ανάγκη υπερπήδησης εμποδίων που θέτει το Ελληνικό Δημόσιο και οι υποδομές της χώρας, για τα οποία το οικονομικό επιτελείο είχε στη διάθεσή του πέντε χρόνια για να τα λύσει.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 14/11/2025)
