Η οικονομία της χώρας βυθίζεται όλο και πιο βαθιά στην ύφεση, ενώ έχει βγει στις διεθνείς αγορές και δανείζεται αθρόως, με το προϊόν του δανεισμού όμως να πηγαίνει σε παραγγελίες προς βιομηχανίες παραγωγής πολεμικού υλικού
Του ΑΝΤΩΝΗ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΥ*
Η γερμανική οικονομία βυθίζεται όλο και πιο βαθιά στην ύφεση και ο καγκελάριος Μερτς αναζητά ιδέες για να αντιστρέψει την κατάσταση. Οι ιδέες δεν είναι άπειρες, ουδέν καινόν υπό τον ήλιον. Στη ραγδαία φτωχοποιούμενη Ευρώπη ο πληθυσμός μεταξύ 35 και 55 χρονών συρρικνώνεται, οι άνθρωποι δηλαδή που βρίσκονται στην ηλικία της μέγιστης απόδοσης. Στη Γερμανία 4,8 εκατομμύρια εργαζόμενοι (9% του εργατικού δυναμικού) πρόκειται να συνταξιοδοτηθούν μέσα στα επόμενα 10 χρόνια, επιτείνοντας το πρόβλημα έλλειψης εργαζομένων. Αυτοί θα προστεθούν στα 18,7 εκατομμύρια ήδη συνταξιούχων στη Γερμανία. Βέβαια, κάποιοι θα αφήνουν τον μάταιο τούτο κόσμο, όμως λόγω και της αύξησης του προσδόκιμου ζωής η ομάδα των άνω των 67 ετών θα είναι η μόνη ηλικιακή ομάδα που θα αυξάνεται στη Γερμανία.
Ο Μερτς, λοιπόν, αποφάσισε να «επιτρέψει» στους συνταξιούχους να εργάζονται χωρίς να χάνουν τη σύνταξή τους. Συγκεκριμένα, να κερδίζουν έως 2.000 ευρώ τον μήνα χωρίς φόρο. Αλλά γιατί να επανέλθει στην αγορά εργασίας ένας συνταξιούχος; Το φυσιολογικό είναι να διαθέσει τον ελεύθερο χρόνο του σε προσφιλείς του δραστηριότητες ή στα εγγόνια του (αν έχει). Θα επιστρέψει στην εργασία μόνο εάν αντιμετωπίζει βιοτικό πρόβλημα, και βέβαια δεν θα αμειφθεί με 2.000 ευρώ, αλλά με την ελάχιστη αμοιβή που μπορεί να δικαιολογήσει ο εργοδότης. Οι «Financial Times», που μας πληροφορούν για τα ανωτέρω, μας λένε ότι και στην Ελλάδα «επετράπη» η εργασία στους συνταξιούχους με μεγάλη επιτυχία: οι εργαζόμενοι συνταξιούχοι αυξήθηκαν στην Ελλάδα από 35.000 το 2023 σε πάνω από 250.000 τον Σεπτέμβριο 2025! Και ασφαλώς θα υπάρχουν και άλλοι πολλοί που θα δουλεύουν αδήλωτοι.
Αλλά είναι αυτό προς μίμηση; Αντιθέτως είναι σύμπτωμα βαθιάς παρακμής της χώρας, όχι απλώς της οικονομίας. Πρώτον, ότι άνθρωποι ηλικιωμένοι που δικαιούνται να απολαύσουν τα «στερνά του βίου» αναγκάζονται να δουλεύουν, συχνότατα σε δουλειές κουραστικές για να συντηρούνται, είναι παρακμή. Δεύτερον, ότι αντικειμενικά παίζουν τον ρόλο εφεδρικού στρατού εργασίας για να κρατιούνται χαμηλά οι μισθοί των νεότερων είναι κάτι που πονηρά αποσιωπάται. Ομως αυτή η πρόθεση και των εν Ελλάδι κυβερνώντων και του Μερτς δεν είναι βέβαια το ενδιαφέρον για τους συνταξιούχους!
ΑΥΤΟΧΕΙΡΙΑ
Υπήρχε μια εποχή, όχι τόσο μακρινή, που η γερμανική κυβέρνηση έδινε κίνητρα στους εργαζομένους να συνταξιοδοτηθούν πρόωρα, στην ηλικία των 63 (η ηλικία συνταξιοδότησης είναι τα 67 έτη), επειδή, πρώτον, αναγνώριζε πως στα τελευταία χρόνια η απόδοση του εργαζομένου πέφτει άρδην και, δεύτερον, ήθελε να διευκολύνει τους νέους να εισέλθουν στην αγορά εργασίας, δημιουργώντας θέσεις. Τώρα αυτή η εποχή, που ξαναλέω δεν είναι τόσο παλιά, φαντάζει μυθική. Η Γερμανία, με δική της υπαιτιότητα, αποφάσισε να αυτοχειριαστεί και τη «λυπητερή» την πληρώνει ο εργαζόμενος Γερμανός. Ο κόσμος της εργασίας στη Γερμανία βρίσκεται σε κατάσταση σοκ, εργοδότες και εργαζόμενοι. Διανύουν τον τρίτο χρόνο ύφεσης, η βιομηχανία αντιμετωπίζει πολύ υψηλό κόστος ενέργειας (που είναι ο σημαντικότερος συντελεστής κόστους), την επιβολή εξοντωτικών «ρυθμιστικών» τελών, όπως τα τέλη ρύπων, και την απώλεια της πιο σημαντικής αγοράς για τα κεφαλαιουχικά τους αγαθά, δηλαδή της Κίνας. Η επιχειρηματική Γερμανία προσπαθεί να απαντήσει με απολύσεις (σημειώνω ότι στη Γερμανία δεν είναι εύκολο για τις μεγάλες επιχειρήσεις να απολύουν, πρέπει να προηγηθεί περίοδος διαβούλευσης κ.ά.) και μεταφορά δραστηριοτήτων σε δορυφορικές χώρες όπως η Τσεχία και η Πολωνία. Ο Mερτς, που προεκλογικά είχε υποσχεθεί ένα κεϋνσιανό πρόγραμμα δημόσιων δαπανών που θα τόνωνε την γερμανική οικονομία, φαίνεται να έχει παραλύσει. Το μόνο που τον διεγείρει είναι η αντιρωσική μανία που μοιράζεται με τον Μακρόν και τον Στάρμερ, όχι όμως με τον γερμανικό λαό που τον ψήφισε. Ο γερμανικός λαός, σύμφωνα με το ινστιτούτο δημοσκοπήσεων INSA, είναι κατά 66% δυσαρεστημένος με τον συνασπισμό που κυβερνά, ο δε Μερτς είναι 18ος στη λίστα των πολιτικών που συμπαθούν οι Γερμανοί ψηφοφόροι (κατά την εφημερίδα «Bild»).
Η μεγάλη δυσαρέσκεια παρατηρείται στις πιο εύπορες και συντηρητικές περιοχές της Γερμανίας, όπου εδρεύουν οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (Mittelstand), που αποτελούσαν τη σπονδυλική στήλη της γερμανικής οικονομίας. Συνήθως οικογενειακές, αυτές οι επιχειρήσεις συντηρούν την απασχόληση στην ύπαιθρο και χρηματοδοτούν πλήθος δραστηριοτήτων. Πολλές είναι προμηθευτές δεύτερης ή τρίτης βαθμίδας της άλλοτε κραταιάς αυτοκινητοβιομηχανίας. Η γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία, που παρήγαγε σχεδόν 6 εκατομμύρια οχήματα το 2017 (3/4 των οποίων εξήγοντο), τώρα παράγει 4 εκατομμύρια και η μείωση συνεχίζεται. Η ύφεση μεταφέρεται προς τα κάτω στην προμηθευτική αλυσίδα και θίγει τις επιχειρήσεις του Mittelstand. Οι μικρές επιχειρήσεις δεν έχουν ούτε τη δυνατότητα να αυτοπαράξουν την ενέργεια που καταναλώνουν (όπως ίσως οι μεγάλες επιχειρήσεις) ούτε να περάσουν τις αυξήσεις κόστους που υφίστανται στον πελάτη τους (που έχει το πλεονέκτημα του μεγέθους). Αρα βρίσκονται σε αδιέξοδο.
Ο Mερτς συμφώνησε τον Μάρτιο με το SPD να προβεί σε δημόσιο δανεισμό 500 δισ. ευρώ μέσα στα επόμενα 12 έτη για να επισκευάσουν τις καταρρέουσες υποδομές της χώρας, ανέστειλε μάλιστα για τον λόγο αυτό τις προβλέψεις του γερμανικού συντάγματος που είχε ψηφίσει ο ίδιος. Πράγματι η Γερμανία έχει βγει στις διεθνείς αγορές και δανείζεται αθρόως, το προϊόν του δανεισμού πηγαίνει σε παραγγελίες προς βιομηχανίες παραγωγής πολεμικού υλικού. Ομως τα όπλα δεν έχουν πολλαπλασιαστική επίδραση σε μία οικονομία. Τα όπλα παράγονται και αποθηκεύονται, ούτε καταναλώνονται ούτε παράγουν πλούτο. Η μόνη «ενάρετη» επίδραση της πολεμικής βιομηχανίας για τη γενικότερη οικονομία είναι στον βαθμό που επιταχύνεται η έρευνα σε τεχνολογίες αιχμής για στρατιωτικούς λόγους, τεχνολογίες που σε δεύτερο χρόνο βρίσκουν ειρηνικές εφαρμογές (το ίντερνετ είναι ένα καλό παράδειγμα). Ομως τα όπλα που παράγει η Γερμανία δεν είναι προηγμένης τεχνολογίας, είναι παρωχημένης τεχνολογίας, όπως απεδείχθη και στο ουκρανικό μέτωπο. Το δε cyberwar, οι κυβερνοεπιθέσεις, είναι δουλειά κάποιων επίλεκτων των υπηρεσιών κατασκοπίας, δεν μπορεί ούτε κατά διάνοια να θεωρηθεί όχημα οικονομικής ανάπτυξης.
Ο Mερτς δήλωσε πρόσφατα ότι οι Γερμανοί πρέπει να προσαρμόσουν τις προσδοκίες τους στις δυνατότητες της οικονομίας. Αυτό βέβαια είναι η κλασική αποστροφή των αποτυχημένων πολιτικών που μεταθέτουν τις ευθύνες τους, δεν φταίει η γερμανική οικονομία για την παρούσα κατάσταση, αλλά η παράλογη, κυριαρχούμενη από ιδεολογικές εμμονές πολιτική που ακολουθούσαν ο προκάτοχός του και ο ίδιος. Παρά τα χρόνια του στο διοικητικό συμβούλιο της BlackRock δεν γνωρίζει πώς πραγματικά λειτουργεί η οικονομία (και μάλλον δεν τον ενδιαφέρει). Εχει και ισχυρογνωμοσύνη, αντί να αλλάξει πορεία και να ανακρούσει πρύμναν, αυτός επιμένει στον ίδιο αδιέξοδο δρόμο. Η επόμενη χρονιά θα είναι πάρα πολύ δύσκολη για τη Γερμανία. Δεν είναι να επιχαίρει κανείς, η Γερμανία μπορεί να συμπαρασύρει ολόκληρη την Ευρώπη στην καταστροφή.
*Οικονομολόγος, με μακρά εμπειρία στο εξωτερικό
antonis1103@gmail.com
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (7 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2025)
