Το θεσμικό πλαίσιο και οι διαδικασίες δρομολόγησης αφήνουν περιθώρια για στρεβλώσεις
«Ο ανταγωνισμός στον κλάδο της ακτοπλοΐας στην Ελλάδα σήμερα χαρακτηρίζεται από μια ολιγοπωλιακή δομή, με λίγες μεγάλες επιχειρήσεις να κυριαρχούν στην αγορά» είναι το πρώτο συμπέρασμα που κατέληξε η πρόσφατη έρευνα της Επιτροπής Ανταγωνισμού, την οποία παρουσίασε με την ενδιάμεση έκθεσή της. Ενα δεύτερο συμπέρασμα είναι ότι «παρά την απελευθέρωση του κλάδου, η αγορά εξακολουθεί να παρουσιάζει υψηλό βαθμό συγκέντρωσης, γεγονός που περιορίζει τις επιλογές για τους καταναλωτές και επηρεάζει τις τιμές και την ποιότητα των υπηρεσιών».
Ωστόσο, στην ενδιάμεση έκθεση της Επιτροπής Ανταγωνισμού, την οποία παρουσιάζει και η αναλύει η «DEALnews», επισημαίνεται ότι η εποχικότητα της ζήτησης, η γεωγραφική διασπορά των νησιών και οι υψηλές απαιτήσεις σε επενδύσεις λειτουργούν ως φυσικά εμπόδια εισόδου για νέους παρόχους, ενισχύοντας τη θέση των υφιστάμενων εταιριών. Προσθέτει, δε, ότι το θεσμικό πλαίσιο και οι διαδικασίες δρομολόγησης αφήνουν περιθώρια για στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό, ενώ ο κατακερματισμός των αρμοδιοτήτων δυσχεραίνουν την αποτελεσματική εποπτεία της αγοράς. Οπως τονίζεται, επίσης, υπάρχει ανάγκη για εκσυγχρονισμό του στόλου και μετάβαση σε πιο φιλικές προς το περιβάλλον τεχνολογίες, που να δημιουργούν ένα νέο πεδίο ανταγωνισμού, στο οποίο η ικανότητα των εταιριών να επενδύσουν και να καινοτομήσουν θα καθορίσει τη μελλοντική εξέλιξη του κλάδου.
ΛΙΜΕΝΕΣ
Αξιοσημείωτη είναι και η αναφορά ότι ο ανταγωνισμός στον κλάδο της ακτοπλοΐας επηρεάζεται σημαντικά από την κατάσταση και τη λειτουργία των λιμενικών υποδομών. Συγκεκριμένα, ένας από τους βασικούς λόγους είναι η ύπαρξη κατακερματισμένου καθεστώτος διαχείρισης των λιμένων -με πολλούς διαφορετικούς φορείς, όπως λιμενικά ταμεία, Οργανισμούς Λιμένων και δημοτικές Αρχές- η οποία, σε συνδυασμό με την αλληλοεπικάλυψη αρμοδιοτήτων και την έλλειψη συντονισμού, προκαλεί εμπόδια στην ανάπτυξη ενός ενιαίου στρατηγικού πλαισίου για τη βελτίωση της συνδεσιμότητας και της ποιότητας των υπηρεσιών. Η ακαταλληλότητα ή η υποβάθμιση των λιμενικών εγκαταστάσεων περιορίζει τη δυνατότητα εξυπηρέτησης σύγχρονων πλοίων και νέων δρομολογίων, γεγονός που αποθαρρύνει την είσοδο νέων ανταγωνιστών στην αγορά, επισημαίνεται στην έκθεση, που καταλήγει στο εξής συμπέρασμα: Η λιμενική πολιτική και η στρατηγική ανάπτυξης των υποδομών αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για τη διαμόρφωση ενός πιο ανοικτού και ανταγωνιστικού ακτοπλοϊκού περιβάλλοντος.
Η κλαδική έρευνα από την Επιτροπή Ανταγωνισμού αποσκοπεί πρωτίστως στη σε βάθος κατανόηση της λειτουργίας της αγοράς ακτοπλοΐας, καθώς και στη διαπίστωση τυχόν στρεβλώσεων ή περιορισμών στον ανταγωνισμό. Στόχος είναι να εντοπιστούν τα βασικά προβλήματα που επηρεάζουν την ποιότητα, τη διαθεσιμότητα και το κόστος των υπηρεσιών, καθώς και να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα του υφιστάμενου θεσμικού πλαισίου. Μέσα από τη διαδικασία αυτή, η επιτροπή επιδιώκει να διαμορφώσει τεκμηριωμένες προτάσεις πολιτικής που θα συμβάλουν στη βελτίωση της αγοράς, εξισορροπώντας την ανάγκη για οικονομική βιωσιμότητα των επιχειρήσεων με την κοινωνική αποστολή της ακτοπλοΐας, ιδιαίτερα για τις νησιωτικές περιοχές.
Τα βήματα που θα ακολουθήσουν στη διαβούλευση με τις ακτοπλοϊκές εταιρίες, όπως τις έχει καθορίσει η Επιτροπή Ανταγωνισμού, είναι τα ακόλουθα:
– 6 Νοεμβρίου 2025 θα γίνει διοργάνωση ανοιχτής τηλε-ημερίδας για την παρουσίαση και τη συζήτηση της ενδιάμεσης έκθεσης.
-14 Νοεμβρίου 2025 είναι η ημερομηνία λήξης της δημόσιας διαβούλευσης και προθεσμίας υποβολής υπομνημάτων επί της ενδιάμεσης έκθεσης.
– Το πρώτο εξάμηνο 2026 θα γίνει η δημοσίευση τελικής έκθεσης κλαδικής έρευνας.
Μέσα στο πρώτο εξάμηνο 2026 θα διοργανωθεί ανοικτή τηλε-ημερίδα για την παρουσίαση και τη συζήτηση της τελικής έκθεσης.
1.400% πάνω το κόστος στις επιδοτούμενες γραμμές
Για τις άγονες επιδοτούμενες γραμμές, η έρευνα που περιλαμβάνεται στην ενδιάμεση έκθεση της Επιτροπής Ανταγωνισμού, μεταξύ άλλων, αναφέρει τα εξής:
«Με δεδομένους τους κανόνες ελεύθερης δρομολόγησης, ο συμπληρωματικός διορθωτικός μηχανισμός των συμβάσεων δημόσιας υπηρεσίας είναι πλέον απαραίτητος για την κάλυψη των νησιωτικών περιοχών, γεγονός που ενδεικνύει αναποτελεσματικότητες στην υφιστάμενη λειτουργία της ελεύθερης ακτοπλοϊκής αγοράς και αυξάνει το κόστος, για τον Κρατικό Προϋπολογισμό, εξυπηρέτησης των ελληνικών νησιών. Είναι χαρακτηριστικό ότι το κόστος για τον Κρατικό Προϋπολογισμό αυτών των συμβάσεων εκτιμάται ότι έχει αυξηθεί σε απόλυτους αριθμούς κατά 1.400% από την απελευθέρωση της αγοράς μέχρι σήμερα (από 10 εκατ. ευρώ το 2001, σε 152 εκατ. ευρώ το 2024)».
Ιδιαίτερη αναφορά στην έκθεση γίνεται και για το θεσμικό πλαίσιο δρομολόγησης. Συγκεκριμένα, τονίζεται ότι, παρότι οριοθετημένο το πλαίσιο αυτό, αφήνει περιθώρια άμβλυνσης της έντασης του ανταγωνισμού, για παράδειγμα μέσω των διαδικασιών ευθυγράμμισης δρομολογίων ύστερα από πρόσκληση του ΥΝΑΝΠ για «αναγκαίες χρονικές αποστάσεις». Η πρακτική αυτή, σύμφωνα με την έκθεση, μπορεί να δημιουργήσει πεδίο επικοινωνίας μεταξύ ανταγωνιστών και κίνδυνο αντιανταγωνιστικών συμπράξεων, όπως καταδείχθηκε από αποφάσεις της ΕΑ (759/2021, 793/2022) σε πορθμειακές γραμμές (συντονισμός τιμών/εκπτώσεων, κατανομή δρομολογίων).
Από ποιες ισχυρές και μεσαίου μεγέθους εταιρίες απαρτίζεται ο κλάδος
Οι δύο μεγάλες εταιρίες Attica Group και Seajets κατέχουν πλοία με το 60% της χωρητικότητας των επιβατών, σύμφωνα με την ενδιάμεση έκθεση της Επιτροπής Ανταγωνισμού για τον Κλάδο της Ελληνικής Ακτοπλοΐας. Η χωρητικότητα επιβατών της πρώτης αντιστοιχεί στο 23% της συνολικής χωρητικότητας επιβατών ολόκληρου του ελληνικού ακτοπλοϊκού στόλου, ενώ της Seajets στο 14%.
Συγκεκριμένα, ο Ομιλος Attica έχει έναν στόλο ο οποίος περιλαμβάνει τα εμπορικά σήματα SUPERFAST FERRIES, BLUE STAR FERRIES, HELLENIC SEAWAYS και ANEK LINES. Ο συνολικός ακτοπλοϊκός της στόλος αριθμεί πλέον των 43 πλοίων, από τα οποία τα 28 είναι συμβατικά επιβατηγά/οχηματαγωγά πλοία, τα 13 είναι ταχύπλοα και τα 2 φορτηγά – οχηματαγωγά πλοία.
Η Seajets διαθέτει στόλο 29 πλοίων, εκ των οποίων 24 ταχύπλοα και 5 συμβατικά. Διαθέτει τον μεγαλύτερο στόλο ταχυπλόων τα οποία τα χρησιμοποιεί μόνο κατά την υψηλή περίοδο ζήτησης την τουριστική περίοδο, προσαρμόζοντας τα δρομολόγιά της στις γραμμές κυρίως του Πειραιά με τις Κυκλάδες.
Σε επίπεδο στόλου, ως μεσαίες εταιρίες με ιδιοκτησία και διαχείριση περισσότερων των τριών πλοίων κατατάσσονται 17 εταιρίες ή και επιχειρηματικοί όμιλοι. Μεταξύ αυτών είναι οι εταιρίες/όμιλοι MINOAN LINES, FAST FERRIES, LEVANTE FERRIES, GOLDEN STAR FERRIES και AEGEAN FLYING DOLPHINS, που δραστηριοποιούνται σε κύριες ακτοπλοϊκές γραμμές, με συμβατικά και ταχύπλοα πλοία, καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου.
Ο Ομιλος της MINOAN LINES ανήκει στον ιταλικό Ομιλο GRIMALDI, διαθέτει τέσσερα πλοία και δραστηριοποιείται κυρίως στη γραμμή Πειραιάς – Ηράκλειο και στη γραμμή της Αδριατικής και εποχικά στις Κυκλάδες.
Η FAST FERRIES ιδρύθηκε από τους Παναγιώτη και Γιάννη Παναγιωτάκη το 1989 και διαθέτει στόλο τριών πλοίων συμβατικού τύπου και ενός ταχύπλοου. Δραστηριοποιείται στις γραμμές Ραφήνα – Ανδρος – Τήνος – Μύκονος και Πειραιάς – Σύρος – Μύκονος – Νάξος, ενώ από το καλοκαίρι του 2023 με το ταχύπλοο πλοίο της υλοποιεί το δρομολόγιο Πειραιάς – Σύρος – Μύκονος – Πάρος – Ιος – Σαντορίνη – Ηράκλειο Κρήτης.
Η LEVANTE FERRIES, συμφερόντων Γιώργου Θεοδόση, δημιουργήθηκε το 2015 και έχει έξι συμβατικά πλοία, τα οποία είναι δρομολογημένα στις γραμμές Κυλλήνη – Ζάκυνθος – Κεφαλλονιά – Ιθάκη.
Η GOLDEN STAR FERRIES έχει τέσσερα πλοία, εκ των οποίων τα δύο είναι συμβατικά και τα δύο ταχύπλοα. Δραστηριοποιείται στις Κυκλάδες στις γραμμές Ραφήνα – Ανδρος – Τήνος – Μύκονος, Ραφήνα – Πάρος – Τήνος – Μύκονος και Ραφήνα – Τήνος – Μύκονος – Πάρος – Ιος – Θήρα.
Η AEGEAN FLYING DOLPHINS είναι μια ελληνική ακτοπλοϊκή εταιρία με έδρα τον Πειραιά, η οποία από το 2007 εκτελεί δρομολόγια με τρία επιβατηγά υδροπτέρυγα πλοία μεταξύ της ηπειρωτικής Ελλάδας και των νησιών των Σποράδων και του Αργοσαρωνικού.
Οι εταιρίες/όμιλοι/κοινοπραξίες KERKYRA LINES, KERKYRA SEAWAYS, ANETH FERRIES, THASSOS SEAWAYS, THASSOS FERRIES και TSOKOS LINES δραστηριοποιούνται κυρίως με συμβατικά πλοία σε πορθμειακές γραμμές. Οι εταιρίες/όμιλοι/κοινοπραξίες SARONIC FERRIES, ANENDYK SEAWAYS, ΑΓΙΟΡΕΙΤΙΚΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΝΕ, DODEKANISOS SEAWAYS και IONIAN SEA FERRIES εκτελούν τοπικά δρομολόγια.
Τέλος, από τις μεσαίες εταιρίες/επιχειρηματικούς ομίλους, η CRETA CARGO LINES, η οποία ιδρύθηκε το 2013, διαθέτει έναν στόλο τριών φορτηγών – οχηματαγωγών (Φ/Γ-Ο/Γ) πλοίων, μεταφέροντας επιβατικά και φορτηγά οχήματα, καθώς και κάθε είδους εξειδικευμένο και επικίνδυνο φορτίο από τα λιμάνια του Πειραιά και του Λαυρίου προς τα νησιά του κεντρικού και βόρειου Αιγαίου (Ικαρία, Σάμος, Χίος, Μυτιλήνη, Λήμνος), των Σποράδων (Σκιάθος, Σκόπελος, Αλόννησος), των Κυκλάδων (Σύρος, Τήνος, Μύκονος, Πάρος, Νάξος, Σαντορίνη), των Δωδεκανήσων (Κως, Ρόδος) και της Κρήτης (Ρέθυμνο και Χανιά).
Ο ρόλος του κόστους των καυσίμων για τις εταιρίες
Όσον αφορά το κόστος καυσίμου των ακτοπλοϊκών, η έκθεση της Επιτροπής Ανταγωνισμού τονίζει: «Το κόστος καυσίμων αποτελεί διαχρονικά τη σημαντικότερη δαπάνη του μεταβλητού λειτουργικού κόστους του πλοίου. Επηρεάζεται από τη μεταβλητότητα της χρηματιστηριακής τιμής του Brent, καθώς και από τη συναλλαγματική ισοτιμία ευρώ δολαρίου, και είναι ανάλογο της ταχύτητας και της απόστασης του δρομολογίου που εκτελεί το πλοίο. Αν και η κατανάλωση καυσίμων, άρα και το σχετικό κόστος προμήθειας για την ακτοπλοϊκή εταιρία, είναι σε γενικές γραμμές δεδομένη για κάθε πλοίο, υπάρχει η δυνατότητα διαχείρισής της μέσω της οριστικοποιήσεως της ταχύτητας με την οποία ταξιδεύει το πλοίο. Αυτό γιατί η κατανάλωση καυσίμων είναι συνάρτηση της ταχύτητας του πλοίου, ελαχιστοποιείται σε ένα συγκεκριμένο επίπεδο ταχύτητας και αυξάνεται κατακόρυφα, όταν η ταχύτητα αυξομειώνεται. Συνεπώς, οι ακτοπλοϊκές μεταφορικές υπηρεσίες, όταν περιλαμβάνουν συχνές στάσεις, παρουσιάζουν μεγάλες καταναλώσεις καυσίμων και υψηλό σχετικό κόστος».
Σύμφωνα με την έκθεση, η πλειονότητα των πλοίων του ελληνικού στόλου αποτελείται από Ro-Ro επιβατηγά οχηματαγωγά (Ε/Γ-Ο/Γ), τα οποία αντιπροσωπεύουν το 74% του στόλου. Παράλληλα, τα συμβατικά πλοία εξακολουθούν να κυριαρχούν (82%) έναντι των ταχυπλόων (18%), που ενσωματώνουν προηγμένες τεχνολογίες ναυπήγησης, όπως πολλαπλές γάστρες (π.χ., καταμαράν), ελαφριά 30 / 106 σύνθετα υλικά κ.ά., γεγονός που υποδεικνύει ότι ο ελληνικός ακτοπλοϊκός στόλος υστερεί στην ενσωμάτωση των τεχνολογικών εξελίξεων στον ναυπηγικό σχεδιασμό.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2025)
