Στην τελική ευθεία του Ταμείου Ανάκαμψης μπαίνει η χώρα, με την Ε.Ε. να δίνει αυστηρή διορία για τη νέα αναθεώρηση του «Ελλάδα 2.0» έως τα τέλη Οκτωβρίου.
Πηγές των Βρυξελλών χαρακτηρίζουν «τελευταία ευκαιρία» της Αθήνας να μεταφέρει επενδύσεις, καθώς όλα τα ορόσημα και οι στόχοι πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί έως 31/8/2026 και οι τελευταίες εκταμιεύσεις να έχουν γίνει έως 31/12/2026. Οπως τονίζουν οι ίδιες πηγές, παράταση δεν προβλέπεται ούτε για μία ημέρα, ενώ τελειώνουν και κάθε κουβέντα για επέκταση του προγράμματος. Αυτό σημαίνει πως αν η χώρα δεν καταθέσει μέσα στον Οκτώβριο ένα συνεκτικό, ρεαλιστικό σχέδιο αλλαγών, διακυβεύεται και το 7ο αίτημα πληρωμής, με τελικό ορίζοντα υποβολής έως τον Δεκέμβριο του 2025, ενώ επί του παρόντος ακόμη διαπραγματευόμαστε το 6ο.
Τι εξετάζουν οι θεσμοί
Στην επίσκεψη των θεσμών στην Αθήνα την προηγούμενη εβδομάδα τέθηκαν στο μικροσκόπιο μία προς μία οι επενδύσεις του ΤΑΑ. Η εικόνα δείχνει έργα που έχουν προχωρήσει (με συνάψεις συμφωνιών και παραγγελιών) και δεν γίνεται να μην ολοκληρωθούν, όμως τίθεται το πρακτικό ερώτημα με ποιο χρηματοδοτικό εργαλείο θα φτάσουν στον τερματισμό. Αν δεν προλαβαίνουν τα στενά χρονοδιαγράμματα του ΤΑΑ, θα πρέπει να αποσυρθούν εγκαίρως από το Ταμείο και να ενταχθούν σε άλλα σχήματα, πρωτίστως στο ΕΣΠΑ, το οποίο με τη σειρά του δεν είναι πανάκεια και πρέπει να αποφευχθούν φαινόμενα υπερφόρτωσης και κορεσμού. Διαφορετικά κινδυνεύουν να χαθούν πόροι, διότι η διπλή χρηματοδότηση απαγορεύεται και οι «μπλοκαρισμένες» δράσεις στερούν χώρο από ώριμα έργα που μπορούν να εκτελεστούν στην ώρα τους.
Η Υγεία είναι ένας από τους τομείς που επανεξετάζονται. Καθυστερήσεις καταγράφονται σε μέρος των ανακαινίσεων 80 νοσοκομείων, ενώ οι παρεμβάσεις στα 156 Κέντρα Υγείας επαναξιολογούνται ως προς τον ρεαλισμό των στόχων. Στο τραπέζι βρίσκονται, επίσης, η κοινωνική κατοικία, η σιδηροδρομική μεταρρύθμιση και κρίσιμα ενεργειακά projects. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στα έργα δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα (CCS), όπου οι προθεσμίες κρίνονται οριακές και το ενδεχόμενο απώλειας 100 εκατ. ευρώ είναι ορατό, καθώς και στο σχέδιο υπόγειας αποθήκης στον Πρίνο.
Συζητείται ακόμα το ενδεχόμενο πλήρους αντικατάστασης ορισμένων επενδύσεων που δεν «βγαίνουν» χρονικά, ώστε να μην παραμένουν δεσμευμένοι πόροι σε στόχους που δεν μπορούν να παραδοθούν έως τον Αύγουστο του 2026.
Κ.Α.
Αυστηρό μήνυμα της Κομισιόν: Καμία παράταση, καμία δικαιολογία και «σκληρή δουλειά»…
Οι ευρωπαϊκές πηγές, φέρνοντας παραδείγματα και άλλων κρατών, τόνισαν τη δυσκολία των πολύ «μεγάλων» και δομικών μεταρρυθμίσεων, προκρίνοντας τους πιο μικρούς και ευέλικτους στόχους. Η κεντρική ιδέα της Κομισιόν είναι η απλοποίηση ορόσημων και ποσοτικών στόχων και αντικατάσταση έργων που δεν προλαβαίνουν με άλλα ώριμα έργα που μπορούν να παραδοθούν έως τον Αύγουστο του 2026. Από αυτό θα κριθούν και οι επόμενες εκταμιεύσεις.
Χαρακτηριστικά τόνισαν πως, αν η Ελλάδα κάνει εγκαίρως αυτά που πρέπει, έχει πιθανότητα να προλάβει τη λήξη του προγράμματος, αλλά για να γίνει αυτό «απαιτείται πάρα πολύ και σκληρή δουλειά»… Οι πηγές της Ε.Ε. επισημαίνουν πως το πρόγραμμα τώρα μπαίνει στην πιο «πυκνή» φάση του. Τα πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι έχουν εκταμιευθεί επιχορηγήσεις κοντά στα 10 δισ. ευρώ, σε σύνολο άνω των 18 δισ. ευρώ, ενώ έχουν προχωρήσει σημαντικά και οι συμβάσεις στο δανειακό σκέλος. Συνολικά όμως παραμένει ανοιχτό το 50% των οροσήμων και στόχων, δηλαδή χρειάζεται να καλυφθεί σε έναν χρόνο απόσταση που αντιστοιχεί σε όσα έγιναν στα προηγούμενα τέσσερα!
Απέναντι στις εντεινόμενες πλέον ανησυχίες, το οικονομικό επιτελείο απαντά πως δεν τίθεται ζήτημα απώλειας χρηματοδότησης. Η θέση που διατυπώνεται είναι ότι όπου απαιτηθεί έργα θα μετακινηθούν και πόροι θα ανακατευθυνθούν σε άλλες παρεμβάσεις, με βεβαιότητα υλοποίησης. Ειδικά για τις σιδηροδρομικές υποδομές και τις παρεμβάσεις στην Υγεία, το μήνυμα του Νίκου Παπαθανάση είναι πως προχωρούν κανονικά. Για την κοινωνική κατοικία διαμηνύεται ότι παραμένει στο Ταμείο με ισχυρό προϋπολογισμό, ενώ παραδείγματα όπως αντιπλημμυρικά και αρδευτικά έχουν ήδη κινηθεί προς το ΕΣΠΑ, προκειμένου να τρέξουν με ταχύτερες διαδικασίες. Σε ενεργειακά προγράμματα, όπως το «Απόλλων», υπάρχει η δέσμευση ότι οι πόροι θα κατευθυνθούν σε ώριμα έργα που θα παραδοθούν έγκαιρα.
ΑΥΣΤΗΡΟ ΠΛΑΙΣΙΟ
Πρακτικά οι επόμενοι μήνες θα κρίνουν αν όσα υπόσχεται το οικονομικό επιτελείο θα γίνουν πράξη, καθώς το πλαίσιο που έθεσε η αποστολή της Κομισιόν που βρέθηκε στην Αθήνα είναι αυστηρό. Η τελική αποπληρωμή δεν μπορεί να μετατεθεί για το 2027, συνεπώς η υπευθυνότητα στην επιλογή των έργων είναι κρίσιμη, προκειμένου να αποφευχθούν αδιέξοδα το τελευταίο εξάμηνο του προγράμματος.
Ας υπενθυμίσουμε πως το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας έχει ήδη μετακινήσει χρονοδιαγράμματα σε σειρά προγραμμάτων που συνδέονται με το ΤΑΑ, ώστε τα έργα να συμβαδίζουν με τον τελικό ορίζοντα του 2026. Παρατάσεις δόθηκαν στην ολοκλήρωση κύκλων του «Εξοικονομώ» και άλλων σχημάτων εξοικονόμησης για κατοικίες και επιχειρήσεις, με νέες καταληκτικές ημερομηνίες που φτάνουν έως 30/4/2026 και 31/5/2026. Επιπλέον, στην ειδική πρόσκληση για τη χορήγηση οριστικών προσφορών σύνδεσης σε μεμονωμένους σταθμούς αποθήκευσης παρατάθηκε η υποβολή αιτημάτων έως 31/10/2025. Οι αλλαγές αυτές αποτυπώνουν τη γενική κατεύθυνση «ευθυγράμμισης» των εθνικών προγραμμάτων με τις ευρωπαϊκές προθεσμίες, ώστε να περιοριστεί ο κίνδυνος συμφόρησης στην τελευταία στροφή του ΤΑΑ.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 10/10/2025)
