Προϊόντα που χρησιμοποιούμε καθημερινά και περιέχουν υπερφθοριωμένες αλκυλιωμένες ουσίες (PFAS), δηλαδή μια κατηγορία χημικών ενώσεων, «αιώνια χημικά» ή «forever chemicals», αφορούν περισσότερες από 5.000 χημικές ουσίες που χρησιμοποιούνται συνήθως για την παραγωγή προϊόντων ανθεκτικών στο νερό, στους λεκέδες ή στην υπερβολική θερμότητα.
ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΟΥΣΚΟΥΚΗ*
Τέτοιες ουσίες είναι αντικολλητικά τηγάνια, συσκευασίες φαγητού, χάρτινα καλαμάκια, πυροσβεστήρες, υφάσματα, πλαστικά και καλλυντικά, τα οποία περιέχονται όχι μόνο στη διατροφή, αλλά και στο περιβάλλον, ακόμα και στο πόσιμο νερό.
Τα προϊόντα αυτά καταλήγουν στο περιβάλλον, με τη συγκέντρωσή τους να αυξάνεται συνεχώς, προκαλώντας προβλήματα τόσο στο περιβάλλον όσο και στον άνθρωπο, ειδικότερα στο ενδοκρινικό του σύστημα, καθώς υπάρχει ισχυρή συσχέτιση με το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών στις γυναίκες, όπως επίσης και στα ζώα. Οι όρνιθες ελευθέρας βοσκής, καθώς και άλλα πτηνά που καταναλώνουν γαιοσκώληκες, έντομα ή και χώμα εκτίθενται περισσότερο σε οποιαδήποτε ουσία υπάρχει στο έδαφος, όπου και καταλήγουν συνήθως τα PFAS.
Σήμερα τα περισσότερα PFAS έχουν απαγορευτεί από την Ευρωπαϊκή Ενωση, όμως παραμένουν στο περιβάλλον, αφού δεν διασπώνται φυσικά. Διατηρούνται στο οικοσύστημα του πλανήτη εις το διηνεκές, γι’ αυτό και τους έχει αποδοθεί ο τίτλος των «αιώνιων χημικών». Τα PFAS αποτελούν μία από τις μόνιμες βλάβες που προκαλεί η ανθρώπινη δραστηριότητα στο περιβάλλον, με συνέπειες που επιβαρύνουν υγειονομικά την ανθρωπότητα, καθώς οι επιβλαβείς αυτές χημικές ενώσεις έχουν συσχετιστεί επιστημονικά με την εμφάνιση καρκίνων, με νεφρικές νόσους, με ηπατικά προβλήματα και διαταραχές του ανοσοποιητικού, ακόμα και με την υπογεννητικότητα.
ΔΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ
Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία διαθέτει το πολιτικό πλαίσιο γι’ αυτόν τον μετασχηματισμό, ενώ η τεχνική λύση δημιουργείται από τον σχεδιασμό ασφαλών και βιώσιμων διεργασιών και ασφαλών προϊόντων, επιφέροντας περιβαλλοντική, οικονομική και κοινωνική αξία μέσα από αυτές τις εφαρμογές τους, ενώ επιταχύνει και τη μετάβαση σε μια κυκλική οικονομία και μια κλιματικά ουδέτερη κοινωνία. Οι δράσεις καινοτομίας θα πρέπει να κατευθυνθούν προς μια πράσινη βιομηχανική μετάβαση, ελαχιστοποιώντας την παραγωγή και τη χρήση συστατικών που δημιουργούν ανησυχία για την τοξικότητά τους στον άνθρωπο και το οικοσύστημα, όπως είναι τα PFAS.
Οι επιπτώσεις στο κλίμα και στην ποιότητα του περιβάλλοντος κατά τη διάρκεια της παραγωγής πρώτων υλών για την παραγωγή νέων χημικών προϊόντων και υλικών και τη χρήση, μετά δε το τέλος της ζωής τους, θα πρέπει να έχουν ελαχιστοποιηθεί ακόμα και στη φάση σχεδιασμού αυτών των προϊόντων. Η μεταρρύθμιση αυτή προσβλέπει στη βιομηχανική παραγωγή και χρήση προϊόντων τα οποία θα μειώνουν τον περιβαλλοντικό φόρτο των ασθενειών, τα σχετικά οικονομικά κόστη νοσηλείας και θεραπείας, καθώς και το κόστος ανάπτυξης νέων χημικών. Ο συνδυασμός μιας τέτοιας καινοτόμου και μεταρρυθμιστικής αλλαγής στη βιομηχανική ανάπτυξη και τη μεταποίηση, με ολοκληρωμένες λύσεις για την αντιμετώπιση υπαρχόντων περιβαλλοντικών προβλημάτων, όπως η ατμοσφαιρική ρύπανση στις μεγάλες πόλεις, μπορεί να αποδώσει εξαιρετικά οφέλη στην προστασία της ποιότητας του περιβάλλοντος και της δημόσιας υγείας.
* Kαθηγητής Δερματολογίας, νομικός, πρόεδρος της Ιπποκρατείου Aκαδημίας Iαματικής Iατρικής, πρόεδρος Παγκόσμιας Aκαδημίας Kινεζικής και Συμπληρωματικής Iατρικής
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 26/9/2025)
