Συχνότερα είναι, πλέον, τα απρόβλεπτα, έντονα και ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως καταιγίδες, πλημμύρες, πυρκαγιές, που αποτελούν συνέπεια της κλιματικής αλλαγής του πλανήτη και οδηγούν σε απώλειες ζωών, σε καταστροφή απαραίτητων για τον άνθρωπο υποδομών και περιουσιών, και μπορεί να οδηγήσουν ανηλίκους και ενηλίκους σε μετατραυματικό στρες, κατάθλιψη, άγχος και δυσφορία.
ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΟΥΣΚΟΥΚΗ*
Η σύνδεση κλιματικών γεγονότων και ψυχικής υγείας εμφανίζεται με νέες ορολογίες, όπως οικοάγχος, οικοενοχή, οικοψυχολογία, οικολογικό πένθος, καθώς και solastalgia, νεολογισμός που αποτελεί συνδυασμό της λατινικής λέξης solacium (άνεση) και της ελληνικής ρίζας algia (άλγος), και περιγράφει μια μορφή συναισθηματικής ή υπαρξιακής δυσφορίας εξαιτίας της σταδιακής απομάκρυνσης της άνεσης από την παρούσα κατάσταση του περιβάλλοντος του ανθρώπου.
Η κλιματική αλλαγή συνδέει τις υψηλότερες θερμοκρασίες, ιδιαίτερα μάλιστα σε συνδυασμό με υψηλή υγρασία και με τα συχνότερα και σοβαρότερα κύματα καύσωνα, με μεγαλύτερη ψυχική δυσφορία του πληθυσμού, αυτοτραυματισμούς, αυτοκτονικότητα και ψυχιατρικές νοσηλείες, επιδεινώνοντας τις ήδη υπάρχουσες ψυχικές νόσους με ελάττωση της αποτελεσματικότητας των ψυχοτρόπων φαρμάκων.
Οι φυσικές καταστροφές μπορούν να επηρεάσουν ή ακόμα και να εξαντλήσουν τα πιο ανεπαρκή ή και ήδη ταλαιπωρημένα συστήματα και υπηρεσίες ψυχικής υγείας, μειώνοντας την πρόσβαση του πληθυσμού σε υπηρεσίες και φάρμακα, ενώ σταδιακές μεταβολές, όπως αποδιοργάνωση του καιρού, απώλειες καλλιεργειών, άνοδος ύψους θαλάσσης, οδηγούν σε απώλεια εστιών, διατροφικές ελλείψεις και αναγκαστικές μετακινήσεις.
Διακρίνονται τρεις τύποι καιρικών φαινομένων: α) οξέα και ακραία καιρικά φαινόμενα και φυσικές καταστροφές, όπως πυρκαγιές και πλημμύρες, β) υποξέα καιρικά φαινόμενα μεγάλης διάρκειας, όπως ξηρασία, κύματα καύσωνα και γ) ένα μονίμως αλλαγμένο και δυνητικά ακατοίκητο φυσικό περιβάλλον.
Οι επιπτώσεις μπορεί να είναι περαιτέρω φοβίες, προβλήματα ύπνου, χρήση ουσιών με πολλαπλές συνέπειες στη λειτουργικότητα των ανηλίκων. Επίσης, νεαρά άτομα με ιστορικό ψυχικών προβλημάτων και χωρίς κοινωνική υποστήριξη έχουν ενδεχομένως μεγαλύτερο κίνδυνο για επιπτώσεις συνδεόμενες με την αλλαγή του κλίματος στην ψυχική τους υγεία.
Επιβάλλονται άμεσα η υλοποίηση προσεγγίσεων, όπως η ενσωμάτωση της κλιματικής αλλαγής στις πολιτικές και στα προγράμματα ψυχικής υγείας για καλύτερη προετοιμασία και απόκριση στην κλιματική κρίση, η περαιτέρω οικοδόμηση πάνω σε παγκόσμιες δεσμεύσεις, η υλοποίηση προσεγγίσεων που εστιάζουν στην κοινότητα προκειμένου να μειωθούν οι ευαλωτότητες και να αντιμετωπιστούν οι ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, καθώς και η αντιμετώπιση των μεγάλων κενών στη χρηματοδότηση της ψυχικής υγείας και για την ανταπόκριση στις επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία.
Προτεραιότητα θα πρέπει να αποτελούν ευάλωτοι πληθυσμοί, όπως παιδιά με προϋπάρχοντα προβλήματα ψυχικής υγείας, εκείνα που διαβιούν σε αγροτικές και κοινωνικά απομονωμένες κοινότητες και εξαρτώνται άμεσα από τη γη για την επιβίωσή τους, καθώς και εκείνα που διαβιούν σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, με μεγάλες ανισότητες, κοινωνικές και υγείας και οι οποίες δυσκολεύονται πολύ ή αδυνατούν να απαντήσουν αποτελεσματικά στις απειλές της κλιματικής αλλαγής.
Σε επίπεδο πληθυσμού, χρειάζεται να βελτιωθούν η ανθεκτικότητα στην ψυχική υγεία με ενίσχυση της οικογενειακής και κοινωνικής υποστήριξης, η συνειδητοποίηση της κλιματικής αλλαγής, η υποστήριξη της πρωτοβάθμιας περίθαλψης υγείας και η μείωση κοινωνικών ανισοτήτων, ενώ περαιτέρω ο ακτιβισμός σχετίζεται με ψυχική ανθεκτικότητα και θετική εξέλιξη, αν και μπορεί να είναι πηγή αυξημένου στρες, ιδιαίτερα σε περιθωριοποιημένους νέους.
* Kαθηγητής Δερματολογίας, νομικός,
πρόεδρος της Ιπποκρατείου Aκαδημίας
Iαματικής Iατρικής, πρόεδρος Παγκόσμιας
Aκαδημίας Kινεζικής και Συμπληρωματικής
Iατρικής
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 8/8/2025)
