Το Connecting Europe Facility ενισχύει έργα μεταφορών, ενέργειας και ψηφιακής τεχνολογίας «διπλής χρήσης» σε κρίσιμους διαδρόμους
Του ΚΩΣΤΑ ΑΠΟΣΤΟΛΟΠΟΥΛΟΥ
Είναι γνωστό πως η Ευρωπαϊκή Ενωση (Ε.Ε.) έχει εισέλθει σε μια νέα φάση αναθεώρησης της στρατηγικής της για την άμυνα, τις υποδομές και τη γεωπολιτική της αυτονομία, με φόντο τις πολεμικές αναταραχές που σοβούν στον πλανήτη.
Το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) για την περίοδο 2028-2034, ύψους σχεδόν 2 τρισ. ευρώ, σηματοδοτεί μια ριζική στροφή, ενισχύοντας για πρώτη φορά σε τέτοιο βαθμό τη χρηματοδότηση για έργα που σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με την ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας. Ενα από τα βασικά εργαλεία αυτής της στροφής είναι ο αναβαθμισμένος μηχανισμός Connecting Europe Facility (CEF), ο οποίος, εκτός από τη στήριξη έργων υποδομής στις μεταφορές, στην ενέργεια και στα δίκτυα επικοινωνίας, αναλαμβάνει πλέον και χρηματοδότηση για στρατηγικές επενδύσεις «διπλής χρήσης», δηλαδή έργα που εξυπηρετούν ταυτόχρονα πολιτικές και στρατιωτικές ανάγκες, ανοίγοντας παράθυρο ευκαιρίας και για την Ελλάδα, όπως βεβαιώνουν αρμόδιες πηγές στη «DEALnews», μετά την πρόσφατη έγκριση αναβάθμισης της σιδηροδρομικής γραμμής Αλεξανδρούπολη – Ορμένιο.
Η πρόβλεψη για διάθεση 17,6 δισ. ευρώ στη στρατιωτική κινητικότητα, έναντι μόλις 1,7 δισ. ευρώ της περιόδου 2021-2027, εντάσσεται στη νέα ευρωπαϊκή προσέγγιση για μια Ενωση με μεγαλύτερη στρατηγική αυτοδυναμία. Η χρηματοδότηση αφορά όχι μόνο εξοπλισμούς, αλλά και έργα που ενισχύουν τη διασυνοριακή κινητικότητα, τα logistics, την αλυσίδα εφοδιασμού, τις σιδηροδρομικές συνδέσεις, την ενεργειακή ανθεκτικότητα και τις δυνατότητες ταχείας ανάπτυξης δυνάμεων.
Τα νομικά έγγραφα που συνοδεύουν τον προϋπολογισμό της Ε.Ε. αναγνωρίζουν την ανάγκη υποδομών που θα καλύπτουν τεχνικές και επιχειρησιακές προδιαγραφές για στρατιωτική χρήση. Σύμφωνα με το άρθρο 48 του αναθεωρημένου κανονισμού για το Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών (TEN-T), τα κράτη-μέλη υποχρεούνται να διασφαλίζουν ότι οι βασικές μεταφορικές υποδομές πληρούν κριτήρια κατάλληλα για στρατιωτικές μετακινήσεις: από το βάρος που μπορούν να αντέξουν οι γέφυρες, έως την προσβασιμότητα των λιμανιών και την ακτίνα στροφής των οδικών κόμβων.
Ο CEF προβλέπει τρεις πυλώνες χρηματοδότησης:
– Μεταφορές: για έργα σιδηροδρομικών συνδέσεων, αναβάθμιση λιμανιών, οδικών αξόνων, διατοπικών κέντρων logistics και διασυνδέσεις με στρατιωτικούς διαδρόμους.
– Ενέργεια: για αγωγούς φυσικού αερίου, αποθήκευση, ΑΠΕ και υποδομές ενεργειακής ασφάλειας.
– Ψηφιακή συνδεσιμότητα: για ευρυζωνικά δίκτυα, τεχνολογίες 5G, δορυφορική επικοινωνία και υπερυπολογιστές.
Η στήριξη για έργα διπλής χρήσης μπορεί να φτάνει έως και το 50% του επιλέξιμου κόστους, ενώ κατά περίπτωση καλύπτεται μέχρι και το 85% σε ειδικές περιπτώσεις. Οι δράσεις που κρίνονται επιλέξιμες αφορούν, μεταξύ άλλων, την αναβάθμιση οδικών αξόνων, ώστε να πληρούν τις προδιαγραφές μεταφοράς βαρέως στρατιωτικού εξοπλισμού, την ενίσχυση γεφυρών, την απελευθέρωση ύψους σε σήραγγες και γέφυρες, τη δημιουργία ζωνών ασφαλείας και στάθμευσης για στρατιωτικά οχήματα και την εγκατάσταση υποδομών φόρτισης ή ανεφοδιασμού για στρατιωτικά μέσα μεταφοράς.
Η Ελλάδα, λόγω γεωγραφικής θέσης και στρατηγικού αποτυπώματος, τοποθετείται στον πυρήνα αυτής της ευρωπαϊκής στρατηγικής. Εφάπτεται σε δύο από τους τέσσερις διαδρόμους προτεραιότητας για τη στρατιωτική κινητικότητα: τον κεντρικό – νότιο διάδρομο και τον ανατολικό διάδρομο, που ενώνουν τη Βαλκανική με την κεντρική και ανατολική Ευρώπη.
Η χώρα συμπεριλαμβάνεται, επιπλέον, σε δύο κρίσιμα σενάρια που περιγράφονται στην πρόσφατη μελέτη του Center for European Policy Analysis (CEPA), το «Focșani Gate», που αφορά τη μεταφορά δυνάμεων από τη Ρουμανία στα Βαλκάνια, και το «Western Balkans», που ενώνει την περιοχή με τη Μεσόγειο. Η Ελλάδα εμπλέκεται και στα δύο ως κόμβος εξυπηρέτησης, διέλευσης και υποστήριξης στρατιωτικών μετακινήσεων.
Σχέδιο σιδηροδρομικής σύνδεσης λιμανιών Β. Ελλάδας – Βουλγαρίας – Ρουμανίας
Σε εθνικό επίπεδο, το κυβερνητικό επιτελείο επεξεργάζεται προτάσεις έργων για συγχρηματοδότηση μέσω CEF. Αρμόδιες πηγές του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών βεβαιώνουν στην «DEALnews» πως εξετάζεται η σιδηροδρομική σύνδεση των λιμένων της Βόρειας Ελλάδος με εκείνους της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας. Πρόκειται περί ενός project το οποίο αυτή τη στιγμή βρίσκεται στη φάση των συζητήσεων μεταξύ των τριών χωρών.
Το υπουργείο αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στη δυνατότητα της Ελλάδας να καταστεί ευρωπαϊκή «πύλη» προς την ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή, τόσο για στρατιωτικούς όσο και για εμπορικούς σκοπούς. Υπενθυμίζεται πως η αναβάθμιση του λιμένα της Αλεξανδρούπολης έχει ήδη χαρακτηριστεί προτεραιότητα από το Πεντάγωνο και το ΝΑΤΟ, καθώς χρησιμοποιείται για τη μεταφορά δυνάμεων προς τις χώρες της Μαύρης Θάλασσας.
Χαρακτηριστικό πρόσφατο παράδειγμα είναι η έγκριση της Ε.Ε. για χρηματοδότηση 496 εκατ. ευρώ μέσω του μηχανισμού CEF για την πλήρη αναβάθμιση της σιδηροδρομικής γραμμής Αλεξανδρούπολη – Ορμένιο (178 χλμ.), που περιλαμβάνει τα τμήματα Αλεξανδρούπολη – Πύθιο (68 χλμ.) και Πύθιο – Ορμένιο. Η ευρωπαϊκή στήριξη καλύπτει 277,2 εκατ. ευρώ για το πρώτο σκέλος και 219,6 εκατ. ευρώ για το δεύτερο, με στόχο να δημιουργηθεί διπλή γραμμή με πλήρη ηλεκτροκίνηση, τηλεδιεύθυνση και GSM-R επικοινωνίες, ενώ αναβαθμίζονται 14 σταθμοί και πέντε στάσεις. Παράλληλα, προβλέπονται παρεμβάσεις στο παράπλευρο οδικό δίκτυο.
Το έργο εντάσσεται ευρύτερα στον ευρωπαϊκό διάδρομο Βαλτικής – Μαύρης Θάλασσας – Αιγαίου Πελάγους, συνδέοντας ελληνικά λιμάνια με τη Βουλγαρία (Ορμένιο), την Τουρκία (Πύθιο) και τη Μαύρη Θάλασσα (Μπουργκάς). Επιπλέον, δημιουργεί δυνατότητες για στρατιωτική κινητικότητα στρατηγικής σημασίας για την Ε.Ε. και το ΝΑΤΟ.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (1 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2025)
