Δυσκολότερα, λιγότερα, ενοποιημένα, αλλά και συνδεδεμένα με στόχους και μεταρρυθμίσεις. Κάπως έτσι περιγράφεται το πώς θα διανέμεται το κοινοτικό χρήμα από τις Βρυξέλλες μετά το 2028. Ουσιαστικά η πρώτη γεύση για το «μετά» στην πράξη θα φανεί στο τέλος του 2026, όταν θα ολοκληρωθεί η έλευση των δόσεων του Ταμείου Ανάκαμψης και θα πρέπει η Ελλάδα να αρχίσει έναν δεύτερο μαραθώνιο: έως το τέλος του 2028 να ολοκληρώσει τα έργα από το ΕΣΠΑ και από την ΚΑΠ, που τώρα είναι σε εξέλιξη. Παράλληλα θα επιχειρείται να τελειώσει στις Βρυξέλλες η τότε κυβέρνηση μία επίπονη και δύσκολη διαπραγμάτευση.
Η μάχη για τον νέο πολυετή προϋπολογισμό της Ευρώπης (2029-2034) θα γίνει με βάση την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που ανακοινώθηκε την προηγούμενη εβδομάδα, και προσπαθεί να επιτύχει έναν συμβιβασμό ανάμεσα στα «θέλω» του βόρειου άξονα, που δεν θέλει να βάλει το χέρι στην τσέπη, στις ανάγκες του Νότου για επιδοτήσεις σύγκλισης και αγροτικής ανάπτυξης και στις νέες απαιτήσεις για επενδύσεις στην κοινή άμυνα και την τόνωση της ανταγωνιστικότητας (στο πλαίσιο των προτάσεων Ντράγκι), που οδηγούν στο νέο Υπερταμείο, που μένει να φανεί όμως αν θα μοιράζει επιχειρηματικές ευκαιρίες ισότιμα μεταξύ ων «μεγάλων» και των «μικρών» της Ε.Ε.
Ο παραπάνω συμβιβασμός κατέληξε σε μια πρόταση που αλλάζει τη ροή του χρήματος όπως τη γνωρίζαμε. Πλήρης εικόνα δεν υπάρχει για το πώς προτείνεται να κατανεμηθούν τα ποσά, για το πόσα χάνουμε ή για το τι θα πάρουμε ως χώρα από τον νέο προϋπολογισμό. Με βάση τα νούμερα που είναι διαθέσιμα, το κομμάτι των κονδυλίων από τα 2 τρισ. ευρώ που θα προκατανεμηθούν στα κράτη-μέλη είναι για την κοινή αγροτική πολιτική 300 δισ. ευρώ και για πολιτικές συνοχής 218 δισ. ευρώ.
ΑΠΩΛΕΙΑ 8 ΔΙΣ. ΕΥΡΩ
Ανά κράτος το μόνο που έχει ανακοινωθεί είναι το συνολικό ποσό σε τρέχουσες τιμές της επόμενης 7ετίας που θα προτείνεται να προ κατανεμηθεί: 49,2 δισ. ευρώ στην Ελλάδα, εκ των οποίων 42,9 για ΚΑΠ, ΕΣΠΑ και άλλες πολιτικές συνοχής αλιεία και άλλες δράσεις, επιπλέον 3,5 δισ. ευρώ για Μεταναστευτικό και φύλαξη συνόρων και 2,8 δισ. ευρώ για το κοινωνικό ταμείο για το κλίμα. Τα λεφτά για ΕΣΠΑ και ΚΑΠ, με μία πρόχειρη αναγωγή σε στιγμές 2011 (δηλαδή του προηγούμενου πακέτου προτού μεσολαβήσουν οι πληθωριστικές κρίσεις), δείχνουν μία απώλεια της τάξης των 3 με 8 δισ. ευρώ.
Για να γίνει κατανοητό, το νέο πακέτο είναι σχεδόν το ίδιο με το τωρινό στο σύνολό του: θα φτάνει στο 1,15%, από 1,13% την τρέχουσα περίοδο 2021-2027, ως αναλογία Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Λόγω όμως των ονομαστικών διαφορών υπολογίζεται σε περίπου 2 τρισ. ευρώ, έναντι περίπου 1,1 τρισ. ευρώ σήμερα…
Αλλά πέρα από τα ακριβή μεγέθη που δεν υπάρχουν, είναι δεδομένο ότι όλες αυτές οι προτάσεις θα αλλάξουν, καθώς η μάχη γιγάντων τώρα αρχίζει. Απλώς προοιωνίζονται το προς τα πού θα επιχειρηθεί να βρεθεί η χρυσή τομή ανάμεσα στις διαφορετικές πλευρές που έχουν ακονίσει τα μαχαίρια τους: από τους αγρότες και τα κράτη του Νότου, τις μεγάλες χώρες του Βορρά, το ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και βέβαια την επιχειρηματική κοινότητα που προφανώς δεν έχει ενιαία γραμμή και εκτείνεται από τις μεγάλες βιομηχανίες άμυνας κ.λπ. έως τις ενώσεις μικρομεσαίων (έως 250 εργαζομένων). Η μάχη θα διαρκέσει 2 με 2,5 χρόνια και προφανώς δεν είναι καθόλου σαφές τι συνθήκες θα επικρατούν παγκοσμίως και στην Ευρώπη τότε και τι ανάγκες θα υπάρχουν…
Το μεγάλο ζήτημα είναι ότι πια αυτά τα κονδύλια θα δίνονται με τελείως διαφορετικό τρόπο. Τα ταμεία στην Ε.Ε. συρρικνώνονται δραστικά σε αριθμό (από 52 σε 16), οι πολιτικές του αγροτικού τομέα, των ταμείων συνοχής, που τροφοδοτούν το ΕΣΠΑ αλλά και της πολιτικής αλιείας, συνενώνονται σε έναν άξονα (και οι επτά άξονες γίνονται πέντε μαζί με άλλες πολιτικές φύλαξης συνόρων κ.λπ.). Θα υπάρχει ένα ενιαίο πακέτο εθνικών και περιφερειακών σχεδίων εταιρικής σχέσης που θα καλύπτει τα πάντα. Ενα πρόγραμμα για όλα, που θα συνδέει κονδύλια και μεταρρυθμίσεις περίπου στο πρότυπο του Ταμείου Ανάκαμψης.
Ενιαία στρατηγική για όλη την περιφέρεια
Ας δούμε τι ισχύει σε καθέναν από τους τέσσερις νέους άξονες και ειδικά στον 1ο, που έχει απορροφήσει όλες τις πολιτικές που δίνουν επιδοτήσεις άμεσα στην Ελλάδα με προκατανομή κονδυλίων (ΕΣΠΑ, ΚΑΠ, αλιεία κ.λπ.). Υπάρχει πλέον ο άξονας 1. Προώθηση της ευημερίας, της βιωσιμότητας και της ασφάλειας, ειδικά προσαρμοσμένες επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις μέσω εθνικών και περιφερειακών σχεδίων εταιρικής σχέσης.
Τα εθνικά και τα περιφερειακά σχέδια εταιρικής σχέσης θα συνδυάσουν τα κονδύλια της Ε.Ε. που εκτελούνται από τα κράτη-μέλη και τις περιφέρειες σε μια συνεκτική, προσαρμοσμένη διαδικασία σχεδιασμού, πλήρως ευθυγραμμισμένη με τις κοινές προτεραιότητες της Ενωσης, ανακοινώθηκε. Θα μεγιστοποιήσουν τον αντίκτυπο κάθε ευρώ που δαπανάται, θα παράσχουν μεγαλύτερη ευελιξία για την προσαρμογή στις περιφερειακές και τοπικές ανάγκες και θα απλουστεύσουν τους κανόνες για τα κράτη-μέλη και τις περιφέρειες.
Τα εθνικά και τα περιφερειακά σχέδια εταιρικής σχέσης θα συγκεντρώσουν 14 υφιστάμενα ταμεία και θα διασφαλίσουν τη συνοχή και τον κοινό προγραμματισμό μεταξύ τους, σεβόμενα παράλληλα τις ιδιαιτερότητές τους. Ενας κουμπαράς θα διαχειρίζεται σε επίπεδο Ε.Ε., ο «μηχανισμός της Ε.Ε.», που θα στηρίζει δράσεις που μπορούν να υλοποιηθούν αποτελεσματικότερα σε επίπεδο Ενωσης, συμπληρώνοντας τα έργα που υλοποιούνται από τα κράτη-μέλη και τις περιφέρειες. Η ΚΑΠ ανακοινώνεται πως θα μετεξελιχθεί σε ένα απλούστερο, πιο στοχευμένο και πιο αποτελεσματικό πλαίσιο πολιτικής, ώστε να βρεθεί η κατάλληλη ισορροπία μεταξύ των κινήτρων, των επενδύσεων και των κανόνων. Οι γεωργοί θα συνεχίσουν να στηρίζονται, αλλά τα κονδύλια θα δίδονται και για επενδύσεις και κοινές δράσεις στις αγροτικές περιοχές. Η πολιτική συνοχής «θα ενισχυθεί και θα εκσυγχρονιστεί», με έμφαση «στις στοχευμένες επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις». Θα βοηθήσει τις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες να καλύψουν την υστέρησή τους, καθώς και τις περιφέρειες δίκαιης μετάβασης.
Κεντρική μοιρασιά από τις Βρυξέλλες
Ο άξονας «Τόνωση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας: Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας και το πρόγραμμα Ορίζων Ευρώπη» δημιουργείται. Το νέο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας, σε συνέργεια με το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», θα παρέχει αδιάλειπτη στήριξη στους Ευρωπαίους φορείς καινοτομίας από την έρευνα έως την υλοποίηση, από το στάδιο των ιδεών έως τη δημιουργία νεοφυών επιχειρήσεων και την επέκτασή τους. Θα τροφοδοτήσει την εφαρμογή της πυξίδας ανταγωνιστικότητας του Ντράγκι και θα βοηθήσει την Ενωση να αποκτήσει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα σε στρατηγικούς τομείς, μεταξύ άλλων διευκολύνοντας πολυκρατικά και διασυνοριακά έργα με υψηλή ενωσιακή προστιθέμενη αξία. Με αυτόν τον τρόπο θα προωθήσει την ευημερία και τη δημιουργία θέσεων εργασίας υψηλής ποιότητας.
Ουσιαστικά, με «προίκα» 409 δισ. ευρώ θα συγκεντρώσει το χρήμα στις Βρυξέλλες προς διανομή. Ανακοινώθηκε πως θα στηρίξει κρίσιμους τομείς για την ανταγωνιστικότητα της Ε.Ε.: την καθαρή μετάβαση και απανθρακοποίηση, την ψηφιακή υπεροχή, την ανθεκτικότητα και ασφάλεια, την αμυντική βιομηχανία και το Διάστημα και, τέλος, την υγεία, τη βιοτεχνολογία, τη γεωργία και τη βιοοικονομία. Θα προσφέρει, επίσης, συμβουλευτικές υπηρεσίες στους φορείς υλοποίησης έργων.
Περιλαμβάνει και τις επενδύσεις σε άμυνα αλλά και τον Ορίζοντα. Θα επιτρέψει σε κάθε επιλεγμένο έργο να έχει πρόσβαση στην καταλληλότερη μορφή στήριξης, δηλαδή επιχορηγήσεις ή δάνεια, συμβάσεις ή χρηματοδοτικά μέσα, συμπεριλαμβανομένων των επενδύσεων μετοχικού κεφαλαίου.
Νέοι φόροι και χαράτσια στις επιχειρήσεις
Ένα μέρος του νέου προϋπολογισμού θα έχει τη μορφή δανείου για ώρα ανάγκης αξίας 400 δισ. ευρώ. Δηλαδή, αν υπάρχει νέα κρίση, όπως η πανδημία, δεν θα υπάρχουν επιδοτήσεις, αλλά μόνο δάνεια. Επίσης ένα άλλο μέρος του προϋπολογισμού θα οδεύσει στην αποπληρωμή των επιδοτήσεων της πανδημίας. Και αυτή η αποπληρωμή θα χρηματοδοτηθεί από νέους φόρους στα τσιγάρα (15%), στις ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές που δεν ανακυκλώνονται (2 ευρώ το κιλό), αλλά και σε επιχειρήσεις με τζίρο άνω των 100 εκατ. ευρώ. Ο εν λόγω φόρος μπορεί να φτάνει έως τα 750.000 ευρώ και θα υπολογίζεται επί του καθαρού κύκλου εργασιών. Θα επιβληθεί από το 2028, θα πληρώνεται στο κράτος που εδρεύει η εταιρία και θα αποδίδεται στις Βρυξέλλες.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (25 ΙΟΥΛΙΟΥ 2025)
